{"id":19625,"date":"2024-10-05T18:20:34","date_gmt":"2024-10-05T16:20:34","guid":{"rendered":"https:\/\/sigillarium.pl\/?p=19625"},"modified":"2025-06-20T23:24:24","modified_gmt":"2025-06-20T21:24:24","slug":"z-ossolinskiej-sfragistyki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/2024\/10\/05\/z-ossolinskiej-sfragistyki\/","title":{"rendered":"Z ossoli\u0144skiej sfragistyki"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Robert Forysiak-W\u00f3jci\u0144ski<\/strong>
Dzia\u0142 Numizmatyczny, Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Z ossoli\u0144skiej sfragistyki – niezwyk\u0142a piecz\u0119\u0107 cara Piotra III<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

    W XVIII wieku w Europie powszechnym wizerunkiem na piecz\u0119ci by\u0142 herb jej dysponenta. Na monarszych piecz\u0119ciach herb pe\u0142ni\u0142 jednocze\u015bnie funkcj\u0119 znaku osobistego, dynastycznego i pa\u0144stwowego. W\u0142adcy posiadali tak\u017ce osobne piecz\u0119cie herbowe do u\u017cytku prywatnego. Mia\u0142y one znacznie mniejsze rozmiary od piecz\u0119ci oficjalnych, a do najbardziej popularnych nale\u017ca\u0142y sygnety piecz\u0119tne w formie pier\u015bcieni lub drobnych brelok\u00f3w. Do uwierzytelniania prywatnych pism monarchowie u\u017cywali r\u00f3wnie\u017c \u015bredniej wielko\u015bci herbowych sigill\u00f3w (\u0142ac. sigillum<\/i> \u2013 piecz\u0119\u0107), okre\u015blanych mianem pokojowych lub sekretnych. Nosi\u0142y one herby udekorowane orderami pa\u0144stwowymi lub opatrzone dewizami w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim albo narodowym. W XVIII-wiecznej Rosji adaptacja do wzorc\u00f3w kultury zachodnioeuropejskiej nast\u0105pi\u0142a tak\u017ce w heraldyce i sfragistyce car\u00f3w \u2013 przy czym carowie postanowili wykorzysta\u0107 nowe konwencje w taki spos\u00f3b, aby poprzez piecz\u0119\u0107 przekaza\u0107 propagandowy albo osobisty komunikat.<\/p>\n\n\n\n

    Interesuj\u0105cym tego przyk\u0142adem by\u0142a piecz\u0119\u0107 prywatna cara Piotra III Fiodorowicza (1728-1762), m\u0119\u017ca cesarzowej Katarzyny II Wielkiej. Polityka tego w\u0142adcy wzbudzi\u0142a tak silny op\u00f3r we wszystkich warstwach spo\u0142ecznych Rosji, i\u017c zosta\u0142 obalony po zaledwie siedmiu miesi\u0105cach sprawowania w\u0142adzy w 1762 r. Piotr III, kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 imi\u0119 po swym dziadku Piotrze I Wielkim, by\u0142 z pochodzenia niemieckim ksi\u0119ciem (w\u0142a\u015bciwie Karl Peter Ulrich von Schleswig-Holstein-Gottorf<\/i>), wychowanym w Holsztynie (do 1742 r.) i pe\u0142nym dystansu wobec rosyjskiej kultury, ale na domiar przejawiaj\u0105cym tak trudny do przewidzenia polityczny indywidualizm po\u0142\u0105czony z infantylizmem charakteru, i\u017c niespodziewanie szybko sta\u0142 si\u0119 w opinii du\u017cej cz\u0119\u015bci dworu bardzo realnym zagro\u017ceniem dla rosyjskiej racji stanu. Sam siebie uwa\u017ca\u0142 za kontynuatora wielkiej polityki swego dziadka, podkre\u015blaj\u0105c to r\u00f3wnie\u017c w symbolice sprawowanej w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. I. Portret cara Piotra III,
malarz nieznany, Ermita\u017c
(domena publiczna)<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Omawiana piecz\u0119\u0107 osobista cara, wyci\u015bni\u0119ta w laku, o \u015brednicy 28 x 24 mm, przedstawia or\u0142a z rozpostartym skrzyd\u0142ami (w ge\u015bcie sygna\u0142u do wystrza\u0142u), stoj\u0105cego na lufach dw\u00f3ch wystrzeliwuj\u0105cych armat, stoj\u0105cych na murawie. W tle widzimy promienisty deszcz, po bokach sk\u0142\u0119bione chmury, rozsuni\u0119te niczym kotary, oraz trzy b\u0142yskawice po prawej stronie. Owalny wizerunek otoczony jest napisem o nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci: \u201e\u041d\u0418\u0422\u041e\u0413\u041e \u041d\u0418\u0414\u0420\u0423\u0413\u0410\u0413\u041e \u041d\u0415\u0411\u041e\u0418\u0422\u0421\u042f\u201d (pol. On nie boi si\u0119 ani jednego, ani drugiego<\/i>). <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 2. Piecz\u0119\u0107 cara Piotra III,
Dzia\u0142 Numizmatyczny, Ossolineum<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Piecz\u0119\u0107 \u201ecytuje\u201d emblemat opublikowany w ksi\u0105\u017cce popularnej w\u00f3wczas w Europie, wydanej z polecenia cara Piotra I Wielkiego w 1705 r. pt. Symbola et emblemata<\/i>. Dewiza ksi\u0105\u017ckowego emblematu w j\u0119z. \u0142aci\u0144skim brzmi Neutra timet<\/i>, w rosyjskiej translacji za\u015b dok\u0142adnie tak, jak w otoku powy\u017cszej piecz\u0119ci. Piotr III przywo\u0142a\u0142 zatem jeden z ulubionych motyw\u00f3w i symboli wojennych Piotra I, przedstawiaj\u0105cy w nowo\u017cytnym wojskowym uj\u0119ciu atrybut i symbol antycznych bog\u00f3w, Zeusa i Jowisza. Piotr I pragn\u0105\u0142, by ka\u017cdy z jego pu\u0142k\u00f3w nosi\u0142 herb z wariantem tego motywu militarnego. Plan ten nie zosta\u0142 jednak wykonany zgodnie z jego pierwotnym za\u0142o\u017ceniem, natomiast sta\u0142 si\u0119 now\u0105 aspiracj\u0105 Piotra III, kt\u00f3ry w lutym 1762 r. zatwierdzi\u0142 nowy graficzny projekt reformy w zakresie sztandar\u00f3w pu\u0142kowych. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. 3. Emblemat [w:] „Symbola et Emblemata”, Amsterdam 1705 <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105 jest znaczenie osobiste, jakie odgrywa\u0142 ten symbol dla Piotra III \u2013 czy by\u0142 tylko znakiem programu politycznego nawi\u0105zuj\u0105cego do strategii Piotra I, czy te\u017c niezwykle szczer\u0105 deklaracj\u0105 zmierzenia si\u0119 z przykrymi ograniczeniami w\u0142asnej osobowo\u015bci? Ot\u00f3\u017c od dziecka Piotr III cierpia\u0142 na silny l\u0119k przed burzami i armatnimi wystrza\u0142ami, co wiemy m.in. z relacji jego rosyjskiego pedagoga Jakuba Stehlina. Monarcha zachowa\u0142 ten l\u0119k do ko\u0144ca \u017cycia, pomimo cz\u0119stego udzia\u0142u w wojskowych manewrach i \u0107wiczeniach. Mo\u017cna wi\u0119c przypuszcza\u0107, \u017ce uskrzydlony cesarsk\u0105 koronacj\u0105 Piotr III wzbudzi\u0142 w sobie przekonanie, \u017ce jest zdolny zapanowa\u0107 nad swymi najwi\u0119kszymi s\u0142abo\u015bciami i zapragn\u0105\u0142 za pomoc\u0105 okre\u015blonego sygna\u0142u da\u0107 do zrozumienia otoczeniu, \u017ce \u017cadne przeciwno\u015bci nie b\u0119d\u0105 w stanie go pokona\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Piotr III znany by\u0142 ze szczerego i afektywnego manifestowania swoich my\u015bli i uczu\u0107, co by\u0142o odbierane przez wsp\u00f3\u0142czesnych jako objaw wielkiej naiwno\u015bci i dziecinno\u015bci. \u017bywot cara zako\u0144czy\u0142 si\u0119 tragicznie. Po przewrocie pa\u0142acowym zosta\u0142 internowany, a nast\u0119pnie by\u0142 przetrzymywany w Ropszy pod Petersburgiem. Pilnowa\u0142a go stra\u017c pod osobistym dow\u00f3dztwem jednego ze s\u0142ynnych braci Or\u0142ow\u00f3w, Aleksieja, kt\u00f3ry jak si\u0119 wydaje, cho\u0107 nie ma zupe\u0142nej pewno\u015bci, zamordowa\u0142 w\u0142adc\u0119. Wiemy tylko, \u017ce schorowany Piotr III musia\u0142 przebywa\u0107 z Or\u0142owem w jednym pokoju, co by\u0142o dla wi\u0119\u017ania \u017ar\u00f3d\u0142em silnych depresyjnych uczu\u0107, o kt\u00f3rych donosi\u0142 listownie. Rodzina Or\u0142ow\u00f3w legitymowa\u0142a si\u0119 herbem m\u00f3wi\u0105cym, a wi\u0119c takim, kt\u00f3rego god\u0142o (w tym przypadku orze\u0142 z rozpostartymi skrzyd\u0142ami) dos\u0142ownie odpowiada nazwisku.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. 4. Herb rodu Or\u0142\u00f3w [w:] \u041e\u0431\u0449\u0435\u0433\u043e \u0433\u0435\u0440\u0431\u043e\u0432\u043d\u0438\u043a\u0430 \u0434\u0432\u043e\u0440\u044f\u043d\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0440\u043e\u0434\u043e\u0432 \u0412\u0441\u0435\u0440\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438, \u0427\u0430\u0441\u0442\u044c 8,
\u0421\u0430\u043d\u043a\u0442-\u041f\u0435\u0442\u0435\u0440\u0431\u0443\u0440\u0433 1807<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Dzi\u015b piecz\u0119\u0107 Piotra III mo\u017ce interpretowa\u0107 jako przewrotn\u0105 alegori\u0119 jego \u017cycia, kt\u00f3re musia\u0142o ugi\u0105\u0107 si\u0119 przed wszystkim, co przedstawia sfragistyczny obraz. Prezentowany odcisk pochodzi ze zbioru sfragistycznego dawnej Biblioteki Schaffgotsch\u00f3w w Cieplicach-Zdroju \u2013 z tzw. kolekcji Hermanna Kecka von Schwarzbacha, kt\u00f3ra przesz\u0142a na w\u0142asno\u015b\u0107 Ossolineum w 1956 r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Robert Forysiak-W\u00f3jci\u0144skiDzia\u0142 Numizmatyczny, Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu Z ossoli\u0144skiej sfragistyki – niezwyk\u0142a piecz\u0119\u0107 cara Piotra III     W XVIII wieku w Europie powszechnym wizerunkiem na piecz\u0119ci by\u0142 herb jej… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":32757,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,12],"tags":[19,57,58,62,64,63],"class_list":["post-19625","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly-i-publikacje","category-sladami-pieczeci","tag-odcisk-pieczeci","tag-ossolineum","tag-pieczecie","tag-pieczecie-monarsze","tag-sfragistyka","tag-sigillography"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19625","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19625"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19625\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32756,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19625\/revisions\/32756"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32757"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19625"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}