a herby wojew\u00f3dztw wsp\u00f3\u0142czesnych<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
(Zob. K. Dorcz, Chor\u0105gwie wojew\u00f3dztw Kr\u00f3lestwa Polskiego z 1826 roku<\/em>, w: „Flaga”, nr 32\/2002, s. 9-11). <\/p>\n\n\n\n Zdaje si\u0119, \u017ce kwestia powstania herb\u00f3w wojew\u00f3dztw Kr\u00f3lestwa Polskiego nadal pozostaje otwarta. Przed laty zwr\u00f3ci\u0142 na ni\u0105 uwag\u0119 prof. Stefan Krzysztof Kuczy\u0144ski w \u201ePolskich herbach ziemskich\u201d (Warszawa 1993, s. 238-240), odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do planszy \u201eHerby o\u015bmiu wojew\u00f3dztw Kr\u00f3lestwo Polskie sk\u0142adaj\u0105cych roku 1826\u201d. Plansza przedstawia poszczeg\u00f3lne herby na kartuszach oraz schematyczny rysunek jednej strony<\/strong> chor\u0105gwi z napisem \u2014 nazw\u0105 wojew\u00f3dztwa u g\u00f3ry i or\u0142ami polskimi w naro\u017cnikach.<\/p>\n\n\n\n Il. 1. Odbitka litograficzna z rysunkami herb\u00f3w i chor\u0105gwi wojew\u00f3dztw z 1826 r. Dalej Profesor poda\u0142, co nast\u0119puje: \u201eBrak potwierdzenia, aby chor\u0105gwie wojew\u00f3dztw by\u0142y w u\u017cyciu. Mo\u017ce wykonano je specjalnie na symboliczne (tj. bez cia\u0142a) uroczysto\u015bci \u017ca\u0142obne cara Aleksandra I 7 kwietnia 1826 r. w warszawskiej katedrze \u015bw. Jana? Wiadomo, \u017ce na filarach katedry by\u0142y zawieszone w\u00f3wczas herby wojew\u00f3dztw (wsp\u00f3\u0142czesna grafika ukazuje na filarach jakie\u015b chor\u0105gwie, skrzy\u017cowane po dwie, chyba w\u0142a\u015bnie wojew\u00f3dztw)\u201d. Il. 2. Herby i chor\u0105gwie wojew\u00f3dztw w katedrze \u015bw. Jana w Warszawie (fragmenty dw\u00f3ch litografii). <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Chor\u0105gwie te przez trzy godziny nie\u015bli pos\u0142owie wojew\u00f3dzcy w orszaku \u017ca\u0142obnym z Zamku do pobliskiej katedry \u015bw. Jana, tras\u0105 przez Krakowskie Przedmie\u015bcie na plac Saski i dalej ulicami Wierzbow\u0105, Biela\u0144sk\u0105, D\u0142ug\u0105, Miodow\u0105, Senatorsk\u0105 i \u015awi\u0119toja\u0144sk\u0105, po czym w katedrze zosta\u0142y zawieszone na filarach. Wed\u0142ug opisu jako pierwsza kroczy\u0142a delegacja z chor\u0105gwi\u0105 wojew\u00f3dztwa augustowskiego, dalej sytuowa\u0142y si\u0119 chor\u0105gwie podlaska, mazowiecka, p\u0142ocka, lubelska, kaliska, sandomierska, krakowska. Nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ta kolejno\u015b\u0107 jest odwrotna ni\u017c przedstawiona na planszy \u201eHerby o\u015bmiu wojew\u00f3dztw \u2026\u201d, gdy\u017c ustawienie szyku konduktu r\u00f3wnie\u017c mia\u0142o odwrotn\u0105 hierarchi\u0119. Ot\u00f3\u017c centrum orszaku stanowi\u0142a trumna z popiersiem cara, ustawiona na katafalku pod baldachimem i niesiona przez 30 m\u0119\u017cczyzn ukrytych pod draperi\u0105, a delegacje wojew\u00f3dztw kroczy\u0142y przed<\/strong> trumn\u0105, nie za<\/strong> ni\u0105, czyli pierwsza sz\u0142a krakowska. W tym porz\u0105dku, jak w opisie, chor\u0105\u017cy z chor\u0105gwi\u0105 kroczy\u0142 za delegacj\u0105, cho\u0107 patrz\u0105c od czo\u0142a pochodu maszerowa\u0142 na jej czele. Najliczniejsz\u0105 reprezentacj\u0119 wystawi\u0142o wojew\u00f3dztwo mazowieckie \u2014 47 pos\u0142\u00f3w, deputowanych i radc\u00f3w, najmniej liczn\u0105 kaliskie \u2014 tylko 7. Delegaci kroczyli po dw\u00f3ch w szeregu, \u201ew mundurach, d\u00f3lny ubi\u00f3r \u017ca\u0142obny, kapelusz i szpada krep\u0105 okryte\u201d.<\/p>\n\n\n\n Il. 3. Chor\u0105gwie wojew\u00f3dzkie niesione w orszaku \u017ca\u0142obnym na placu Saskim (fragment litografii). <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Album \u201eOpis \u017ca\u0142obnego obchodu \u00a0\u2026\u201d zawiera kapitalny obraz ca\u0142ego orszaku wykonany przez Jana Feliksa Piwarskiego i Fryderyka Krzysztofa Dietricha, wed\u0142ug rysunk\u00f3w pierwszego z nich. Dzie\u0142o jest grafik\u0105 w technikach akwaforty \/ akwatinty i sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu tablic o wymiarach oko\u0142o 39,5 x 56 cm podzielonych na cztery strefy poziome, na kt\u00f3rych arty\u015bci drobiazgowo uj\u0119li ponad 2000 os\u00f3b, nie licz\u0105c koni \u2014 wiadomo przy tym, \u017ce lista imienna \u201e\u017ca\u0142obnik\u00f3w\u201d obejmowa\u0142a 3128 nazwisk. Ten skr\u00f3t widoczny jest w przedstawieniu m.in. delegacji wojew\u00f3dzkich, ukazanych jako zaledwie pi\u0119cioosobowe poczty chor\u0105giewne, wraz z chor\u0105\u017cym. Na znak \u017ca\u0142oby groty ich chor\u0105gwi by\u0142y nakryte zapewne krep\u0105 (kirem?) zawi\u0105zan\u0105 w kokardy. Il. 4. Delegacje wojew\u00f3dztw z chor\u0105gwiami (widok og\u00f3lny i zbli\u017cenie) na grafice J. F. Piwarskiego i F. K. Dietricha. \u0179r\u00f3d\u0142o: jak wy\u017cej<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Album \u201eOpis \u017ca\u0142obnego obchodu\u00a0 \u2026\u201d pozostaje nie do ko\u0144ca wykorzystanym \u017ar\u00f3d\u0142em historycznym. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje tak\u017ce 30 chor\u0105gwi warszawskich cech\u00f3w rzemie\u015blniczych z rozpoznawaln\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci symbolik\u0105 (w kondukcie sz\u0142o 41 delegacji cechowych) oraz trzy barwne plansze z orderami cara \u2014 gratki dla warsawianist\u00f3w i faleryst\u00f3w. Z zawarto\u015bci\u0105 albumu mo\u017cna ponadto zapozna\u0107 si\u0119 w ksi\u0119dze Augusta Soko\u0142owskiego \u201eDzieje porozbiorowe narodu polskiego ilustrowane\u201d, t. 2, cz. 1, Warszawa 1904, s. 243-370. Il. 5. Herby i przyk\u0142adowe piecz\u0119cie wojew\u00f3dztw. Wsp\u00f3\u0142czesne herby wojew\u00f3dztw nale\u017c\u0105 do duchowego i materialnego dziedzictwa przesz\u0142o\u015bci. B\u0119d\u0105c znakami urz\u0119dowymi maj\u0105 zastosowanie w \u017cyciu publicznym, co potwierdza \u017cywotno\u015b\u0107 sztuki heraldycznej i heraldyki, jako nauki s\u0142u\u017cebnej wobec historii.<\/p>\n\n\n\n Post scriptum 1<\/strong><\/p>\n\n\n\n Przedstawione wy\u017cej chor\u0105gwie wojew\u00f3dztw Kr\u00f3lestwa Polskiego widoczne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c, i to w kolorze!, na \u201eodkrytej\u201d niedawno akwareli Jana Zachariasza Freya (1769-1829).<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Herby-i-choragwie-il.-1a.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/polona.pl\/item\/herby-osmiu-woiewodztw-krolestwo-polskie-skladaiacych-roku-1826o,MTIxMTA4Mjkw\/0\/#info:metadata<\/a><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
Przypuszczenie Profesora znajduje dow\u00f3d w albumie \u201eOpis \u017ca\u0142obnego obchodu po wiekopomney pami\u0119ci Nayia\u015bniejszym Aleksandrze I, Cesarzu Wszech Rossyi, Kr\u00f3lu Polskim \u2026\u201d (Warszawa 1829). Ksi\u0105\u017cka sk\u0142ada si\u0119 z cz\u0119\u015bci opisowej i ilustracyjnej \u2014 w pierwszej przedstawiono okoliczno\u015bci i szczeg\u00f3\u0142y uroczysto\u015bci, w drugiej sceny z tego wydarzenia. W opisie stwierdzono, \u017ce po pierwsze: \u201eNa s\u0142upach [filarach] \u015awi\u0105tyni zawieszone zosta\u0142y herby Wojew\u00f3dztw\u201d (s. 3), i po drugie: \u201eChor\u0105giew na ko\u0144cu [delegacji] Wojew\u00f3dztwa przez naypierwszego w rz\u0119dzie pos\u0142a, pojedynczo id\u0105cego, niesiona [by\u0142a]\u201d (s. XIV).
Na dw\u00f3ch poni\u017cszych ilustracjach z wn\u0119trza katedry wida\u0107 obudowane i udekorowane o\u015bmiok\u0105tne filary z wypisanymi nazwami wojew\u00f3dztw i herbami po\u0142o\u017conymi na stylizowanych tarczach tr\u00f3jk\u0105tnych. Ponadto na czterech filarach widniej\u0105 po dwie skrzy\u017cowane chor\u0105gwie, z rozpoznawalnymi herbami tylko dw\u00f3ch wojew\u00f3dztw: lubelskiego i sandomierskiego.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Opis \u017ca\u0142obnego obchodu po wiekopomney pami\u0119ci Nayia\u015bnieyszym Alexandrze I, Cesarzu Wszech Rosyi, Kr\u00f3lu Polskim w Warszawie, w dniach 7, 9, 10, 11, 12, 13, 17, 19, 23 kwietnia 1826 roku uroczy\u015bcie odbytego<\/em>, Warszawa 1829; https:\/\/polona.pl\/item\/opis-zalobnego-obchodu-po-wiekopomney-pamieci-nayiasnieyszym-alexandrze-i-cesarzu-wszech,NjA0MTU5Ng\/94\/#info:metadata<\/a><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: jak wy\u017cej<\/p>\n\n\n\n
Rysunki chor\u0105gwi zosta\u0142y oparte na wzorcowej planszy, niemniej na kilku wida\u0107 efekt odbicia lustrzanego: stronami odwr\u00f3cone s\u0105 herb sandomierski, w herbie kaliskim ziemie wielu\u0144ska z sieradzk\u0105, a w napisach litery S i niekt\u00f3re D. Odwrocia chor\u0105gwi s\u0105 niewidoczne, poza fragmentem chor\u0105gwi p\u0142ockiej z or\u0142em w g\u00f3rnym naro\u017cniku.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
Herby przedstawione w 1826 r. opiera\u0142y si\u0119 na herbach ziemskich z okresu I Rzeczypospolitej. W Kr\u00f3lestwie Polskim, jak wskaza\u0142 prof. Kuczy\u0144ski, by\u0142y u\u017cywane w ograniczonym zakresie, \u201ejako symbole raczej drugorz\u0119dnego znaczenia, wyr\u00f3\u017cniki odr\u0119bno\u015bci administracyjnej, bo przecie\u017c nie samorz\u0105dowej wojew\u00f3dztw\u201d. Co istotne, w dobie upadku sztuki heraldycznej, opracowano je na og\u00f3\u0142 poprawnie. Ich znaczenie zosta\u0142o docenione w III Rzeczypospolitej, zw\u0142aszcza po 1998 r. przy ustalaniu herb\u00f3w nowych wojew\u00f3dztw.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: strony internetowe Urz\u0119d\u00f3w Marsza\u0142kowskich<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n