{"id":23348,"date":"2023-02-27T14:15:00","date_gmt":"2023-02-27T13:15:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sigillarium.pl\/?p=23348"},"modified":"2024-12-19T23:47:45","modified_gmt":"2024-12-19T22:47:45","slug":"zbiory-muzeum-hutten-czapskich-w-krakowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/2023\/02\/27\/zbiory-muzeum-hutten-czapskich-w-krakowie\/","title":{"rendered":"Wystawa zbior\u00f3w sfragistycznych w Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego w Krakowie"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

<\/p>

    W dniach od 6 wrze\u015bnia 2022 do 26 lutego 2023 r. w Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego w Krakowie przy ul. Marsza\u0142ka J. Pi\u0142sudskiego 12 (oddziale Muzeum Narodowego) by\u0142a dost\u0119pna bardzo ciekawa wystawa sfragistyczna, prezentuj\u0105ca unikalne polskie t\u0142oki piecz\u0119ci oraz ich odciski wykonane w r\u00f3\u017cnych materia\u0142ach, g\u0142\u00f3wnie wosku i laku. W\u015br\u00f3d zgromadzonych zabytk\u00f3w prezentowane by\u0142y tak\u017ce metalowe odlewy piecz\u0119ci, pochodz\u0105ce mi\u0119dzy innymi z dawnej kolekcji Franciszka Piekosi\u0144skiego (1844-1906), profesora Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, historyka mediewisty oraz dyrektora krakowskiego archiwum. Wa\u017cnym dope\u0142nieniem ekspozycji by\u0142y dokumenty z odciskami piecz\u0119ci, w tym piecz\u0119ci lakowych, op\u0142atkowych i suchych, a tak\u017ce z piecz\u0119ciami przywieszonymi do dokument\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

   Du\u017c\u0105 zalet\u0105 tej wystawy, szczeg\u00f3lnie dla kolekcjoner\u00f3w, by\u0142o odpowiednie wyeksponowanie t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119tnych, pozwalaj\u0105ce nie tylko zapozna\u0107 si\u0119 z wizerunkami umieszczonymi na matrycach, ale tak\u017ce z kszta\u0142tem oraz kunsztem wykonania uchwyt\u00f3w i symbolami umieszczonymi na r\u0119koje\u015bciach oraz rantach matryc, co nie zawsze jest odpowiednio wyeksponowane w ramach innych wystaw sfragistycznych. Kuratorem wystawy by\u0142a Agnieszka Perzanowska – Starszy Kustosz Dzia\u0142u Starych Druk\u00f3w, R\u0119kopis\u00f3w i Kartografii MNK.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 1. Budynek Muzeum im. Emeryka Hutten \u2013Czapskiego w Krakowie, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Na ekspozycji zaprezentowano \u0142\u0105cznie ponad 200 piecz\u0119ci, w tym t\u0142oki, odlewy matryc i odciski na dokumentach. Podzielone zosta\u0142y one na kilka klasycznych podgrup. Wyodr\u0119bniono piecz\u0119cie kr\u00f3lewskie i ksi\u0105\u017c\u0119ce, piecz\u0119cie miast, w tym ich urz\u0119d\u00f3w i cech\u00f3w, piecz\u0119cie ko\u015bcielne, w tym duchowie\u0144stwa, katedr i klasztor\u00f3w, a tak\u017ce piecz\u0119cie rycerskie, dostojnik\u00f3w pa\u0144stwowych oraz pozosta\u0142ych reprezentant\u00f3w stanu szlacheckiego.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il.  2. Fragment muzealnej ekspozycji piecz\u0119ci, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    W\u015br\u00f3d artefakt\u00f3w kr\u00f3lewskich, najliczniej prezentowane by\u0142y odlewy \u015bredniowiecznych piecz\u0119ci polskich w\u0142adc\u00f3w, zgromadzone m.in. przez Franciszka Piekosi\u0144skiego, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do sporz\u0105dzenia odlew\u00f3w ponad 700 piecz\u0119ci, przede wszystkim \u015bredniowiecznych. W odniesieniu do kolejnych okres\u00f3w historycznych dominowa\u0142a imponuj\u0105cej \u015brednicy kopia galwaniczna piecz\u0119ci majestatycznej kr\u00f3la Jana III Sobieskiego, kt\u00f3rej srebrny orygina\u0142 jest przechowywany w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie. Dodatkowo uwag\u0119 zwraca\u0142y dokumenty kr\u00f3lewskie, z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w, z przywieszonymi piecz\u0119ciami, niejednokrotnie umieszczonymi w chroni\u0105cych je metalowych puszkach. Przyk\u0142adem zaprezentowanych piecz\u0119ci kr\u00f3lewskich s\u0105 piecz\u0119cie Kazimierza Wielkiego (il. 3) oraz W\u0142adys\u0142awa IV (il. 4).<\/p>\n\n\n\n

<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 3.  Majestatyczna piecz\u0119\u0107 woskowa kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego, przywieszona do dokumentu z 24 VIII 1368 r. zatwierdzaj\u0105cego na pro\u015bb\u0119 Jana Kmity z Wi\u015bnicza, starosty ruskiego, przywilej Boles\u0142awa,
ksi\u0119cia krakowskiego i sandomierskiego z 1286 r. dla Oci\u0119s\u0142awa z Wi\u015bnicza. MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 4. Piecz\u0119\u0107 wielka koronna kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa IV (1596-1648) z Or\u0142em Polskim z herbem Waz\u00f3w na piersi
otoczonym 11 herbami ziem, w metalowej puszce, przywieszona do dokumentu zatwierdzaj\u0105cego
wszystkie przywileje, nadania, darowizny i prawa miasta Skaryszewa nale\u017c\u0105cego do klasztoru miechowskiego, Warszawa 30 IV 1633 r. MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n\n\n\n

    Natomiast pasjonat\u00f3w historii 2. po\u0142owy XVIII w. zapewne ucieszy\u0142 ciekawy zbi\u00f3r pi\u0119ciu t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119ci Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego oraz zbi\u00f3r dokument\u00f3w z odciskami lakowymi.<\/a> Dwa z nich zaprezentowano na ilustracjach 5 i 6.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Il. 5. T\u0142ok piecz\u0119ci kancelaryjnej kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 6. T\u0142ok piecz\u0119ci gabinetowej kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Kolejn\u0105 podgrup\u0105 t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119ci znajduj\u0105cych si\u0119 na ekspozycji by\u0142y piecz\u0119cie miejskie. Na wielu z nich dosy\u0107 cz\u0119sto widniej\u0105 mury miejskie z basztami, blankami, bram\u0105 oraz wizerunkami patron\u00f3w miasta. Przyk\u0142adem takiej piecz\u0119ci jest najstarsza piecz\u0119\u0107 Krakowa, sprawiona w XIII wieku, z murem o trzech basztach i wizerunkami patron\u00f3w: \u015bw. Stanis\u0142awa i Wac\u0142awa. P\u00f3\u017aniejsze przyk\u0142ady z wizerunkiem mur\u00f3w miejskich prezentuj\u0105 piecz\u0119cie z Raci\u0105\u017ca (il. 7), Radomia (il. 8 ) i Ch\u0119cin (il. 9). Na wizerunkach piecz\u0119ci miejskich mog\u0142y wyst\u0119powa\u0107 tak\u017ce budynki np. ratusza, co prezentuje piecz\u0119\u0107 z Kurzelowa (il. 10).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 7. T\u0142ok piecz\u0119ci miasta Raci\u0105\u017ca, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 8. T\u0142ok piecz\u0119ci magistratu miasta Radomia, MHCK,
Fot. M. Kopniak<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n


<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Il. 9. T\u0142ok piecz\u0119ci rady miasta Ch\u0119ciny, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n


<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Il. 10. T\u0142ok piecz\u0119ci miasta Kurzelowa, KHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Niekt\u00f3re t\u0142oki piecz\u0119cie miast ksi\u0105\u017c\u0119cych i kr\u00f3lewskich zaprezentowane na ekspozycji, w polu piecz\u0119ci posiada\u0142y wizerunek w\u0142adcy, a inne \u2013 jak Kazimierz pod Krakowem \u2013 charakterystyczny inicja\u0142 K kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego. Inne w swojej ikonografii posiada\u0142y elementy zwi\u0105zane z wiod\u0105cymi zawodami swych mieszka\u0144c\u00f3w. Przyk\u0142adami s\u0105 Wieliczka oraz Bochnia, kt\u00f3re sw\u00f3j byt zawdzi\u0119cza\u0142y kopalniom soli. W przypadku tych miast, w polu piecz\u0119ci umieszczone zosta\u0142y narz\u0119dzia u\u017cywane przez g\u00f3rnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Piecz\u0119cie miast prywatnych, b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 szlachty, w swojej ikonografii bardzo cz\u0119sto mia\u0142y god\u0142a z herbem w\u0142a\u015bciciela, umieszczane w polu piecz\u0119ci. Przyk\u0142adem s\u0105 piecz\u0119cie miasta Szyd\u0142owca (il. 11), Kalwarii Zebrzydowskiej, z widniej\u0105cym herbem Radwan (rodzina Zebrzydowskich), a tak\u017ce Koniecpola \u2013 z po\u0142ow\u0105 herbu Pob\u00f3g (rodzina Koniecpolskich) (il. 12). Natomiast miasto Iwaniska w XVI wieku na piecz\u0119ci mia\u0142o herb Jastrz\u0119biec (rodzina Zborowskich) \u2013 \u00f3wczesnych w\u0142a\u015bcicieli, ale w XVIII wieku herby Top\u00f3r, Leliwa i Ko\u015bciesza \u2013 kolejnych jego posiadaczy (il. 13).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 11 . T\u0142ok piecz\u0119ci miasta Szyd\u0142owca, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n


Il. 12. T\u0142ok piecz\u0119ci miasta Koniecpola, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 13. T\u0142ok piecz\u0119ci miasta Iwaniska. MHCK. Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Miasta nale\u017c\u0105ce do instytucji ko\u015bcielnych, biskupstw czy klasztor\u00f3w najcz\u0119\u015bciej na piecz\u0119ciach umieszcza\u0142y wizerunki patron\u00f3w lub god\u0142a zakon\u00f3w. Przyk\u0142adem zaprezentowanym na wystawie by\u0142a piecz\u0119\u0107 miasta Skalbmierza, nale\u017c\u0105cego do katedry krakowskiej i miejscowej kolegiaty, w ikonografii kt\u00f3rej widnieje g\u0142owa \u015bw. Jana na misie \u2013 jej patrona (il. 14). W polu piecz\u0119ci S\u0142upcy \u2013 miasta biskupstwa pozna\u0144skiego \u2013 wpisany jest krzy\u017c zdwojony, zwany te\u017c krzy\u017cem \u015bwi\u0119ce\u0144, wskazuj\u0105cy na zwi\u0105zek z Ko\u015bcio\u0142em katolickim (il. 15).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 14. T\u0142ok piecz\u0119ci miasta Skalbmierza, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 15. T\u0142ok piecz\u0119ci miasta S\u0142upca, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Na wystawie zaprezentowane by\u0142y tak\u017ce przyk\u0142ady piecz\u0119ci miejskich zawieraj\u0105cych w polu inne symbole, kt\u00f3re bez znajomo\u015bci szczeg\u00f3\u0142owej historii tych miejscowo\u015bci, trudno jest interpretowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 16. T\u0142ok piecz\u0119ci miasta Osieka, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Il. 17. T\u0142ok piecz\u0119ci rady miasta Pi\u0144czowa, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Kolejn\u0105 grup\u0119 prezentowanych na ekspozycji t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119ci stanowi\u0142y piecz\u0119cie cechowe. S\u0142u\u017cy\u0142y one do udokumentowania dzia\u0142a\u0144 prawnych zarz\u0105du cechu. Poza nazw\u0105 cechu umieszczon\u0105 w legendzie, rodzaj reprezentowanego przez dany cech rzemios\u0142a symbolizowa\u0142y najcz\u0119\u015bciej odwzorowania narz\u0119dzi lub produkt\u00f3w wytwarzanych w jego warsztatach, umieszczane w polu piecz\u0119ci. Ciekawymi przyk\u0142adami rozbudowanej ikonografii s\u0105 piecz\u0119cie ze Skawiny (il. 18) i Warszawy (Il. 19)<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 18. T\u0142ok piecz\u0119ci brackiej
w Skawinie, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 19. T\u0142ok piecz\u0119ci cechu miechownik\u00f3w w Warszawie, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Grup\u0119 obiekt\u00f3w dotycz\u0105cych duchowie\u0144stwa otwiera\u0142y odlewy najstarszych ostro\u0142ukowych piecz\u0119ci zwi\u0105zanych z katedrami w Krakowie i Gnie\u017anie. Zbli\u017cony kszta\u0142t posiada\u0142y tak\u017ce piecz\u0119cie biskup\u00f3w krakowskich: Prandoty w XIII w., Zbigniewa Ole\u015bnickiego w 1. po\u0142owie XV wieku oraz Bernarda kardyna\u0142a Maciejowskiego w ko\u0144cu XVI wieku, a tak\u017ce XIII \u2013 wieczne piecz\u0119cie opatki klasztoru cysterek w O\u0142oboku czy kolegiaty w Wi\u015blicy. Najcz\u0119\u015bciej ikonografia tych piecz\u0119ci przedstawia wizerunki \u015bwi\u0119tych, w tym patron\u00f3w ko\u015bcio\u0142\u00f3w czy klasztor\u00f3w, a tak\u017ce postaci ordynariuszy diecezji, siedz\u0105cych na biskupich tronach lub stoj\u0105cych. Od XIII wieku postaciom hierarch\u00f3w ko\u015bcielnych towarzysz\u0105 tarcze z ich rodowymi herbami, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej umieszczane by\u0142y w dolnym obszarze pola piecz\u0119ci. W wieku XV przedstawienia figuralne na piecz\u0119ciach wy\u017cszego duchowie\u0144stwa cz\u0119sto zast\u0119puj\u0105 tarcze z ich herbami. W p\u00f3\u017aniejszym okresie na piecz\u0119ciach biskup\u00f3w, kanonik\u00f3w i innych duchownych pochodzenia szlacheckiego po\u015brodku pola widniej\u0105 tarcze z ich herbami, umieszczone pod p\u0142askimi, szerokoskrzyd\u0142ymi kapeluszami z rozpostartymi sznurami z chwostami. Przyk\u0142adami zaprezentowanymi na wystawie by\u0142y m.in.: piecz\u0119\u0107 biskupa Franciszka Ossoli\u0144skiego (il. 20), piecz\u0119\u0107 biskupa J\u00f3zefa Rybi\u0144skiego (il. 21) oraz piecz\u0119\u0107 Wojciecha Skarszewskiego \u2013 prepozyta w\u0142oc\u0142awskiego (il. 22).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 20. T\u0142ok piecz\u0119ci biskupa Franciszka Ossoli\u0144skiego, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Il. 21. T\u0142ok piecz\u0119ci biskupa J\u00f3zefa Rybi\u0144skiego, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 22. T\u0142ok piecz\u0119ci Wojciecha Skarszewskiego, prepozyta w\u0142oc\u0142awskiego, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Dla os\u00f3b mniej wtajemniczonych w heraldyk\u0119 ko\u015bcieln\u0105 warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce do poszczeg\u00f3lnych dostoje\u0144stw przypisywano odr\u0119bn\u0105 liczb\u0119 rz\u0119d\u00f3w chwost\u00f3w umieszczanych po bokach tarczy herbowej. Kardyna\u0142owie posiadali 5 rz\u0119d\u00f3w chwost\u00f3w, biskupi i arcybiskupi \u2013 4 rz\u0119dy, opaci i pra\u0142aci \u2013 3 rz\u0119dy, kanonicy \u2013 2 rz\u0119dy, a kapelan i prezbiter po 1 chwo\u015bcie. Kszta\u0142ty typariuszy wy\u017cszego duchowie\u0144stwa nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od wsp\u00f3\u0142czesnych im piecz\u0119ci innych dostojnik\u00f3w; najcz\u0119\u015bciej by\u0142y okr\u0105g\u0142e lub owalne.<\/p>\n\n\n\n

    Na nowo\u017cytnych piecz\u0119ciach klasztor\u00f3w wyst\u0119powa\u0142y tak\u017ce przedstawienia figuralne. By\u0142y to wizerunki \u015bwi\u0119tych patron\u00f3w albo postaci zakonnik\u00f3w oraz zakonnic. Najcz\u0119\u015bciej w polach piecz\u0119ci przedstawiano Naj\u015bwi\u0119tsz\u0105 Mari\u0119 Pann\u0119 z Dzieci\u0105tkiem. Przyk\u0142adem by\u0142a owalna XVIII \u2013 wieczna piecz\u0119\u0107 klasztoru cysters\u00f3w w Sulejowie pw. \u015bw. Tomasza Kantuaryjskiego (il. 23). Opactwo cysters\u00f3w w Koprzywnicy pw. \u015bw. Floriana i NMP w XVII wieku posiada\u0142o piecz\u0119\u0107 z postaci\u0105 \u015bwi\u0119tego zakonnika \u2013 opata z aureol\u0105 trzymaj\u0105cego pastora\u0142 i ksi\u0119g\u0119 (il. 24). Postaciom patron\u00f3w towarzyszy\u0142y herby rodowe opat\u00f3w, przeor\u00f3w i innych prze\u0142o\u017conych klasztor\u00f3w, jak na XVIII-wiecznych piecz\u0119ciach cysters\u00f3w w Sulejowie (il. 23) i Koprzywnicy (il. 25).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 23. T\u0142ok piecz\u0119ci klasztoru cysters\u00f3w w Sulejowie, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Il. 24. T\u0142ok piecz\u0119ci klasztoru cysters\u00f3w w Pokrzywnicy, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 25. T\u0142ok piecz\u0119ci klasztoru cysters\u00f3w w Pokrzywnicy z herbem opata, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Ko\u0144cz\u0105c przegl\u0105d t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119ci wed\u0142ug dysponent\u00f3w nale\u017cy jeszcze wspomnie\u0107 o piecz\u0119ciach rycerskich i szlacheckich. Mia\u0142y one zazwyczaj kszta\u0142t okr\u0105g\u0142y lub owalny. W legendzie umieszczone by\u0142o imi\u0119, nazwisko w\u0142a\u015bciciela lub tylko inicja\u0142y oraz jego pozycja (tytulatura), natomiast ikonografia zawiera\u0142a jego herb (god\u0142o). Typariusze osobiste by\u0142y zazwyczaj ma\u0142e, z inicja\u0142ami i herbem rodowym, oprawiane w formie sygnetu lub z bardzo ozdobn\u0105 r\u0119koje\u015bci\u0105 z kamienia, ko\u015bci, drewna. Zdarza\u0142y si\u0119 te\u017c w formie zawieszek, noszonych na r\u00f3\u017cnego rodzaju rzemykach, \u0142a\u0144cuszka czy te\u017c dewizkach. Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105da\u0142y piecz\u0119cie os\u00f3b wywodz\u0105cych si\u0119 z magnaterii, kt\u00f3re zajmowa\u0142y wysokie stanowiska w kraju. By\u0142y one zazwyczaj okr\u0105g\u0142e lub owalne, ale ich wielko\u015b\u0107 znacznie przewy\u017csza\u0142a rozmiar t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119ci osobistych. Jak mo\u017cemy przeczyta\u0107 w jednym z opracowa\u0144 dotycz\u0105cych wystawy, przygotowanych przez pani\u0105 kurator Agnieszk\u0119 Perzanowsk\u0105:<\/p>\n\n\n\n

\u201eW przypadku os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych urz\u0119dy: na przyk\u0142ad s\u0119dzi\u00f3w i pods\u0119dk\u00f3w oraz starost\u00f3w, kt\u00f3rych piecz\u0119cie s\u0142u\u017cy\u0142y uwierzytelnianiu dokument\u00f3w wydawanych na przyk\u0142ad w imieniu trybuna\u0142u s\u0105dowego czy kr\u00f3la, informacje o funkcji urz\u0119dnika zawarte w legendzie uzasadnia\u0142y umieszczenie na dokumencie w\u0142a\u015bnie tej piecz\u0119ci, cho\u0107 pod tekstem znajdowa\u0107 si\u0119 m\u00f3g\u0142 podpis kogo\u015b innego \u2013 na przyk\u0142ad zast\u0119pcy. W polu piecz\u0119ci \u2013 poza tarcz\u0105 z herbem i klejnotem \u2013 umieszczano te\u017c dodatkowe elementy: panoplia, oznaki pe\u0142nionej funkcji (np. bu\u0142awa hetma\u0144ska) podwieszane na \u0142a\u0144cuchach ordery czy ozdobniki b\u0119d\u0105ce \u015bwiadectwem panuj\u0105cego stylu. Wraz ze zmienno\u015bci\u0105 styl\u00f3w artystycznych zmienia\u0142y si\u0119 i kszta\u0142ty tarcz herbowych od prostych, tr\u00f3jk\u0105tnych czy okr\u0105g\u0142ych, poprzez fantazyjne modyfikacje ich kraw\u0119dzi do okuciowych kartuszy, czy rokokowych ornament\u00f3w muszlowych\u201d.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Il. 26. T\u0142ok piecz\u0119ci Micha\u0142a Jerzego Wandalina Mniszcha, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 27. T\u0142ok piecz\u0119ci Micha\u0142a Czartoryskiego, kanclerza litewskiego, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 28. T\u0142ok piecz\u0119ci Wac\u0142awa Rzewuskiego, wojewody krakowskiego, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

II. 29. T\u0142ok piecz\u0119ci Franciszka Branickiego, hetmana wielkiego koronnego, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 30. T\u0142ok piecz\u0119ci Ambro\u017cego Rakowskiego, starosty st\u0119\u017cyckiego, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

II. 31. T\u0142ok piecz\u0119ci Fryderyka Jakuba Psarskiego, MHCK,
Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

IL. 32. T\u0142ok piecz\u0119ci Maksymiliana Ossoli\u0144skiego, podskarbiego koronnego, MHCK, Fot. M. Kopniak<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 33. T\u0142ok piecz\u0119ci Micha\u0142a Adama Rokickiego, kasztelana mi\u0144skiego, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 34. T\u0142ok piecz\u0119ci Ignacego Czapskiego, pisarza powiatowego, MHCK, Fot. M. Kopniak<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Na wystawie zaprezentowane zosta\u0142y tak\u017ce licznie dokumenty z odciskami piecz\u0119ci umieszczonymi wprost na tych dokumentach, na odpowiednio przygotowanym plastycznym podk\u0142adzie (tzw. piecz\u0119cie op\u0142atkowe). Do ich wykonania u\u017cywano tych samych typariuszy, kt\u00f3rymi odciskano piecz\u0119cie w wosku. Opis fragmentu tego procesu zosta\u0142 przedstawiony w materia\u0142ach informacyjnych towarzysz\u0105cych wystawie w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: \u201eMasy plastyczne sporz\u0105dzano najcz\u0119\u015bciej z op\u0142atka, mieszanki op\u0142atka i wosku albo z samego wosku \u2013 kt\u00f3re dzi\u0119ki zwil\u017ceniu papieru dzia\u0142a\u0142y jak klej i jednocze\u015bnie jak materia\u0142 pozwalaj\u0105cy na uzyskanie p\u00f3\u0142plastycznego odcisku. By\u0142y czasem barwione, tak \u017ce odcisk os\u0142oni\u0119ty dodatkow\u0105 kartk\u0105 papieru nabiera\u0142 na przyk\u0142ad r\u00f3\u017cowej lub zielonkawej barwy\u201d. Kilka przyk\u0142ad\u00f3w tego typu odcisk\u00f3w piecz\u0119ci prezentuj\u0105 ilustracje 35-39 .<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 35. Odcisk piecz\u0119ci wielkiej koronnej kr\u00f3la Zygmunta III (1566-1632) na dokumencie dla Wojciecha Boboli, celnika ruskiego, w sprawie wyp\u0142aty jurgieltu 300-z\u0142otowego dla \u017co\u0142nierza Marcina Homenthowskiego (!), Krak\u00f3w, 28 II 1607,
W otoku: SIGISMVNDVS III DEI GRATIA REX POLONIAE ET DES SVECIAE MAGNVS DVX  LITVANIAE RVSSIAE PRVSSIAE \/ MASOVIAE SAMOGITHIAE KIOVIAE VOLHYNIAE PODLACHIAE LIVONIAEQVE ETC ETC, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 36. Odcisk piecz\u0119ci mniejszej litewskiej kr\u00f3la Jana Kazimierza (1609-1672) na przywileju dla Antoniego Sielawy, metropolity kijowskiego i halickiego w ca\u0142ej Rusi, dotycz\u0105cym monastyru bazylian\u00f3w w \u017byrowiczach,
Warszawa 17 VII 1655, W otoku: IOANNES CASIMIRVS DG REX POLONIAE MAG DVX LITVANIAE RVS PRVS MASO SAMO LIVO SMOL SEVE CZERN ETC \/ NEC NON SVE GOTO VAN HAEREDITAR REX, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 37. Odcisk piecz\u0119ci miasta Po\u0142a\u0144ca na dokumencie po\u015bwiadczaj\u0105cym odbi\u00f3r uniwersa\u0142u, z 11 XII 1774,
W otoku: SIGILLVM CIVITAT POLANIECZ, MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 38. Odcisk piecz\u0119ci Walentego Dembi\u0144skiego, kanclerza koronnego, na kwicie dla Hieronima Bu\u017ce\u0144skiego, \u017cupnika krakowskiego, na 18 grzywien i 32 grosze, Knyszyn, 16 II 1567, Inicja\u0142y: VD CR, MHCK, Fot. M. Kopniak<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 39. Odcisk piecz\u0119ci Bogus\u0142awa Leszczy\u0144skiego, podskarbiego koronnego, na poleceniu wyp\u0142aty 2000 z\u0142otych dla Jana Ignacego B\u0105kowskiego, Gda\u0144sk, 1 VI 1658, W otoku: BOGVSLAVS IN LESNO SVPER REG THESAVRARIVS GENERAL M POLONIAE SAMB & CAP., MHCK, Fot. M. Kopniak.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

<\/p>

    Zaprezentowana w Muzeum wystawa piecz\u0119ci by\u0142a gratk\u0105 nie tylko dla os\u00f3b interesuj\u0105cych si\u0119 sfragistyk\u0105, ale tak\u017ce pozosta\u0142ymi naukami pomocniczymi historii, w tym heraldyk\u0105. Niewiele w ostatnich czterech latach by\u0142o zorganizowanych tego typu wystaw, prezentuj\u0105cych tak wysokiej klasy eksponaty sfragistyczne, w tak interesuj\u0105cy spos\u00f3b. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142a to druga, po Muzeum Narodowym we Wroc\u0142awiu (patrz relacja na Sigillarium<\/a>), bardzo profesjonalnie – pod k\u0105tem odbiorcy – przygotowana ekspozycja. Przy czy nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce uk\u0142ad tej wystawy by\u0142 warto\u015bciowy tak\u017ce ze wzgl\u0119du na prezentacj\u0119 jedno\u015bci t\u0142oka piecz\u0119ci i jego odcisku na dokumencie. Dotychczas na wi\u0119kszo\u015bci wystaw sfragistycznych ograniczano si\u0119 jedynie do eksponowania samych t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119ci, albo \u2013 szczeg\u00f3lnie przy wystawach organizowanych przez archiwa \u2013 do prezentowania jedynie piecz\u0119ci (w tym odcisk\u00f3w) przy dokumentach. Dlatego w tym miejscu nale\u017c\u0105 si\u0119 s\u0142owa uznania dla Muzeum, a szczeg\u00f3lnie dla kurator wystawy p. Agnieszki Perzanowskiej za tak\u0105 aran\u017cacj\u0119. Dla pasjonat\u00f3w t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119tnych wa\u017cn\u0105 informacj\u0105 s\u0105 ich parametry, dlatego warto aby organizatorzy takich wystaw rozwa\u017cyli w przysz\u0142o\u015bci zamieszczanie w opisach poszczeg\u00f3lnych t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119ci przynajmniej informacji o \u015brednicy matrycy oraz ca\u0142kowitej wysoko\u015bci t\u0142oka. Podanie takich danych u\u0142atwi\u0142oby lepsz\u0105 percepcj\u0119 i mo\u017cliwo\u015b\u0107 por\u00f3wnywania parametr\u00f3w r\u00f3\u017cnych t\u0142ok\u00f3w pomi\u0119dzy sob\u0105. W podsumowaniu mo\u017cna tylko podkre\u015bli\u0107, \u017ce z pewno\u015bci\u0105 warto by\u0142o opisan\u0105 wystaw\u0119 zwiedzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Opracowanie: Mariusz Kopniak<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego w Krakowie; Informacje do wystawy opracowane przez Agnieszk\u0119 Perzanowsk\u0105 – Starszego Kustosza Dzia\u0142u Starych Druk\u00f3w, R\u0119kopis\u00f3w i Kartografii MNK. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W dniach od 6 wrze\u015bnia 2022 do 26 lutego 2023 r. w Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego w Krakowie przy ul. Marsza\u0142ka J. Pi\u0142sudskiego 12 (oddziale Muzeum Narodowego) by\u0142a dost\u0119pna bardzo ciekawa… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23811,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,54,60],"tags":[58,63],"class_list":["post-23348","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wydarzenia","category-wystawy","category-zbiory-muzealne","tag-pieczecie","tag-sigillography"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23348","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23348"}],"version-history":[{"count":157,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23348\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32180,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23348\/revisions\/32180"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23811"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23348"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23348"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23348"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}