{"id":21247,"date":"2022-08-02T17:11:00","date_gmt":"2022-08-02T15:11:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sigillarium.pl\/?p=21247"},"modified":"2025-06-20T23:08:09","modified_gmt":"2025-06-20T21:08:09","slug":"zagadki-kolekcjonerskie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/2022\/08\/02\/zagadki-kolekcjonerskie\/","title":{"rendered":"Zagadki kolekcjonerskie"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

Artur Hryniewicz<\/strong>
Kustosz w Dziale Numizmatyczno-Sfragistycznym
Muzeum Narodowe we Wroc\u0142awiu
<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Wroc\u0142awsko-monachijska zagadka kolekcjonerska<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

    We wrze\u015bniu 2012 roku na bawarskim (monachijskim?) internetowym portalu antykwarycznym pojawi\u0142a si\u0119 oferta sprzeda\u017cowa lakowej kopii p\u00f3\u017anogotyckiej og\u00f3lnomiejskiej piecz\u0119ci wi\u0119kszej niewielkiego miasta Schwerte w Nadrenii P\u00f3\u0142nocnej-Westfalii. Dla wroc\u0142awskiego muzealnika propozycja raczej ma\u0142o interesuj\u0105ca, co najwy\u017cej jako wyznacznik europejskiego poziomu cenowego dla tego typu artefakt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 1. Bawarska oferta antykwaryczna z 17.09.2012 r.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    W zbiorach Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu znajduje si\u0119 du\u017cy zesp\u00f3\u0142 takich lakowych kopii \u015bl\u0105skich piecz\u0119ci miejskich wykonany najprawdopodobniej na prze\u0142omie XIX i XX w. w Archiwum Pa\u0144stwowym we Wroc\u0142awiu (Staatsarchiv zu Breslau). Przechowywane tam piecz\u0119cie oryginalne pos\u0142u\u017cy\u0142y do wykonania matryc, kt\u00f3rymi p\u00f3\u017aniej robiono odciski w czerwonym laku rozlanym na grubym papierze. W przypadku odcisk\u00f3w wroc\u0142awskich by\u0142y to karty pozyskane z nowo\u017cytnych starodruk\u00f3w. Do nich te\u017c przyklejano paski cienkiego papieru z napisan\u0105 czarnym atramentem nazw\u0105 miasta i roczn\u0105 dat\u0105 najstarszego znanego odcisku danej piecz\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 2. Lakowa kopia najstarszej og\u00f3lnomiejskiej piecz\u0119ci Jawora<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 3. Lakowa kopia nowo\u017cytnej piecz\u0119ci \u015arody \u015al\u0105skiej<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 4. Odwrocie lakowej kopii nowo\u017cytnej piecz\u0119ci \u015arody \u015al\u0105skiej<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Jak wspomnia\u0142em powy\u017cej, oferta ta nie powinna by\u0142a mnie jako\u015b specjalnie zainteresowa\u0107. Sta\u0142o si\u0119 jednak inaczej, a to za spraw\u0105 widocznych na tej kopii niewielkich uszkodze\u0144. Tak si\u0119 bowiem sk\u0142ada, \u017ce identyczne uszkodzenia ma taka sama, tyle \u017ce oryginalna, piecz\u0119\u0107 woskowa znajduj\u0105ca si\u0119 w dziale Numizmatyczno-Sfragistycznym MNWr (obecnie mo\u017cna j\u0105 zobaczy\u0107 na wystawie sta\u0142ej \u201eSztuki europejskiej XV\u2013XIX w.\u201d).<\/p>\n\n\n\n

    Na kopii, tak jak i na oryginale, uszkodzenia te zlokalizowane s\u0105 w \u015brodku, z lewej strony i na dole. Por\u00f3wnanie ich nie pozostawia \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci co do wzajemnego zwi\u0105zku monachijskiej kopii z wroc\u0142awskim orygina\u0142em. I tu nasuwa si\u0119 pytanie \u2013 sk\u0105d pochodzi orygina\u0142 oraz kto, kiedy i gdzie wykona\u0142 t\u0119 kopi\u0119?<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 5. Og\u00f3lnomiejska piecz\u0119\u0107 wi\u0119ksza miasta Schwerte
w Nadrenii P\u00f3\u0142nocnej-Westfalii<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 6. Lakowa kopia og\u00f3lnomiejskiej piecz\u0119ci wi\u0119kszej miasta Schwerte w Nadrenii P\u00f3\u0142nocnej-Westfalii<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 7. Obszary identycznych uszkodze\u0144 orygina\u0142u i kopii<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Na pocz\u0105tku zapoznajmy si\u0119 jednak z piecz\u0119ci\u0105 wroc\u0142awsk\u0105. Najprawdopodobniej znajdowa\u0142a si\u0119 w s\u0142ynnej kolekcji berli\u0144skiego urz\u0119dnika bankowego F.A. Vossberga, kt\u00f3ra zakupiona zosta\u0142a w roku 1875 do zbior\u00f3w Muzeum Staro\u017cytno\u015bci \u015al\u0105skich (Museum Schlesischer Altert\u00fcmer) i w du\u017cej cz\u0119\u015bci stanowi obecnie podstaw\u0119 kolekcji oryginalnych piecz\u0119ci lu\u017anych. Niekt\u00f3re z tych artefakt\u00f3w opisane s\u0105 czarnym tuszem na odwrociach lub na przypiecz\u0119tnych ko\u0144c\u00f3wkach pergaminowego paska, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 do ich przywieszania. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142y to skr\u00f3towe nazwy podmiot\u00f3w reprezentowanych przez te piecz\u0119cie, czasami datowanie samego dokumentu, a niekiedy daty pozyskania przez kolekcjonera oraz jego nazwisko. W przypadku orygina\u0142u tej piecz\u0119ci mamy do czynienia z dwoma zapisami znajduj\u0105cymi si\u0119 na ko\u0144c\u00f3wkach pergaminowego paska. Na jednej widnieje czarny napis Schwerte \/ (Stadt), natomiast na drugiej F. Wei\u017fs (?)\/4\/49. Dowiadujemy si\u0119 wi\u0119c, \u017ce pierwotnie orygina\u0142 ten pozyskany zosta\u0142 do prywatnej kolekcji nieznanego nam F. Weissa (?) w kwietniu 1849 r., albo te\u017c kupiony zosta\u0142 przez F.A. Vossberga od F. Weissa (?) w kwietniu 1849 roku (data dzienna jest niestety nieczytelna). F.A. Vossberg w po\u0142owie XIX w. do\u015b\u0107 dynamicznie powi\u0119ksza\u0142 swoj\u0105 kolekcj\u0119 poprzez liczne zakupy od bardziej lub mniej znanych niemieckich i austriackich kolekcjoner\u00f3w, kt\u00f3rych zapisane nazwiska w wersji pe\u0142nej albo skr\u00f3conej mo\u017cemy dostrzec na niekt\u00f3rych jego piecz\u0119ciach.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. 8. Otto Hupp (1859-1949)<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Antykwaryczna oferta z 2012 roku o tyle jeszcze jest cenna, \u017ce zawiera bardzo wa\u017cn\u0105 informacj\u0119 proweniencyjn\u0105 wystawionego przedmiotu. Ot\u00f3\u017c pochodzi\u0142 on ze sfragistycznej kolekcji znanego niemieckiego grafika i heraldyka Ottona Huppa, urodzonego 21 maja 1859 r. w D\u00fcsseldorfie czwartego z pi\u0119ciorga syn\u00f3w grawera i medaliera Carla Heinricha Huppa (1823\u20131906). Uzyskawszy solidne wykszta\u0142cenie z zakresu rzemios\u0142 plastycznych \u2013 najpierw u ojca, a p\u00f3\u017aniej na Akademii Sztuk Pi\u0119knych w D\u00fcsseldorfie \u2013 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w roku 1878 do Monachium, aby po trzech latach na sta\u0142e zamieszka\u0107 w pobliskim Oberschlei\u00dfheim. Wtedy te\u017c rozpocz\u0105\u0142 prace nad monograficznym cyklem heraldycznym o wsp\u00f3lnym tytule Die Wappen und Siegel der deutschen St\u00e4dte, Flecken und D\u00f6rfer<\/i>. Pomi\u0119dzy rokiem 1894 a 1928 uda\u0142o mu si\u0119 wyda\u0107 pi\u0119\u0107 zeszyt\u00f3w, kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na dwa tomy \u2013 K\u00f6nigreich Preu\u00dfen i K\u00f6nigreich Bayern. S\u0105 to opracowania tekstowe ograniczaj\u0105ce si\u0119 tylko do zebrania i opisania wszystkich znanych typariuszy i piecz\u0119ci omawianych miejscowo\u015bci. W ramach przeprowadzanych w\u00f3wczas kwerend odwiedza\u0142 Otto Hupp kolejne archiwa i muzea w poszukiwaniu zachowanych miejskich artefakt\u00f3w sfragistycznych. Przy okazji te\u017c niekt\u00f3re kupowa\u0142, tworz\u0105c z nich ca\u0142kiem poka\u017any zbi\u00f3r, kt\u00f3ry w swojej zasadniczej cz\u0119\u015bci trafi\u0142 p\u00f3\u017aniej do Generalnego Archiwum Krajowego w Karlsruhe (Generallandesarchiv Karlsruhe). Innym cyklem wydawniczym, kt\u00f3remu Otto Hupp po\u015bwi\u0119ci\u0142 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego zawodowego \u017cycia by\u0142 Kalendarz monachijski (M\u00fcnchener Kalender) wydawany w latach 1885- 1936, z przerw\u0105 na rok 1933. Zajmowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce tworzeniem nowych kroj\u00f3w czcionek (Hupp-Gotisch, Hupp-Fraktur i Hupp-Antiqua) oraz projektowaniem malowide\u0142 \u015bciennych, witra\u017cy, herb\u00f3w miast, a nawet ca\u0142ych kraj\u00f3w (Bawaria). Za w\u0142asnor\u0119cznie wykonane przedmioty dla katedry w Spirze otrzyma\u0142 w roku 1906 tytu\u0142 kr\u00f3lewskiego profesora. Zmar\u0142 w Oberschlei\u00dfheim 31.01.1949 r.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. 9. Ok\u0142adka cyklu zeszyt\u00f3w Die Wappen und Siegel der deutschen St\u00e4dte, Flecken und D\u00f6rfer<\/em><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Il. 10. Karta tytu\u0142owa zeszytu drugiego tomu pierwszego cyklu<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Przy okazji zbierania materia\u0142\u00f3w do zeszytu drugiego tomu pierwszego Die Wappen und Siegel der deutschen St\u00e4dte, Flecken und D\u00f6rfer, wydanego nast\u0119pnie w 1898 r. i po\u015bwi\u0119conego piecz\u0119ciom oraz herbom miast Pomorza Zachodniego, Wielkiego Ksi\u0119stwa Pozna\u0144skiego i \u015al\u0105ska, Hupp odwiedzi\u0142 tak\u017ce wroc\u0142awskie Muzeum Staro\u017cytno\u015bci \u015al\u0105skich. \u015aladem wykonanej wtedy przez niego kwerendy \u2013 opr\u00f3cz kilku wzmianek w samej publikacji \u2013 s\u0105 dwa zapisy w zachowanym inwentarzu piecz\u0119ci miejskich znajduj\u0105cych si\u0119 w\u00f3wczas w zbiorach tej instytucji. Inwentarz ten sporz\u0105dzony zosta\u0142 przed oraz w roku 1896 i zawiera podstawowe dane (nazwa miasta, wymiary, rodzaj materia\u0142u) zar\u00f3wno piecz\u0119ci oryginalnych jak i r\u00f3\u017cnego typu kopii. Przy lakowym odcisku piecz\u0119ci Bytowa w wojew\u00f3dztwie pomorskim (B\u00ebtow) oraz przy analogicznych dw\u00f3ch odciskach piecz\u0119ci miasta Szczecina (Stettin) znajduj\u0105 si\u0119 o\u0142\u00f3wkowe adnotacje m\u00f3wi\u0105ce o ich sprzeda\u017cy Ottonowi Huppowi (an Hupp verkauft). Natomiast pojedynczy zapis oryginalnej piecz\u0119ci miasta Schwerte z tego inwentarza m\u00f3g\u0142by nam sugerowa\u0107, \u017ce jej lakowa kopia, oferowana na internetowej aukcji antykwarycznej w roku 2012, nie pochodzi\u0142a z Wroc\u0142awia.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 11. Fragment strony pi\u0105tej muzealnego inwentarza piecz\u0119ci miejskich z 1896 r.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Il. 12. Fragment strony sz\u00f3stej muzealnego inwentarza piecz\u0119ci miejskich z 1896 r.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Il. 13. Fragment strony osiemnastej muzealnego inwentarza piecz\u0119ci miejskich z 1896 r.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Nie jest to jednak takie pewne. W trakcie mojej pracy nad katalogiem europejskich piecz\u0119ci miejskich w zbiorach MNWr znalaz\u0142em dowody na to, \u017ce pewne opracowywane przeze mnie artefakty, kt\u00f3re nie zosta\u0142y uj\u0119te w spisie Muzeum Staro\u017cytno\u015bci \u015al\u0105skich z 1896 r., musia\u0142y tam si\u0119 jednak w\u00f3wczas znajdowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Na zako\u0144czenie warto te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce podana w ofercie \u015brednica oferowanej kopii (55 mm) nie jest zgodna ze \u015brednic\u0105 orygina\u0142u (50 mm). Najprawdopodobniej piecz\u0119\u0107 lakowa zmierzona zosta\u0142a wraz z wa\u0142eczkowym \u201eko\u0142nierzem\u201d, kt\u00f3ry powsta\u0142 podczas wykonywania odcisku. Ponadto godna uwagi jest r\u00f3wnie\u017c kwestia samego datowania typariusza tej piecz\u0119ci. Odciskana nim piecz\u0119\u0107 ma wszelkie cechy typowych XV-wiecznych artefakt\u00f3w sfragistycznych. Legenda o brzmieniu sigillum mayus opidanorum in swirte wykonana zosta\u0142a minusku\u0142\u0105 gotyck\u0105, a plecionkowe obramienie tarczy herbowej charakterystyczne jest tak\u017ce dla tego stulecia. Datowanie z oferty na ok. 1450 r. pochodzi najprawdopodobniej od samego Ottona Huppa. Nieco innego zdania by\u0142 Georg Tumb\u00fclt, zajmuj\u0105cy si\u0119 w latach 80. XIX w. inwentaryzowaniem piecz\u0119ci westfalskich (G. Tumb\u00fclt, Die Westf\u00e4lischen Siegel, Bd. 2, Heft 2, M\u00fcnster 1887, s. 22, Taf. 73, il. 7.). Wydatowa\u0142 bowiem jej typariusz na rok 1473, lub okres bardzo do niego zbli\u017cony.<\/p>\n\n\n\n

    Nie wiemy kiedy wykonany zosta\u0142 oryginalny odcisk piecz\u0119ci miasta Schwerte znajduj\u0105cy si\u0119 w zbiorach MNWr, ani sk\u0105d dok\u0142adnie pochodzi\u0142. Tak samo jak nie wiemy, kiedy i gdzie wykonana zosta\u0142a jego lakowa kopia. Do antykwarycznego obrotu handlowego trafi\u0142a najprawdopodobniej w roku 1986, kiedy to spadkobiercy Ottona Huppa wyprzedali pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego zbior\u00f3w. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwe by\u0142o napisanie powy\u017cszego tekstu i by\u0107 mo\u017ce przedstawione w nim informacje przyczyni\u0105 si\u0119 kiedy\u015b do rozwi\u0105zania tej interesuj\u0105cej zagadki.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Opublikowano za zgod\u0105 Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artur HryniewiczKustosz w Dziale Numizmatyczno-SfragistycznymMuzeum Narodowe we Wroc\u0142awiu Wroc\u0142awsko-monachijska zagadka kolekcjonerska     We wrze\u015bniu 2012 roku na bawarskim (monachijskim?) internetowym portalu antykwarycznym pojawi\u0142a si\u0119 oferta sprzeda\u017cowa lakowej kopii p\u00f3\u017anogotyckiej og\u00f3lnomiejskiej piecz\u0119ci… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21418,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[21,49,58,48,64,63],"class_list":["post-21247","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sladami-pieczeci","tag-heraldyka","tag-muzeum-narodowe-we-wroclawiu","tag-pieczecie","tag-pieczecie-miejskie","tag-sfragistyka","tag-sigillography"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21247"}],"version-history":[{"count":48,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21247\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29623,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21247\/revisions\/29623"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21418"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21247"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}