{"id":10716,"date":"2021-01-11T20:33:56","date_gmt":"2021-01-11T19:33:56","guid":{"rendered":"https:\/\/sigillarium.pl\/?page_id=10716"},"modified":"2022-03-13T14:07:28","modified_gmt":"2022-03-13T13:07:28","slug":"ocalona-pieczec-z-knurowa-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/ocalona-pieczec-z-knurowa-2\/","title":{"rendered":"Ocalona piecz\u0119\u0107 z Knurowa"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Micha\u0142 Hankus<\/strong>
Test zamieszczony w Przegl\u0105dzie Lokalnym Nr 51 (1445) 17 grudnia 2020

<\/p>\n\n\n\n

Odbija\u0142 si\u0119 \u015bwi\u0119ty i palmy<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Na warszawskim targu staroci uwag\u0119 jednego z kolekcjoner\u00f3w zwr\u00f3ci\u0142 ponad stuletni t\u0142ok piecz\u0119ci.
Niepozorny drobiazg jest prawdziwym skarbem dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w knurowskiej historii…<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Od kilkunastu lat social media odgrywaj\u0105 co raz wi\u0119ksze znaczenie w \u017cyciu ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie. Cz\u0119sto takie portale jak facebook s\u0105 krytykowane za tworzenie zbior\u00f3w informacji o nas samych czy te\u017c za tworzenie wizji, \u017ce \u015bwiat wirtualny mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 ten realny. Jednak\u017ce, jak to cz\u0119sto bywa, ka\u017cda rzecz ma swoje dobre i z\u0142e strony. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontaktu z wieloma lud\u017ami na facebooku w przeci\u0105gu kilku sekund pozwala na odkrywanie tajemnic, kt\u00f3re si\u0119gaj\u0105 nawet odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. Tak by\u0142o i w tym wypadku\u2026

    Na samym wst\u0119pie warto przypomnie\u0107 czytelnikom ma\u0142o popularny termin, jakim jest sfragistyka. Sfragistyka to nauka stanowi\u0105ca jeden z filar\u00f3w tak zwanych nauk pomocniczych historii, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 badaniem piecz\u0119ci jako \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych. Badacze staraj\u0105 si\u0119 okre\u015bli\u0107 r\u00f3\u017cne ich elementy takie jak historia powstania, ikonografia, czy te\u017c znajduj\u0105ce si\u0119 na nich napisy. Nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce piecz\u0119cie powsta\u0142y w celu potwierdzenia wiarygodno\u015bci dokumentu.

    Do powstania odcisku piecz\u0119ci potrzebne s\u0105 dwa elementy: t\u0142ok, kt\u00f3ry na og\u00f3\u0142 posiada w centralnej cz\u0119\u015bci przedstawienie ikonograficzne, a w otoku zawiera litery oraz materia\u0142 piecz\u0119tny \u2013 tworzywo, na kt\u00f3rym b\u0119dzie wyciskana piecz\u0119\u0107 (np. wosk). Powy\u017csze wytwory kancelaryjne by\u0142y wytwarzane ju\u017c od czas\u00f3w staro\u017cytnych i moda na ich stosowanie nie znikn\u0119\u0142a ca\u0142kowicie po dzi\u015b dzie\u0144. W czasach \u015bredniowiecznych piecz\u0119cie r\u00f3\u017cnych dostojnik\u00f3w by\u0142y do dokument\u00f3w przywieszane na sznurkach, a wraz z up\u0142ywem czasu odciskanie t\u0142oku przenios\u0142o si\u0119 na doln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 danego aktu (wi\u0105za\u0142o si\u0119 to ze zwi\u0119kszaj\u0105cym si\u0119 znaczeniem podpisu w potwierdzaniu wiarygodno\u015bci). W dzisiejszym \u015bwiecie kr\u00f3luje kuzyn powy\u017cszych sigill-\u00f3w \u2013 piecz\u0105tka.

    W historii cz\u0119sto zdarza si\u0119 tak, \u017ce odkrycia s\u0105 dzie\u0142em odpowiednich umiej\u0119tno\u015bci oraz du\u017cej roli przypadku. Przegl\u0105daj\u0105c jedn\u0105 z grup facebookowych, dotycz\u0105cych sfragistyki, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce portal Sigillarium.pl umie\u015bci\u0142 zdj\u0119cie t\u0142oku piecz\u0119ci sprzed stu lat dotycz\u0105cej Knurowa. Powy\u017cszy przedmiot by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 najstarszej instytucji ko\u015bcielnej w Knurowie \u2013 parafii \u015aw. Wawrzy\u0144ca.
<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 1 i 2. Licz\u0105ca ponad wiek piecz\u0119\u0107 przedstawia posta\u0107 \u015bwi\u0119tego Wawrzy\u0144ca,
\u00f3wczesnego patrona knurowskiej parafii (fot. www.sigillarium.pl)<\/p>\n\n\n\n

    Pierwsze wzmianki historyczne dotycz\u0105ce istnienia organizacji ko\u015bcielnej w Knurowie si\u0119gaj\u0105 roku 1447. \u00d3wczesna wie\u015b widnia\u0142a wtedy w spisie \u015bwi\u0119topietrza w archidiakonacie opolskim w dekanacie gliwickim, jako samodzielna parafia (oznacza to, \u017ce musia\u0142 ju\u017c wtedy funkcjonowa\u0107 jaki\u015b ko\u015bci\u00f3\u0142). Ten status zosta\u0142 utracony najprawdopodobniej po wojnie trzydziestoletniej (1618-1648), kiedy tereny \u015al\u0105ska zosta\u0142y mocno wyludnione. Konflikt ten anga\u017cowa\u0142 pa\u0144stwa \u00f3wczesnej Europy w tym tak\u017ce nasz region, kt\u00f3ry by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Kr\u00f3lestwa Czech, wchodz\u0105cego w sk\u0142ad \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego. Wiadomo, \u017ce od roku 1679 ko\u015bci\u00f3\u0142 w Knurowie przesta\u0142 by\u0107 niezale\u017cny i sta\u0142 si\u0119 fili\u0105 parafii w Giera\u0142towicach.

    Dzi\u0119ki dokumentom zachowanym z wizytacji urz\u0119dnik\u00f3w biskupich wiadomo, \u017ce s\u0142ynny knurowski drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142ek (pod wstawiennictwem \u015aw. Wawrzy\u0144ca) zosta\u0142 wybudowany ju\u017c w roku 1599. Przez kolejnych kilka wiek\u00f3w nic nie wiadomo, \u017ceby kwestia niezale\u017cno\u015bci knurowskiej parafii by\u0142a poruszana. Jednak\u017ce XVIII stulecie przynios\u0142o spore zmiany terytorialne – po przegranych wojnach \u015bl\u0105skich Habsburgowie rz\u0105dz\u0105cy w Czechach utracili na rzecz Kr\u00f3lestwa Prus prawie ca\u0142y \u015al\u0105sk.

    Zmiana przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej Knurowa nie doprowadzi\u0142a do jakichkolwiek przemian w administracji duchownej tej miejscowo\u015bci. Powa\u017cne zmiany dla ca\u0142ego regionu rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w XIX wieku, kiedy w\u0119giel znajduj\u0105cy si\u0119 na \u015al\u0105sku zacz\u0105\u0142 odgrywa\u0107 rol\u0119 wiod\u0105c\u0105 w gospodarce Prus, kt\u00f3re w roku 1871 utworzy\u0142y II Cesarstwo Niemieckie.

    Pierwsze odwierty na terenie Knurowa zosta\u0142y wykonane w roku 1880, a budowa kopalni wystartowa\u0142a dopiero w 1903 roku, gdy rz\u0105d niemiecki wykupi\u0142 od prywatnych w\u0142a\u015bcicieli tereny ze z\u0142o\u017cami tego cennego surowca. Fedrunek rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w roku 1906, a kopalnia sta\u0142a si\u0119 jednym ze znacz\u0105cych zak\u0142ad\u00f3w pracy w regionie zwi\u0119kszaj\u0105c tak\u017ce zaludnienie Knurowa. Wraz z rozwojem gospodarczym i demograficznym zaistnia\u0142a potrzeba stworzenia odpowiedniej administracji ko\u015bcielnej, kt\u00f3ra odpowiada\u0142aby szybko rozwijaj\u0105cej si\u0119 wsi g\u00f3rniczej.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 3. Knurowski ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Wawrzy\u0144ca znajduj\u0105cy si\u0119 od 1936 r. w Chorzowie (fot. wikipedia.org)<\/p>\n\n\n\n

    Gdy wielkie mocarstwa stan\u0119\u0142y na przeciw siebie rozpoczynaj\u0105c I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, dla Knurowa by\u0142 to okres prze\u0142omu w kwestii parafii. W latach 1913-1916 trwa\u0142y d\u0142ugotrwa\u0142e pertraktacje, kt\u00f3re ostatecznie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 sukcesem \u2013 parafia w Knurowie sta\u0142a si\u0119 niezale\u017cna (pr\u00f3by uzyskania samodzielno\u015bci by\u0142y widoczne wcze\u015bniej – w 1865 i 1902 roku, jednak\u017ce bez powodzenia).

    Pierwszym proboszczem w knurowskiej parafii zosta\u0142 ksi\u0105dz Jan Gladisch, przed kt\u00f3rym stan\u0119\u0142y trudne zadania organizacji ko\u015bcielnej. Podstawowym problemem by\u0142a przestrze\u0144 duchowna, poniewa\u017c stary ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wstawiennictwem \u015bw. Wawrzy\u0144ca ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 konstrukcj\u0119 nie odpowiada\u0142 potrzebom pr\u0119\u017cnie rozwijanej si\u0119 wsi g\u00f3rniczej (podobnie jak pobliski cmentarz). Jednak\u017ce wa\u017cne by\u0142o tak\u017ce zadbanie o kwesti\u0119 formalno-prawne niezale\u017cnej parafii, a przy tym tak\u017ce uzyskania odpowiedniego t\u0142oku piecz\u0119tnego. Musia\u0142 on zosta\u0107 zam\u00f3wiony w kr\u00f3tkim czasie po odzyskaniu niezale\u017cno\u015bci parafialnej (a na pewno w czasie przynale\u017cno\u015bci Knurowa do Niemiec).

    Napis na jego tyle informuje nas, \u017ce zosta\u0142 wykonany w Berlinie w zak\u0142adzie Stempel-Kaiser. W otoku natomiast znajduje si\u0119 tekst w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim i brzmi on nast\u0119puj\u0105co: Sigill(um). Ecclesi(ae). Parochial(is). Knurow Restitutae A(nno). D(omini). 1916 [Piecz\u0119\u0107 Odnowionego Ko\u015bcio\u0142a Parafialnego Knur\u00f3w Roku Pa\u0144skiego 1916]. W centralnej cz\u0119\u015bci znajduj\u0119 si\u0119 tak\u017ce napis S(anc)t(us). Laurentius (\u015awi\u0119ty Wawrzyniec).

    Opis ikonograficzny piecz\u0119ci z zachowanymi regu\u0142ami heraldycznymi przytaczam ze strony Sigillarium.pl: W polu piecz\u0119ci, oddzielonym od pola legendy podw\u00f3jnym obrze\u017ceniem ci\u0105g\u0142ym, p\u00f3\u0142posta\u0107 \u015bw. Wawrzy\u0144ca w diako\u0144skiej dalmatyce, z podw\u00f3jnym nimbem wok\u00f3\u0142 g\u0142owy wype\u0142nionym wewn\u0105trz promieniami, trzymaj\u0105cego w prawej d\u0142oni ga\u0142\u0105zk\u0119 palmy. Po lewej fragment kraty. W otoku wewn\u0119trznym otaczaj\u0105cym pole piecz\u0119ci, po bokach dwie ga\u0142\u0105zki palmowe i napis. Otok wewn\u0119trzny oddzielony od otoku zewn\u0119trznego podw\u00f3jnym obrze\u017ceniem ci\u0105g\u0142ym. Na zewn\u0105trz, wok\u00f3\u0142 pola legendy, podw\u00f3jne obrze\u017cenie ci\u0105g\u0142e. T\u0142ok ma kszta\u0142t okr\u0105g\u0142y, \u015brednic\u0119 36 mm i zosta\u0142 wykonany z mosi\u0105dzu.

    Trudno okre\u015bli\u0107 jaka by\u0142a dalsza droga omawianego przeze mnie t\u0142oku piecz\u0119tnego. Najprawdopodobniej jego porzucenie by\u0142o zwi\u0105zane z problemami, jakimi musia\u0142a sobie poradzi\u0107 knurowska parafia. Od 1926 roku msze przenios\u0142y si\u0119 na sta\u0142e do tymczasowego ko\u015bcio\u0142a pod wstawiennictwem \u015aw. Wawrzy\u0144ca (dzisiejszy budynek, w kt\u00f3rym mieszcz\u0105 si\u0119 salki katechetyczne). Nast\u0119pnie od roku 1937 prowadzono budow\u0119 nowej \u015bwi\u0105tyni uko\u0144czonej dopiero 10 lat p\u00f3\u017aniej, kt\u00f3rych patronami zostali Cyryl i Metody. Drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142ek zosta\u0142 przeniesiony w 1936 roku do Chorzowa, gdzie stoi po dzi\u015b dzie\u0144, b\u0119d\u0105c jednym z najstarszych przetrwa\u0142ych zabytk\u00f3w pochodz\u0105cych z Knurowa. Same zdj\u0119cia t\u0142oku piecz\u0119ci trafi\u0142y do internetu stosunkowo niedawno za spraw\u0105 prywatnego kolekcjonera, kt\u00f3ry zakupi\u0142 go na targu staroci w Warszawie i dzi\u0119ki temu uratowa\u0142 go od zapomnienia.

    Dzi\u0119kuj\u0119 portalowi Sigillarium.pl za podzielnie si\u0119 zdj\u0119ciami t\u0142oku piecz\u0119ci, w szczeg\u00f3lno\u015bci Panu Januszowi Gierszowi za okazan\u0105 pomoc i wszelkie rady. Zach\u0119cam tak\u017ce czytelnik\u00f3w Przegl\u0105du Lokalnego do odwiedzenia strony internetowej oraz fanpage\u2019u Sigillarium.pl na facebooku.

<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Zobacz > Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Wawrzy\u0144ca – 70 lat w Chorzowie<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Micha\u0142 HankusTest zamieszczony w Przegl\u0105dzie Lokalnym Nr 51 (1445) 17 grudnia 2020 Odbija\u0142 si\u0119 \u015bwi\u0119ty i palmy Na warszawskim targu staroci uwag\u0119 jednego z kolekcjoner\u00f3w zwr\u00f3ci\u0142 ponad stuletni t\u0142ok piecz\u0119ci.… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-10716","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/10716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10716"}],"version-history":[{"count":33,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/10716\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19867,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/10716\/revisions\/19867"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}