Krzysztof Dorcz<\/strong> Tekst zamieszczony w \u201eKurierze Warszawskim\u201d nr 4 (27) 2012 r., s. 26-27.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Piecz\u0119tarze warszawscy w latach 1824 – 1826<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Wed\u0142ug \u201ePrzewodnika Warszawskiego\u201d z 1826 r. w stolicy piecz\u0119cie wyrabiali nast\u0119puj\u0105cy rzemie\u015blnicy: Leon Mass, Samuel M\u0171nchheimer, Zygmunt M\u0171nchheimer, Lewek Neselrode, August Schmidt i Izrael Szayder (na Pradze). \u0141\u0105cznie w profesji piecz\u0119tarskiej mia\u0142oby dzia\u0142a\u0107 17 majstr\u00f3w, czeladnik\u00f3w i uczni\u00f3w, ale w \u015bwietle dokument\u00f3w archiwalnych nie jest to lista kompletna. Wytw\u00f3rc\u00f3w t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119tnych, sporz\u0105dzanych g\u0142\u00f3wnie z mosi\u0105dzu metod\u0105 odlewniczo-grawersk\u0105, nazywano w\u00f3wczas piecz\u0119tarzami, rze\u017abiarzami piecz\u0119ci lub majstrami sztycharzami.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Mogli oni wytwarza\u0107 tylko t\u0142oki piecz\u0119ci dla os\u00f3b prywatnych oraz t\u0142oki piecz\u0119ci dla fabrykant\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. Nie mogli za\u015b wytwarza\u0107 piecz\u0119ci urz\u0119dowych, z god\u0142em b\u0105d\u017a herbem Kr\u00f3lestwa Polskiego. Wyr\u00f3b tych piecz\u0119ci, na mocy ustawy z 7 grudnia 1824 r., przej\u0119\u0142a mennica w Warszawie. Ustawa zawiera\u0142a 3 kr\u00f3tkie artyku\u0142y, stanowi\u0105ce, \u017ce m.in.: \u201ePiecz\u0119tarz powa\u017caj\u0105cy si\u0119 robi\u0107 piecz\u0119cie i stemple rz\u0105dowe jako fa\u0142szerz do s\u0105du po kary odes\u0142anym b\u0119dzie i wolno\u015b\u0107 trudnienia si\u0119 nadal tym rzemios\u0142em utraci\u201d.
Ustawa ta znios\u0142a rozporz\u0105dzenie Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych i Policji (odpowiednik dzisiejszego Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych) z 8 kwietnia 1824 r., powo\u0142uj\u0105ce piecz\u0119tarzy przysi\u0119g\u0142ych. W Warszawie owych piecz\u0119tarzy mia\u0142o by\u0107 dw\u00f3ch, natomiast w ka\u017cdym mie\u015bcie wojew\u00f3dzkim po jednym. W ca\u0142ym kraju w\u0142adze upowa\u017cnia\u0142y do wyrobu piecz\u0119ci urz\u0119dowych, po zaprzysi\u0119\u017ceniu, tylko 9 os\u00f3b i mog\u0142y one wywiesi\u0107 na swoich siedzibach szyldy z napisem \u201ePiecz\u0119tarz przysi\u0119g\u0142y\u201d. Rozporz\u0105dzenie KRSWiP by\u0142o kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0105 uporz\u0105dkowania wa\u017cnej kwestii piecz\u0119ci, b\u0119d\u0105cych obok podpisu g\u0142\u00f3wnym \u015brodkiem legalizacji dokument\u00f3w. Problem polega\u0142 na tym, \u017ce piecz\u0119cie urz\u0119dowe nie mia\u0142y jednolitych wzor\u00f3w i wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wykonano niefachowo, co u\u0142atwia\u0142o nadu\u017cycia i fa\u0142szerstwa.
W Warszawie piecz\u0119tarzami przysi\u0119g\u0142ymi zostali mianowani Samuel M\u0171nchheimer, prowadz\u0105cy firm\u0119 przy ulicy Biela\u0144skiej 594 i Moj\u017cesz Dawidsohn Steinschneider, dzia\u0142aj\u0105cy przy ulicy Rymarskiej 743. Pierwszemu z nich uznano przysi\u0119g\u0119 z 11 marca 1808 r., jak\u0105 z\u0142o\u017cy\u0142 przed Ministerium Skarbu na rze\u017abiarza piecz\u0119ci skarbowych, drugi za\u015b z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci:
\u201eJa, Moj\u017cesz Dawidsohn Steinschneider, przysi\u0119gam Adonai Bogu Izraela wszechmocnemu i wszystko widz\u0105cemu, jako zostawszy przez Urz\u0105d Municypalny miasta sto\u0142ecznego Warszawy do wyrzynania piecz\u0119ci urz\u0119dowych upowa\u017cnionym, takowych piecz\u0119ci ani jakich b\u0105d\u017a stempl\u00f3w urz\u0119dowych, to jest z herbem rz\u0105du, dla nikogo pod \u017cadnym pozorem wyrzyna\u0107, sztychowa\u0107 lub jakimkolwiek b\u0105d\u017a sposobem robi\u0107 nie b\u0119d\u0119, jak tylko dla w\u0142adz rz\u0105dowych, kt\u00f3re mnie do tego na pi\u015bmie zawezw\u0105 i \u017ce za dostrze\u017ceniem, i\u017c ktokolwiek od rz\u0105du nieupowa\u017cniony i nieprzysi\u0119g\u0142y robieniem piecz\u0119ci lub stempl\u00f3w rz\u0105dowych trudni si\u0119, natychmiast Urz\u0119dowi Municypalnemu miasta sto\u0142ecznego Warszawy donie\u015b\u0107 nie omieszkam, a to wszystko dope\u0142nia\u0107 b\u0119d\u0119 nie uwodz\u0105c si\u0119 ani datkiem, ani podarunkiem, ani obietnic\u0105, ani jakiemi b\u0105d\u017a wzgl\u0119dami. Tak mi Bo\u017ce Izraela dopom\u00f3\u017c do szcz\u0119\u015bliwo\u015bci wiecznej, a je\u017celi fa\u0142szywie przysi\u0119gam, niech mnie te wszystkie kary spotkaj\u0105, kt\u00f3re w admonicji wymienione by\u0142y. Amen\u201d.
Nie wiadomo o jaki rodzaj kar chodzi\u0142o, ale jego kolega po fachu przysi\u0119ga\u0142 na prowincji: \u201eJe\u017celi fa\u0142szywie przysi\u0119gam niechaj na wieki b\u0119d\u0119 pot\u0119piony i przekl\u0119ty i niechaj wszystkie przekle\u0144stwa w Torach zapisane na mnie i na moje dzieci spadn\u0105 i niechaj ten, kt\u00f3rego Imi\u0119 niewymowne jest i kt\u00f3ry stworzy\u0142 niebo i ziemi\u0119 w \u017cadnym moim interesie pomocy, ani w \u017cadnym nieszcz\u0119\u015bciu nie daje mi ratunku (\u2026)\u201d.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/figure><\/div>\n\n\n\n
Rys. 1. Pracownia piecz\u0119tarska przy ulicy Franciszka\u0144skiej. Litografia Jana Nepomucena Lewickiego, (w:) Ma\u0142gorzata Dubrowska, Andrzej So\u0142tan, Wytw\u00f3rnie guzik\u00f3w w dziewi\u0119tnastowiecznej Warszawie i ich produkcja<\/em>, \u201eAlmanach Muzealny\u201d Muzeum Warszawy, t. 3, 2001, s. 93.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Wytypowanie i mianowanie piecz\u0119tarzy przysi\u0119g\u0142ych wywo\u0142a\u0142o fal\u0119 protest\u00f3w pozosta\u0142ych grawer\u00f3w, trac\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142o istotnych dochod\u00f3w. Na przyk\u0142ad Magnus Szmulowicz za m\u0142odych lat terminowa\u0142 w Niemczech i w Prusach, p\u00f3\u017aniej podj\u0105\u0142 prac\u0119 w mennicy pa\u0144stwowej, gdzie po 5 latach zaniem\u00f3g\u0142 na zdrowiu \u201ez wycie\u0144czenia si\u0142 fizycznych, jakich wymaga przyj\u0119ty w \u015bcis\u0142ym dope\u0142nieniu obowi\u0105zek\u201d i teraz, maj\u0105c na utrzymaniu pi\u0119cioro dzieci, zosta\u0142 pozbawiony \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. (Faktycznie od kilku lat produkowa\u0142 guziki). Leon Mass napisa\u0142: \u201eOd m\u0142odo\u015bci po\u015bwi\u0119ci\u0142em si\u0119 profesji piecz\u0119tarskiej, mieszkam tu, w stolicy, zaspokajaj\u0105c pierwsze potrzeby \u017cycia z pracy r\u0105k moich, mam za\u015b to szcz\u0119\u015bcie, i\u017c ka\u017cdy znaj\u0105cy mnie uzna za cz\u0142owieka rzetelnego. Od 10 lat ju\u017c mam zaszczyt robienia wszelkich rob\u00f3t piecz\u0119tarskich dla Wielmo\u017cnej Komisji Rz\u0105dowej Wyzna\u0144 i O\u015bwiecenia w wszystkich jej wydzia\u0142ach, dla Uniwersytetu Kr\u00f3lestwa Polskiego i dla wszystkich prawie duchownych w stolicy mieszkaj\u0105cych (…). To urz\u0105dzenie nie tylko pozbawia mi znacznej cz\u0119\u015bci mego zarobku, ale nadto staje si\u0119 ono bole\u015bniejsze jeszcze dla mnie, \u017ce odt\u0105d uwa\u017cany b\u0119d\u0119 za szalbierza, kt\u00f3remu rz\u0105d nie daje wiary (\u2026)\u201d.
Zygmunt M\u0171nchheimer, wykonuj\u0105cy wcze\u015bniej piecz\u0119cie dla Dyrekcji Poczt i innych instytucji, irytowa\u0142 si\u0119 z racji pomini\u0119cia jego osoby i mianowania trzecim piecz\u0119tarzem przysi\u0119g\u0142ym w stolicy Konstantego Massalskiego, kt\u00f3rego jeszcze niedawno przyucza\u0142 do zawodu. Nie wiedzia\u0142 zapewne, \u017ce nominacj\u0119 t\u0105 spowodowa\u0142 gen. Dymitr Kuruta, szef policji wielkiego ksi\u0119cia Konstantego. Mo\u017cna przy tym s\u0105dzi\u0107, \u017ce oburzenie mistrza wywo\u0142a\u0142a kr\u00f3tka notatka o by\u0142ym uczniu, mieszkaj\u0105cym przy Krakowskim Przedmie\u015bciu 438, zamieszczona w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: \u201eTen m\u0142ody artysta okaza\u0142 ju\u017c wiele dowod\u00f3w swego talentu, w jego rze\u017abie wida\u0107 gust i dok\u0142adno\u015b\u0107 w wyko\u0144czeniu, opr\u00f3cz wszelkiego rodzaju piecz\u0119ci wyrzyna pi\u0119kne winiety do druku i tym podobne ozdoby. Ma polecenia i za\u015bwiadczenia os\u00f3b najdostojniejszych\u201d. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/figure><\/div>\n\n\n\n
Rys. 2. Reklama zak\u0142adu Z. M\u0171nchheimera, (w:) \u201ePrzewodnik Warszawski\u201d, 1869, s. [384].<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Ustanowienie piecz\u0119tarzy przysi\u0119g\u0142ych nie rozwi\u0105za\u0142o problemu piecz\u0119ci urz\u0119dowych, gdy\u017c grawerzy bez uprawnie\u0144 dzia\u0142ali nadal. Jednym z nich by\u0142 Lewek Neselrode, wykonuj\u0105cy z upowa\u017cnienia komisarza obwodu warszawskiego t\u0142oki piecz\u0119tne dla urz\u0119d\u00f3w podwarszawskich gmin. Pozostali tak\u017ce s\u0105dzili, \u017ce wolno im wykonywa\u0107 piecz\u0119cie dla w\u0142adz w terenie, byle nie robili ich dla w\u0142adz centralnych w Warszawie. W takiej sytuacji rozwi\u0105zaniem problemu mog\u0142o by\u0107 tylko ograniczenie swobody gospodarczej piecz\u0119tarzy i ustanowienie monopolu mennicy, gdzie w kr\u00f3tkim czasie wykonano tysi\u0105ce piecz\u0119ci o jednolitych wyobra\u017ceniach i znormalizowanych wymiarach.
Spo\u015br\u00f3d \u00f3wczesnych piecz\u0119tarzy warszawskich najsilniejsz\u0105 pozycj\u0119 wypracowali M\u0171nchheimerowie. Samuel (1780-1844) by\u0142 synem Abrahama, grawera i piecz\u0119tarza przyby\u0142ego ze \u015al\u0105ska. W 1822 r., b\u0119d\u0105c czo\u0142owym producentem guzik\u00f3w dla wojska, dopu\u015bci\u0142 si\u0119 wykroczenia polegaj\u0105cego na nielegalnym pozyskaniu z mennicy kilku punc \u201edo pi\u0119knego wybijania guzik\u00f3w mundurowych\u201d. Jako piecz\u0119tarz przysi\u0119g\u0142y wykonywa\u0142 t\u0142oki piecz\u0119ci dla r\u00f3\u017cnych urz\u0119d\u00f3w w stolicy oraz dla burmistrz\u00f3w i w\u00f3jt\u00f3w w wojew\u00f3dztwie mazowieckim. Znana jest jego oferta z 1824 r., z\u0142o\u017cona w\u0142adzom wojew\u00f3dztwa krakowskiego z siedzib\u0105 w Kielcach, na wyr\u00f3b piecz\u0119ci burmistrzowskich i w\u00f3jtowskich, do tuszu i laku, w cenie po 8 z\u0142otych, a ponadto piecz\u0119ci stalowych, plombownic i form do odlewania plomb. Oferta nie zosta\u0142a przyj\u0119ta, gdy\u017c Kielce pozostawa\u0142y dla \u017byd\u00f3w miastem zamkni\u0119tym. W 1826 r. wyj\u0105tkowo otrzyma\u0142 z mennicy zlecenie wykonania piecz\u0119ci dla Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W realizacji zlecenia prawdopodobnie uczestniczy\u0142 jego syn, Jan Salomon (1808-1879), p\u00f3\u017aniejszy wybitny medalier, sztycharz Banku Polskiego i za\u0142o\u017cyciel s\u0142ynnej drzeworytni warszawskiej. Przy nazwisku Samuela cz\u0119sto widnia\u0142 dopisek \u201estarszy\u201d, dla odr\u00f3\u017cnienia go od bratanka, Zygmunta, \u201em\u0142odszego\u201d lub \u201ejuniora\u201d. Ten\u017ce Karol Zygmunt (1787-1875) by\u0142 synem Salomona, tak\u017ce piecz\u0119tarza i wnukiem Abrahama. W 1816 r. uruchomi\u0142 w\u0142asn\u0105 wytw\u00f3rni\u0119, kt\u00f3ra po fuzji z firm\u0105 Samuela zdominowa\u0142a rynek nie tylko w Warszawie i przetrwa\u0142a w ich rodzinie a\u017c do lat trzydziestych nast\u0119pnego stulecia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krzysztof DorczTekst zamieszczony w \u201eKurierze Warszawskim\u201d nr 4 (27) 2012 r., s. 26-27. Piecz\u0119tarze warszawscy w latach 1824 – 1826 Wed\u0142ug \u201ePrzewodnika Warszawskiego\u201d z 1826 r. w stolicy piecz\u0119cie… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-658","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=658"}],"version-history":[{"count":75,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/658\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19880,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/658\/revisions\/19880"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"http:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Piecz\u0119tarze-warszawscy-779x1024.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Przewodnik-Warszawski-1869-v2-1024x866.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n