{"id":20233,"date":"2022-04-08T19:57:00","date_gmt":"2022-04-08T17:57:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sigillarium.pl\/?p=20233"},"modified":"2024-10-07T19:32:53","modified_gmt":"2024-10-07T17:32:53","slug":"orzel-bialy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/2022\/04\/08\/orzel-bialy\/","title":{"rendered":"Orze\u0142 Bia\u0142y"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Robert Forysiak-W\u00f3jci\u0144ski<\/strong>
Dzia\u0142 Numizmatyki, Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu
Tekst opublikowano 14 grudnia 2021 r. na stronie www.ossolineum.pl<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Orze\u0142 Bia\u0142y z 1927 r. na piecz\u0119ciach<\/big><\/big><\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

    Wizerunek bia\u0142ego or\u0142a w aktualnym herbie Polski ma ju\u017c 94 lata. Nominalnym autorem jego wzoru by\u0142 prof. Zygmunt Kami\u0144ski z Politechniki Warszawskiej. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce nominalnym, gdy\u017c p\u0142askorze\u017abowy wygl\u0105d or\u0142a sugeruje, \u017ce w realizacji ostatecznej wersji projektu bra\u0142a udzia\u0142 \u017cona profesora, rze\u017abiarka Zofia Trzci\u0144ska-Kami\u0144ska. Osobn\u0105 kwesti\u0105 jest \u017ar\u00f3d\u0142o i stopie\u0144 inspiracji \u2013 kontrowersyjne zagadnienie, kt\u00f3rego nie b\u0119dziemy rozwija\u0107. Niezale\u017cnie od z\u0142o\u017cono\u015bci problemu autorstwa herbu wprowadzonego przez prezydenta Ignacego Mo\u015bcickiego rozporz\u0105dzeniem (z moc\u0105 uchwa\u0142y) w dn. 13 grudnia 1927 r., nale\u017cy wiedzie\u0107, \u017ce autorem merytorycznego opracowania aktu by\u0142a Mennica Pa\u0144stwowa w Warszawie, z kt\u00f3r\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 prof. Kami\u0144ski. Profesor uko\u0144czy\u0142 projekt or\u0142a w lutym 1927 r., lecz nie by\u0142 to dok\u0142adnie ten sam wizerunek, jaki znamy z ustawy.<\/p>\n\n\n\n

    Pocz\u0105tkowy wz\u00f3r okaza\u0142 si\u0119 nie do ko\u0144ca zgodny z koncepcj\u0105 Mennicy Pa\u0144stwowej, podporz\u0105dkowuj\u0105cej god\u0142o postawionym wymogom sfragistycznym: orze\u0142 mia\u0142 by\u0107 swym kszta\u0142tem idealnie wpisany w ko\u0142o otokowe piecz\u0119ci pa\u0144stwowych maj\u0105cych nosi\u0107 god\u0142o herbowe bez tarczy. Drugim, r\u00f3wnie wa\u017cnym \u017c\u0105daniem Mennicy by\u0142 skomplikowany obraz or\u0142a w celu utrudnienia procederu fa\u0142szowania piecz\u0119ci urz\u0119dowych \u2013 rozporz\u0105dzenie prezydenta mia\u0142o w tym celu ustanowi\u0107 monopol mennicy na wyr\u00f3b metalowych piecz\u0119ci, by przedsi\u0119biorstwo mog\u0142o stosowa\u0107 jeden wz\u00f3r, trudny do podrobienia i \u0142atwy do urz\u0119dowej weryfikacji. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 1. Orze\u0142 na piecz\u0119ci Wydzia\u0142u Og\u00f3lnego Politechniki Lwowskiej, lata 30. XX w.
Dzia\u0142 Numizmatyczny, sygn. S 1541<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Zgodnie z tymi za\u0142o\u017ceniami wizerunek or\u0142a Kami\u0144skiego zosta\u0142 w mennicy skorygowany, lecz z powod\u00f3w technicznych lub innych nie wykonano tego precyzyjnie, st\u0105d w zatwierdzonym wizerunku pojawi\u0142y si\u0119 usterki. Patrz\u0105c na or\u0142a napiecz\u0119tnego, kt\u00f3ry jest dwuwymiarowy i graficznie umieszczony w linii otokowej, \u0142atwiej te mankamenty zauwa\u017cy\u0107: sylwetka ptaka nie le\u017cy dok\u0142adnie wzgl\u0119dem osi pionowej, a pi\u00f3ra or\u0142a miejscami wychodz\u0105 za plan ko\u0142a. Mo\u017ce mniej widoczny jest brak symetrii mi\u0119dzy skrzyd\u0142ami \u2013 jedno jest nieco wi\u0119ksze od drugiego. B\u0142\u0119dy te, dostrze\u017cone po fakcie, nie zosta\u0142y poprawione, wz\u00f3r or\u0142a za\u015b na piecz\u0119ciach zosta\u0142 zachowany przez mennic\u0119, oczywi\u015bcie z wyj\u0105tkiem korony na g\u0142owie ptaka \u2013 mennica w pierwszych latach powojennych u\u017cywa\u0142a przedwojennego wzoru or\u0142a do wyrobu piecz\u0119ci, usuwaj\u0105c z nich r\u0119cznie koron\u0119 zgodnie z nakazem w\u0142adzy komunistycznej w 1945 r.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 2. Orze\u0142 na piecz\u0119ci Kontroli Skarbowej, 1946 r. Dzia\u0142 Numizmatyczny,
sygn. S 4621<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il 3. Orze\u0142 na piecz\u0119ci Naczelnika Miasta i Powiatu w Kaliszu, 1973 r.
Dzia\u0142 Numizmatyczny, sygn. S 5126<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Po pewnym czasie wytw\u00f3rca piecz\u0119ci zmodyfikowa\u0142 stare matryce, tak aby s\u0142u\u017cy\u0142y do bezpo\u015bredniego wyt\u0142aczania or\u0142a bez korony (tzw. piastowskiego) na piecz\u0119ciach. Drobne zmiany stylistyczne god\u0142a, jakie zasz\u0142y prawnie w 1955 i 1980 r. nie zosta\u0142y uwzgl\u0119dnione przez wytw\u00f3rc\u0119 piecz\u0119ci, wi\u0119c do ko\u0144ca PRL na t\u0142okach piecz\u0119ci wyt\u0142aczany by\u0142 wz\u00f3r sylwetki or\u0142a z 1927 roku, (znany jest z lat 80. wyj\u0105tkowy przypadek zastosowania egzemplarza niezmodyfikowanej  przedwojennej matrycy menniczej do sporz\u0105dzenia piecz\u0119ci urz\u0119dowej wysokiej rangi, z kt\u00f3rej nast\u0119pnie r\u0119cznie usuni\u0119to koron\u0119). Po tym, jak przywr\u00f3cono god\u0142u koron\u0119 pod koniec 1989 roku, wymieniono ca\u0142kowicie stare matryce na nowe, stylistycznie nieco upraszczaj\u0105c or\u0142a na piecz\u0119ciach. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 4. Orze\u0142 na piecz\u0119ci Prezydenta Miasta Krakowa, okres III RP za: Poczet Krakowski 2020, Aneks, Insygnia w\u0142adz miejskich<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Czy na zmianie tej orze\u0142 zyska\u0142, mo\u017cna samemu oceni\u0107 por\u00f3wnuj\u0105c piecz\u0119cie z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w. Wkr\u00f3tce, jak mo\u017cna s\u0105dzi\u0107 z etapu procesu legislacyjnego (w pa\u017adzierniku 2021 r. projekt ustawy o symbolach narodowych skierowano do konsultacji publicznych), zostanie wprowadzony poprawiony technicznie wizerunek or\u0142a Kami\u0144skiego, dostosowany r\u00f3wnie\u017c do wymog\u00f3w heraldyki.  Nie mo\u017cna nawet wykluczy\u0107, \u017ce zmodernizowany orze\u0142 na piecz\u0119ciach b\u0119dzie umieszczony w polu tarczy herbowej.<\/p>\n\n\n\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Robert Forysiak-W\u00f3jci\u0144skiDzia\u0142 Numizmatyki, Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiuTekst opublikowano 14 grudnia 2021 r. na stronie www.ossolineum.pl Orze\u0142 Bia\u0142y z 1927 r. na piecz\u0119ciach     Wizerunek bia\u0142ego or\u0142a w aktualnym herbie… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":20247,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[57],"class_list":["post-20233","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly-i-publikacje","tag-ossolineum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20233","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20233"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20233\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20243,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20233\/revisions\/20243"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}