{"id":14328,"date":"2021-06-26T08:35:11","date_gmt":"2021-06-26T06:35:11","guid":{"rendered":"https:\/\/sigillarium.pl\/?page_id=14328"},"modified":"2022-03-13T14:04:58","modified_gmt":"2022-03-13T13:04:58","slug":"zbiory-muzeum-ziemi-lezajskiej","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/zbiory-muzeum-ziemi-lezajskiej\/","title":{"rendered":"Zbiory Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Marta Urban<\/strong>
Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej (przy wsp\u00f3\u0142pracy z Sigillarium.pl)<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Piecz\u0119cie Le\u017cajska – pos\u0142a\u0144cy historii<\/strong><\/h1>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

    W ostatnich latach w wielu muzeach mo\u017cna zaobserwowa\u0107 bardzo interesuj\u0105ce i po\u017c\u0105dane zjawisko, dotycz\u0105ce szerszego eksponowania i propagowania zbior\u00f3w sfragistycznych, tj. t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119tnych oraz samych odcisk\u00f3w piecz\u0119tnych wykonanych w wosku lub laku. Dotyczy to zar\u00f3wno muze\u00f3w og\u00f3lnokrajowych, jak i muze\u00f3w regionalnych (miejskich), kt\u00f3re w ten spos\u00f3b chc\u0105 przybli\u017cy\u0107 lokalnej spo\u0142eczno\u015bci histori\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z organizacj\u0105 i funkcjonowaniem w\u0142adz, urz\u0119d\u00f3w oraz instytucji w ich regionie. T\u0142oki piecz\u0119tne zwi\u0105zane z danym miastem s\u0105 wa\u017cnym atrybutem jego \u017cycia spo\u0142ecznego, a jednocze\u015bnie jednym z jego symboli, wskazuj\u0105cym na jego przesz\u0142o\u015b\u0107 oraz stanowi\u0105cym oznak\u0119 samorz\u0105du miejskiego. Posiadanie takiego historycznego artefaktu mo\u017ce napawa\u0107 dum\u0105 nie tylko muzeum, w kt\u00f3rym jest eksponowany, ale tak\u017ce w\u0142adze miasta oraz jego mieszka\u0144c\u00f3w. I tak jest te\u017c w przypadku Le\u017cajska, miasta w wojew\u00f3dztwie podkarpackim o d\u0142ugiej i bogatej historii oraz wielu zabytkach.<\/p>\n

    Le\u017cajsk jest jednym z najstarszych miast Polski po\u0142udniowo-wschodniej. 28 grudnia 1397 r. kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o nada\u0142 miastu prawa miejskie oraz szereg przywilej\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym miasto mog\u0142o szybko si\u0119 rozwija\u0107. Rozkwit Le\u017cajska by\u0142 jednak okresowo hamowany m. in. przez wyniszczaj\u0105ce najazdy Tatar\u00f3w i Wo\u0142och\u00f3w. W 1534 r. Tatarzy naje\u017cd\u017caj\u0105c na miasto zupe\u0142nie je zniszczyli, a mieszka\u0144c\u00f3w zabrali w jasyr. Kr\u00f3l Zygmunt I Stary podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przeniesieniu Le\u017cajska znad Sanu na miejsce obecne, bardziej obronne i nada\u0142 mu now\u0105 nazw\u0119: Le\u017cajsk Zygmuntowski. Dodatkowo, w latach 1655-56 mia\u0142y miejsce najazdy Szwed\u00f3w. W wyniku pierwszego rozbioru Polski w 1772 r. Le\u017cajsk przeszed\u0142 pod panowanie austriackie. Wa\u017cne znaczenie mia\u0142a dla Le\u017cajska wybudowana w latach 1896-1900 linia kolejowa \u0142\u0105cz\u0105ca Le\u017cajsk z Przeworskiem i Rozwadowem. Wydarzenia pierwszej, jak i drugiej wojny \u015bwiatowej, przynios\u0142y miastu ogromne spustoszenie i straty. Zniszczenia wojenne odbi\u0142y si\u0119 na infrastrukturze miasta na d\u0142ugie lata. Dopiero na prze\u0142omie lat czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w., Le\u017cajsk zacz\u0105\u0142 si\u0119 podnosi\u0107 z upadku i rozwija\u0107.<\/p>\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

1 – T\u0141OK PIECZ\u0118TNY MIASTA LE\u017bAJSKA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>

    Najstarsza znana piecz\u0119\u0107 miasta Le\u017cajska pochodzi z dokumentu z 1667 r. Znajduje si\u0119 na niej g\u0142owa jelenia zwr\u00f3cona w lewo, z podw\u00f3jnym krzy\u017cem pomi\u0119dzy rogami i z napisem w otoku: SIGILLUM CONSULARE CIVITATIS LEZAIZCENSIS. Na jej podstawie po II wojnie \u015bwiatowej opracowano herb miasta Le\u017cajska. G\u0142owa jelenia w herbie nawi\u0105zuje do faktu, \u017ce wok\u00f3\u0142 Le\u017cajska wyst\u0119powa\u0142a Puszcza Sandomierska pe\u0142na zwierzyny le\u015bnej. W lasach tych polowa\u0142 W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o w 1409 r. Podw\u00f3jny krzy\u017c, tzw. lotary\u0144ski by\u0142 herbem kr\u00f3lewskim W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142y i jest oznak\u0105 miasta kr\u00f3lewskiego, kt\u00f3re dzi\u0119ki temu kr\u00f3lowi otrzyma\u0142o w 1397 r. prawa miejskie. Trudno stwierdzi\u0107, czy piecz\u0119\u0107 ta by\u0142a t\u0105 pierwsz\u0105, czy jedn\u0105 z kolejnych. Do motywu krzy\u017ca lotary\u0144skiego pomi\u0119dzy rogami jelenia, zwr\u00f3conego tym razem g\u0142ow\u0105 na wprost, powr\u00f3cono na pocz\u0105tku XXI w., tworz\u0105c nowe herby powiatu le\u017cajskiego i gminy Le\u017cajsk. <\/p>\n\n\n

    W okresie zaboru austriackiego w\u0142adze nakaza\u0142y usun\u0105\u0107 z herbu polskie znaki narodowe, a nast\u0119pnie w 1788 r. cesarz J\u00f3zef II wyda\u0142 rozporz\u0105dzenie o wygl\u0105dzie god\u0142a miasta, dodaj\u0105c przy tym dodatkowe elementy, w tym lask\u0119 Merkurego, ozdobion\u0105 dwoma splecionymi w\u0119\u017cami i skrzyd\u0142ami, wag\u0119 oraz ksi\u0119g\u0119. Ze starego god\u0142a pozosta\u0142 tylko  podw\u00f3jny krzy\u017c. Gdy Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w 1918 r. wi\u0119kszo\u015b\u0107 miast w regionie zrezygnowa\u0142a z tych narzuconych przez cesarza element\u00f3w. Pozosta\u0142y one jednak w herbie Le\u017cajska, poniewa\u017c w\u0142adze pa\u0144stwowe do wrze\u015bnia 1939 r. nie zd\u0105\u017cy\u0142y rozpatrze\u0107 wniosku Le\u017cajska o zmian\u0119 ikonografii herbu. Od tego momentu symbole te powtarzaj\u0105 si\u0119 na wszystkich kolejnych piecz\u0119ciach. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 tylko napisy w otoku, ale wszystkie z nich zawieraj\u0105 tytu\u0142 KR\u00d3LEWSKIE WOLNE MIASTO LE\u017bAJSK, kt\u00f3ry miasto otrzyma\u0142 po 1848 r. Z tego te\u017c okresu pochodzi niezwykle cenny i wa\u017cny artefakt w zbiorach Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej \u2013 oryginalny t\u0142ok piecz\u0119tny w\u0142adz miejskich (il. 1). Na podstawie tego herbu w roku obchod\u00f3w 600-lecia nadania miastu Le\u017cajsk praw miejskich przez kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142\u0119, czyli w 1997 r., Rada Miasta Le\u017cajska okre\u015bli\u0142a nowy herb miasta.<\/p>\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 1. T\u0142ok piecz\u0119tny Urz\u0119du (Magistratu) Wolnego Miasta Le\u017cajsk, po 1848 r., Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej. Fot. MZL.<\/p>\n\n\n

    W 1981 r. w trakcie organizowanych Dni Le\u017cajska \u2013 Dni Kwitn\u0105cej Azalii, w kt\u00f3rych brali udzia\u0142 Honorowi Obywatele Miasta, docent Franciszek Kotula z Rzeszowa, znany i ceniony regionalista oraz historyk kultury ludowej, podarowa\u0142 miastu wspomnian\u0105 powy\u017cej piecz\u0119\u0107 lakow\u0105 (il. 1), pochodz\u0105c\u0105 z jego prywatnych zbior\u00f3w. Piecz\u0119\u0107 ta zosta\u0142a przekazana Towarzystwu Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Le\u017cajskiej, jako jeden z pierwszych eksponat\u00f3w do przysz\u0142ego muzeum. W 1982 r. w\u0142adze miasta przydzieli\u0142y le\u017cajskim regionalistom lokal na cele muzealne w budynku tzw. \u201eSzpac\u00f3wki\u201d przy ulicy Mickiewicza 24 (obecnie w miejscu tym znajduje si\u0119 budynek ZUS-u). Po likwidacji tego muzeum w 1993 r. piecz\u0119\u0107 trafi\u0142a do Izby Pami\u0119ci i Tradycji Zespo\u0142u Szk\u00f3\u0142 im. Boles\u0142awa Chrobrego w Le\u017cajsku pod opiek\u0119 Ryszarda G\u00f3rnisiewicza. 3 sierpnia 2007 r. t\u0142ok ten zosta\u0142 przekazany na r\u0119ce prezesa Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Le\u017cajskiej Leszka Sarzy\u0144skiego oraz wiceprezesa Antoniego Bereziewicza, kt\u00f3rzy nast\u0119pnie przekazali go do nowo tworzonego Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej.<\/p>\n

    \u015arednica t\u0142oka jest bardzo du\u017ca, poniewa\u017c wynosi a\u017c 80 mm, co jest rzadko spotykane w\u015br\u00f3d piecz\u0119ci miejskich z tego okresu. W wielu przypadkach du\u017cy rozmiar t\u0142oka mia\u0142 dodatkowo podkre\u015bli\u0107 znaczenie jego dysponenta (w\u0142a\u015bciciela). T\u0142ok ten zosta\u0142 wykonany z mosi\u0105dzu, rytem wkl\u0119s\u0142ym i jest przeznaczony do odciskania w laku. Nie posiada uchwytu, tylko trzpie\u0144 do jego nabicia. Ze wzgl\u0119du na wielko\u015b\u0107 matrycy mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce nie by\u0142 to – z punktu widzenia kunsztu wykonania – prosty uchwyt, ale odpowiednio toczony i prawdopodobnie zdobiony.<\/p>\n\n\n

<\/p>

    Jak wskazuje literatura przedmiotu, na piecz\u0119ciach miejskich poza sam\u0105 legend\u0105 (napisem napie\u00adcz\u0119tnym), kt\u00f3ra informuje o dysponencie (w\u0142a\u015bcicielu) piecz\u0119ci, wyst\u0119puje tak\u017ce obraz napiecz\u0119tny przedstawiaj\u0105cy zazwyczaj herb (god\u0142o miasta). Na matrycy omawianego t\u0142oka piecz\u0119tnego umieszczony zosta\u0142 w otoku napis w j\u0119zyku niemieckim, kt\u00f3ry brzmi: AMTS SIEGEL DER FREYEN STADT, co oznacza: PIECZ\u0118\u0106 URZ\u0118DU (MAGISTRATU) WOLNEGO MIASTA. Natomiast w polu piecz\u0119ci, poni\u017cej obrazu napiecz\u0119tnego, umieszczono dodatkowo nazw\u0119 miasta – LEZAYSK. Centralne miejsce zajmuje postument na podstawie, na kt\u00f3rego frontowej \u015bcianie znajduje si\u0119 tarcza herbowa typu angielskiego, a na niej herb miasta, tj. krzy\u017c podw\u00f3jny (lotary\u0144ski). Wzd\u0142u\u017c g\u00f3rnej kraw\u0119dzi postumentu i po jego bokach w naro\u017cnikach zwisaj\u0105 girlandy (festony). Na postumencie znajduje si\u0119 ksi\u0119ga (symbol m\u0105dro\u015bci, wiedzy i nauki), laska Merkurego – staro\u017cytnego boga handlu, opleciona dwoma w\u0119\u017cami i zwie\u0144czona skrzyd\u0142ami (symbol handlu, kupiectwa), jednoszalkowa waga (symbol sprawiedliwych i bezstronnych s\u0105d\u00f3w) oraz cyrkiel z ramionami rozchylonymi ku g\u00f3rze (symbol sprawiedliwo\u015bci, rozs\u0105dku, doskona\u0142o\u015bci).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 2. Budynek magistratu w Le\u017cajsku
(poczt\u00f3wka z okresu zaboru austriackiego).
Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 3. Budynek magistratu w Le\u017cajsku
(stan z 2021 r.). Fot. Robert Czerwonka.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

2- T\u0141OK PIECZ\u0118TNY ALFREDA JOSSE<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>

    Kolejnym t\u0142okiem piecz\u0119tnym zwi\u0105zanym z Le\u017cajskiem, ale tym razem przez osob\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 jego dysponentem, jest typariusz nale\u017c\u0105cy do notariusza z Ulanowa Alfreda Josse (il. 4). Alfred Josse (il. 6) urodzi\u0142 si\u0119 w 1862 r. w Brodach. W 1897 r. po\u015blubi\u0142 Mari\u0119 z Wi\u015bniewskich (starsz\u0105 od niego o 15 lat), wdow\u0119 po Teofilu Wysockim, pochodz\u0105c\u0105 z Wi\u015bnicza Starego. W 1913 r. zosta\u0142 mianowany na rejenta w Ulanowie. Po \u015bmierci \u017cony w 1924 r. sam opiekowa\u0142 si\u0119 jej wnuczk\u0105 Mari\u0105. Otrzymawszy posad\u0119 w Le\u017cajsku, przeprowadzi\u0142 si\u0119 i \u015bwiadczy\u0142 w tym mie\u015bcie swoje us\u0142ugi. Mieszka\u0142 i prowadzi\u0142 swoj\u0105 kancelari\u0119 w okaza\u0142ej drewnianej willi w stylu szwajcarskim – obecnie ul. Mickiewicza 41 (il. 7 i 8).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 4. T\u0142ok piecz\u0119tny Alfreda Josse,
notariusza w Ulanowie.
Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej
Fot. MZL.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 5. Piecz\u0119\u0107 Alfreda Josse, notariusza w Le\u017cajsku (dokument z 1926 r.). Ze zbior\u00f3w Antoniego Bereziewicza. Fot. MZL.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n

    T\u0142ok piecz\u0119tny zosta\u0142 wykonany z mosi\u0105dzu, rytem wkl\u0119s\u0142ym (il. 4). Ma owalny kszta\u0142t i wymiary 40 x 25 mm. By\u0142 u\u017cywany na prze\u0142omie XIX\/XX w. W p\u00f3\u0142otoku g\u00f3rnym umieszczono napis: ALFRED JOSSE, natomiast w dw\u00f3ch p\u00f3\u0142otokach dolnych: C (esarsko)<\/em>. K (r\u00f3lewski)<\/em>. NOTARIUSZ \/\/ w ULANOWIE w GALICYI. W polu piecz\u0119ci znajduje si\u0119 god\u0142o Cesarstwa Austrii – orze\u0142 dwug\u0142owy w koronie cesarskiej ze wst\u0119gami, trzymaj\u0105cy w szponach miecz i jab\u0142ko, a na piersi tarcz\u0119 herbow\u0105 z herbem Habsburg\u00f3w otoczon\u0105 \u0142a\u0144cuchem Orderu Z\u0142otego Runa. Na zewn\u0105trz, wok\u00f3\u0142 pola piecz\u0119ci, widoczne jest obrze\u017cenie pere\u0142kowe i ci\u0105g\u0142e.<\/p>\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 6. Alfred Josse. Ze zbior\u00f3w Stanis\u0142awa Chmury. Fot. MZL.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 7. Budynek kancelarii notarialnej Alfreda Josse w Le\u017cajsku (poczt\u00f3wka z okresu zaboru austriackiego). Ze zbior\u00f3w Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 8. Budynek dawnej kancelarii notarialnej Alfreda Josse w Le\u017cajsku (stan z 2021 r.).
Fot. Marta Urban.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n

    Opr\u00f3cz swojej dzia\u0142alno\u015bci notarialnej, A. Josse zapisa\u0142 si\u0119 w historii miasta, jako fundator wspania\u0142ej kaplicy grobowej (il. 9 i 10), po\u015bwi\u0119conej pami\u0119ci tragicznie zmar\u0142ej Marii Jarosz\u00f3wny, wnuczki jego zmar\u0142ej \u017cony. Kaplica ta jest jedn\u0105 z cenniejszych budowli sztuki sepulkralnej okresu mi\u0119dzywojennego na terenie Podkarpacia. Maria Jarosz\u00f3wna urodzi\u0142a si\u0119 17 XII 1906 r. w Radomy\u015blu Wielkim. Po uko\u0144czeniu le\u017cajskiego gimnazjum w 1927 r. podj\u0119\u0142a studia na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie na Wydziale Rolniczym. W niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach 8 VIII 1931 r. Maria zosta\u0142a zastrzelona na ulicy Mickiewicza, blisko dzielnicy Podklasztor. Do spaceruj\u0105cych alej\u0105 kasztanow\u0105 przyjaci\u00f3\u0142ek Marii i Lali Reichardt\u00f3wnej podszed\u0142 nieznany im m\u0119\u017cczyzna. Poprosi\u0142 Mari\u0119 o rozmow\u0119. Odeszli kawa\u0142ek. Nagle pad\u0142 strza\u0142. M\u0119\u017cczyzna szybko uciek\u0142. Maria powa\u017cnie ranna zmar\u0142a. W ostatnim po\u017cegnaniu m\u0142odej dziewczyny, mimo deszczowego dnia, licznie uczestniczyli mieszka\u0144cy Le\u017cajska, zw\u0142aszcza m\u0142odzie\u017c nios\u0105ca na ramionach bia\u0142\u0105 trumn\u0119.<\/p>\n

    Co do motywu zbrodni i tego kto jej dokona\u0142 snuto jedynie domys\u0142y \u2013 \u017ce to zemsta kogo\u015b z Krakowa za odrzucone uczucie, \u017ce sprawc\u0105 by\u0142a osoba powa\u017cnie chora, \u017ce morderstwo mia\u0142o by\u0107 zemst\u0105 na najbogatszej pannie w Le\u017cajsku, a tak\u017ce wskazywano na komunistyczne pogl\u0105dy mordercy. Informacje o zab\u00f3jstwie w Le\u017cajsku relacjonowa\u0142y og\u00f3lnopolskie gazety, kt\u00f3re poda\u0142y nawet imi\u0119 i nazwisko sprawcy – Andrzej Brydak, lat 43, bezrobotny szklarz z G\u0142ogowa, kt\u00f3ry podobno pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo w miejscu mordu lub w mieszkaniu, kt\u00f3re zajmowa\u0142. Fakt stanowi data jego samob\u00f3jstwa w le\u017cajskiej ksi\u0119dze zgon\u00f3w, pokrywaj\u0105ca si\u0119 z dat\u0105 \u015bmierci Marii Jarosz\u00f3wnej.<\/p>\n\n\n

<\/p>

    Po tragicznej \u015bmierci Marii dziadek wybudowa\u0142 jej okaza\u0142\u0105, pi\u0119kn\u0105 i kosztown\u0105 (r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 kilku dom\u00f3w) kaplic\u0119 grobow\u0105 na le\u017cajskim cmentarzu. Maj\u0105tek, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 jej posagiem zosta\u0142 przeznaczony na budow\u0119 jej miejsca wiecznego spoczynku. Kaplica ta nale\u017cy do grupy wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 zabytk\u00f3w na terenie miasta. Na frontonie znajduje si\u0119 rze\u017aba twarzy Marii, a pod ni\u0105 napis: \u201eGrobowiec Marii Jarosz\u00f3wny c\u00f3rki Piotra i Ludwiki ma\u0142\u017c. Jarosz\u00f3w\u201d. Znajduj\u0105cy si\u0119 wewn\u0105trz wizerunek Matki Boskiej Gromnicznej prawdopodobnie ma jej rysy twarzy (il. 12). Namalowana posta\u0107 kl\u0119cz\u0105cej smutnej kobiety w czerwonej szacie z chust\u0105 na g\u0142owie \u2013 to matka Marii, Ludwika. Skrzydlate anio\u0142y ze sklepienia maj\u0105 subtelne twarze m\u0142odych le\u017cajskich kobiet (il. 13).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 9. Kaplica grobowa Marii Jarosz\u00f3wny na cmentarzu w Le\u017cajsku (stan z 2021 r.).
Fot. Marta Urban. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 10. Kaplica grobowa Marii Jarosz\u00f3wny na cmentarzu w Le\u017cajsku (stan z 2021 r.).
Fot. Marta Urban.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 11. Witra\u017c w centralnym oknie kaplicy grobowej Marii Jarosz\u00f3wny z napisem MATER DOLOROSA. Fot. Wac\u0142aw Padowski, ze zbior\u00f3w Stanis\u0142awa Chmury.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 12. Fragment obrazu Matki Boskiej Gromnicznej, znajduj\u0105cego si\u0119 w o\u0142tarzu kaplicy grobowej Marii Jarosz\u00f3wny.
Fot. Wac\u0142aw Padowski, ze zbior\u00f3w
Stanis\u0142awa Chmury.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 13. Fragment polichromii z postaci\u0105 anio\u0142a, znajduj\u0105cej si\u0119 na sklepieniu kaplicy grobowej Marii Jarosz\u00f3wny.
Fot. Wac\u0142aw Padowski, ze zbior\u00f3w Stanis\u0142awa Chmury.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n

    Projektantem kaplicy by\u0142 Franciszek St\u0105\u017ckiewicz, znany rzeszowski przedsi\u0119biorca budowlany, kt\u00f3ry posiada\u0142 uprawnienia koncesjonowanego budowniczego (jako jeden z sze\u015bciu w wojew\u00f3dztwie lwowskim) nadane za panowania Habsburg\u00f3w. Nad ca\u0142o\u015bci\u0105 budowy czuwa\u0142 J\u00f3zef Zawilski \u2013 budowniczy z Le\u017cajska. Polichromi\u0119 wykona\u0142 Marian Konarski, znany krakowski artysta. Prace zwi\u0105zane z kaplic\u0105 wykonali jeszcze: Krakowski Zak\u0142ad Witra\u017c\u00f3w Oszkle\u0144 Artystycznych i Fabryka Mozaiki Szklanej S.G. \u017bele\u0144ski, Artystyczna Wytw\u00f3rnia Wyrob\u00f3w Metalowych oraz Przybor\u00f3w Ko\u015bcielnych \u2013 Piotr Seip&syn, Pracownia Rze\u017abiarsko-Kamieniarska Ludwika Tyrowicza, Fabryka wyrob\u00f3w alabastrowych X.X. Czartoryskich w \u017burawnie, krakowska Pracownia Sztuki Ko\u015bcielnej Kopaczy\u0144ski i sp.<\/p>\n\n\n

    W 1948 r., w kapicy obok wnuczki spocz\u0105\u0142 Alfred Josse. Jako \u017ce ca\u0142y niema\u0142y maj\u0105tek wyda\u0142 na budow\u0119 kaplicy dla ukochanej wnuczki do swojej \u015bmierci \u017cy\u0142 bardzo skromnie. Przyj\u0105\u0142 do domu trzech student\u00f3w celem obni\u017cenia koszt\u00f3w. Po wojnie by\u0142 codziennym wieczornym go\u015bciem rodziny Gr\u0151ger\u00f3w mieszkaj\u0105cych nieopodal.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 14. P\u0142yta epitafijna Marii Jarosz\u00f3wny i Alfreda Josse.
Fot. Marta Urban.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>

    Po \u015bmierci rejenta opiek\u0119 nad kaplic\u0105 sprawowa\u0142a zaprzyja\u017aniona rodzina \u2013 d\u0142ugoletni pracownik notariatu Marian \u017bak, a nast\u0119pnie jego c\u00f3rka Maria W\u0119grzy\u0144ska, kt\u00f3ra 10 pa\u017adziernika 2017 r. przekaza\u0142a oficjalnie opiek\u0119 Urz\u0119dowi Miejskiemu w Le\u017cajsku. Burmistrz Ireneusz Stefa\u0144ski podj\u0105\u0142 starania u Podkarpackiego Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora o ratowanie tego pi\u0119knego zabytku i w 2020 r. przyst\u0105piono do prac remontowo – konserwatorskich.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

3 – T\u0141OK PIECZ\u0118TNY BURSY SZKOLNEJ<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>

    W zbiorach Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej znajduje si\u0119 tak\u017ce t\u0142ok piecz\u0119tny bursy szkolnej (il.15). Jest to prawdopodobnie pierwszy typariusz tej instytucji. Wykonany zosta\u0142 z mosi\u0105dzu i jest przeznaczony do tuszu. Posiada kszta\u0142t owalny i wymiary 20 x 40 mm. W legendzie umieszczonej w g\u00f3rnym p\u00f3\u0142otoku znajduje si\u0119 napis: BURSA GIMNAZJALNA, natomiast w dolnym p\u00f3\u0142otoku: W LE\u017bAJSKU. W polu piecz\u0119ci umieszczono za\u015b napis: im. Stan (is\u0142awa)<\/em>. Kostki. Piecz\u0119\u0107 posiada czerwon\u0105 r\u0105czk\u0119 na kt\u00f3rej umieszczony jest adres wytw\u00f3rcy: Grete Heinze N\u0171rnberg-a.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 15. T\u0142ok piecz\u0119tny Bursy Gimnazjalnej im. Stanis\u0142awa Kostki w Le\u017cajsku. Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej. Fot. MZL.<\/p>\n\n\n

    Inicjatorem powstania bursy by\u0142 ks. Piotr Szpila (1870 \u2013 1944). By\u0142 pi\u0105tym w kolejno\u015bci dyrektorem Miejskiego Gimnazjum Realnego w Le\u017cajsku (1921-1928) i zarazem pierwszym dyrektorem Pa\u0144stwowego Gimnazjum w Le\u017cajsku. Za jego kadencji w 1922 r. siedzib\u0119 gimnazjum przeniesiono z plebanii przy ko\u015bciele farnym do Dworu Staro\u015bci\u0144skiego \u2013 w\u0142asno\u015bci hr. Alfreda III Potockiego (obecnie Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej). Kompleks dworski zosta\u0142 nieodp\u0142atnie wynaj\u0119ty przez magistrat Le\u017cajska. W tym samym roku gimnazjum zosta\u0142o upa\u0144stwowione, przyjmuj\u0105c nazw\u0119 Gimnazjum Pa\u0144stwowe w Le\u017cajsku, a od 1926 r. Pa\u0144stwowe Gimnazjum im. Boles\u0142awa Chrobrego. Ksi\u0105dz Piotr Szpila czyni\u0142 starania, aby utworzy\u0107 burs\u0119 dla m\u0142odzie\u017cy zamiejscowej, ucz\u0105cej si\u0119 w gimnazjum. W 1924 r. rozpocz\u0105\u0142 rozmowy z hr. Alfredem Potockim, maj\u0105ce na celu zakup budynku Fabryki Uli in\u017c. Leona B\u0142o\u0144skiego (wybudowanego w 1918 r.) z przeznaczeniem na burs\u0119 (obecnie ul. Mickiewicza 76 – il. 16). Z inicjatywy ks. P. Szpili powsta\u0142o Towarzystwo Bursy Gimnazjalnej pod wezwaniem \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki, kt\u00f3re zajmowa\u0142o si\u0119 pozyskiwaniem \u015brodk\u00f3w na ten cel. Zakup budynku sfinalizowano 3 stycznia 1936 r. przy du\u017cym wsparciu finansowym z w\u0142asnych oszcz\u0119dno\u015bci ks. Szpili.<\/p>\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 16. Bursa Gimnazjalna im. Stanis\u0142awa Kostki w Le\u017cajsku (stan z 2021 r.).
Fot. Marta Urban.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    T\u0142oki piecz\u0119tne notariusza Alfreda Josse oraz bursy zosta\u0142y podarowane Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej w 2020 r. przez mieszkank\u0119 miasta Pani\u0105 Mari\u0119 W\u0119grzy\u0144sk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

4 – T\u0141OK PIECZ\u0118TNY KANCELARII DEKANATU LE\u017bAJSKIEGO<\/strong><\/h2>\n\n\n

    W 2020 r. Muzeum pozyska\u0142o tak\u017ce bardzo ciekawy t\u0142ok piecz\u0119tny z XIX w. zwi\u0105zany z miastem, a mianowicie piecz\u0119\u0107 Kancelarii Dekanatu Le\u017cajskiego (il.17 i 18). Piecz\u0119\u0107 zosta\u0142a przekazana przez P. Stanis\u0142awa Chmur\u0119, mieszka\u0144ca Le\u017cajska. Od dawna znajdowa\u0142a si\u0119 w jego zbiorach rodzinnych. Prawdopodobnie przekaza\u0142 j\u0105 J\u00f3zefowi Gr\u0151gerowi \u2013 dziadkowi Pana Stanis\u0142awa kt\u00f3ry\u015b z ksi\u0119\u017cy, mo\u017ce proboszcz\u00f3w le\u017cajskich. J\u00f3zef Gr\u0151ger by\u0142 historykiem i profesorem w le\u017cajskim gimnazjum. W czasie okupacji niemieckiej prowadzi\u0142 tajne nauczanie i dzia\u0142a\u0142 pod pseudonimem 'Tadeusz”. W domu Pa\u0144stwa Gr\u0151ger\u00f3w bardzo cz\u0119sto odbywa\u0142y si\u0119 spotkania os\u00f3b maj\u0105cych ogromny wp\u0142yw na rozw\u00f3j Le\u017cajska. W\u015br\u00f3d go\u015bci byli r\u00f3wnie\u017c ksi\u0119\u017ca.<\/p>\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 17. T\u0142ok piecz\u0119tny Kancelarii Dekanatu Le\u017cajskiego. Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej. Fot. MZL.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 18. Trzpie\u0144 t\u0142oka piecz\u0119tnego Kancelarii Dekanatu Le\u017cajskiego. Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej.
Fot. MZL.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>

    T\u0142ok wykonany zosta\u0142 ze stali i ma \u015brednic\u0119 50 mm. W legendzie w otoku umieszczono napis: SIGILLUM OFFICII DECANALIS LEZAYSCENSIS. W polu piecz\u0119ci znajduje si\u0119 prostok\u0105tna tarcza ze znakiem Oka Opatrzno\u015bci Bo\u017cej wpisanego w tr\u00f3jk\u0105t (symbol Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej) z promieniami s\u0142onecznymi, po\u0142o\u017cona na krzy\u017cu. Nad krzy\u017cem znajduj\u0105 si\u0119 litery R. L. (skr\u00f3t ten oznacza \u201eRitus Latina\u201d, czyli obrz\u0105dek \u0142aci\u0144ski). Nad nimi widoczny jest kapelusz rangowy z dwoma symetrycznie zwisaj\u0105cymi po bokach sznurami, w\u0119z\u0142ami i o\u015bmioma chwostami po cztery z ka\u017cdej strony w trzech rz\u0119dach. Uchwyt w formie trzpienia mocuj\u0105cego \u015bwiadczy o tym, \u017ce piecz\u0119\u0107 by\u0142a przeznaczona do prasy i niewykluczone, \u017ce by\u0142a to tzw. piecz\u0119\u0107 sucha.<\/p>\n\n\n

    Siedzib\u0105 dekanatu w tamtym okresie by\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Farny pw. Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej (il. 19). Budow\u0119 tego ko\u015bcio\u0142a rozpocz\u0119to przed 1616 r., a jego konsekracja nast\u0105pi\u0142a w 1619 r. Wok\u00f3\u0142 niego przeprowadzono tak\u017ce prace fortyfikacyjne. Pomimo obronnych walor\u00f3w przyko\u015bcielnego kompleksu, budynek ko\u015bcio\u0142a zosta\u0142 uszkodzony w 1656 r., w trakcie wojny polsko-szwedzkiej, popularnie zwanej \u201ePotopem\u201d. W p\u00f3\u017aniejszych latach, w trakcie kolejnych wojen przetaczaj\u0105cych si\u0119 przez ziemie polskie, ko\u015bci\u00f3\u0142 w Le\u017cajsku unikn\u0105\u0142 powa\u017cniejszych zniszcze\u0144 i w dobrym stanie zachowa\u0142 si\u0119 do dnia dzisiejszego. Przez 400 lat gospodarzem tego miejsca by\u0142 zakon Bo\u017cogrobc\u00f3w. Parafia pw. Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej pierwotnie obejmowa\u0142a swoim zasi\u0119giem prawie ca\u0142y obszar dekanatu le\u017cajskiego. Obecnie jest parafi\u0105 miejsk\u0105 i liczy ok. 7000 wiernych.<\/p>\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n
Il. 19. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Farny pw. Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej w Le\u017cajsku. Fot. Robert Czerwonka.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n

    Zaprezentowane t\u0142oki piecz\u0119tne i historie ich dysponent\u00f3w \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce przedmioty te s\u0105 bezsprzecznym \u015bwiadectwem bycia \u201etam i wtedy\u201d. Dlatego warto je traktowa\u0107, jako pewnego rodzaju pos\u0142a\u0144c\u00f3w historii, przekazuj\u0105cych nam – osobom wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u017cyj\u0105cym – informacje o okre\u015blonych instytucjach i organizacjach, zdarzeniach z przesz\u0142o\u015bci, a tak\u017ce konkretnych ludziach, kt\u00f3rzy \u017cyli w minionych wiekach. Gor\u0105co zach\u0119camy wi\u0119c mieszka\u0144c\u00f3w Le\u017cajska i okolic do przejrzenia zakamark\u00f3w w swoich domach w poszukiwaniu tych ciekawych i niebanalnych przedmiot\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym b\u0119dziemy mogli dopisa\u0107 ci\u0105g dalszy sfragistycznej historii tego pi\u0119knego miasta.<\/p>\n\n\n

<\/p>

    Dzi\u0119kujemy jednocze\u015bnie Muzeum Ziemi Le\u017cajskiej oraz Panom Stanis\u0142awowi Chmurze i Antoniemu Bereziewiczowi za przychylno\u015b\u0107 dla naszej inicjatywy i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z portalem Sigillarium.pl w promowaniu zaprezentowanych t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119tnych, a tym samym historii miasta i los\u00f3w jego mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n

Bibliografia:<\/p>\n

    \n
  1. Ku\u017aniar K., Historia herbu miasta Le\u017cajska, Le\u017cajsk 1997.<\/li>\n
  2. Ku\u017aniar K., Herb Powiatu, herby miast i gmin Ziemi Le\u017cajskiej, Le\u017cajskie 2013.<\/li>\n
  3. Ku\u017aniar K., Dzieje Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Le\u017cajskiej [w:] Biuletyn Miejski stycze\u0144\/luty 2008, nr 1-2 (174-175).<\/li>\n
  4. Gimnazjum i Liceum w Le\u017cajsku 1912-2002. Ksi\u0119ga jubileuszowa pod red. Zbigniewa Andersa.<\/li>\n
  5. Sarzy\u0144ski L., Piecz\u0119\u0107 powr\u00f3ci\u0142a [w:] Biuletyn Miejski, sierpie\u0144\/wrzesie\u0144 2007, nr 8-9 (169-170).<\/li>\n
  6. Relacja ustna Pana Stanis\u0142awa Chmury.<\/li>\n
  7. Chmura S., Tajemnicze zab\u00f3jstwo w bia\u0142y dzie\u0144 [w:] Almanach Le\u017cajski, Zeszyt nr 2, 2008.<\/li>\n
  8. Chmura S., Tajemnicze zab\u00f3jstwo w bia\u0142y dzie\u0144. Uzupe\u0142nienie, Almanach Le\u017cajski, Zeszyt nr 13, Le\u017cajsk 2017.<\/li>\n
  9. Chmura S., Kaplica grobowa na le\u017cajskim cmentarzu [w:] Biuletyn Miejski, nr 4 (267), 2017.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Marta UrbanMuzeum Ziemi Le\u017cajskiej (przy wsp\u00f3\u0142pracy z Sigillarium.pl) Piecz\u0119cie Le\u017cajska – pos\u0142a\u0144cy historii     W ostatnich latach w wielu muzeach mo\u017cna zaobserwowa\u0107 bardzo interesuj\u0105ce i po\u017c\u0105dane zjawisko, dotycz\u0105ce szerszego eksponowania i… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14328","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14328","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14328"}],"version-history":[{"count":178,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14328\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19866,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14328\/revisions\/19866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}