{"id":29475,"date":"2023-12-15T18:44:55","date_gmt":"2023-12-15T17:44:55","guid":{"rendered":"https:\/\/sigillarium.pl\/?p=29475"},"modified":"2025-06-20T23:22:22","modified_gmt":"2025-06-20T21:22:22","slug":"oswiecony-reformator","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/2023\/12\/15\/oswiecony-reformator\/","title":{"rendered":"O\u015bwiecony reformator"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

\u0141ukasz Tuszy\u0144ski<\/strong>
Radom<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

O\u015bwiecony reformator – Pinkas Eliasz Lipszyc<\/strong>
(1780-1846)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

    Pierwsza dekada XIX w. na ziemiach Kr\u00f3lestwa Polskiego by\u0142a okresem, w kt\u00f3rym silnie uaktywni\u0142y si\u0119 spory ideologiczne i kulturowe pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi frakcjami spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. G\u0142\u00f3wnie chodzi\u0142o o r\u00f3\u017cnice zda\u0144 pomi\u0119dzy chasydami a maskilami. Chasydzi<\/a> to nurt w judaizmie ortodoksyjnym, kt\u00f3ry wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w XVIII w. w Europie Wschodniej. Natomiast maskile to zwolennicy ruchu Haskala<\/a> (o\u015bwiecenia \u017cydowskiego), rozwijaj\u0105cego si\u0119 w Europie od p\u00f3\u017anych lat XVIII w. i opowiadaj\u0105cego si\u0119 za przyj\u0119ciem o\u015bwieceniowych idea\u0142\u00f3w, w tym modernizacji i edukacji spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Chasydzi k\u0142adli nacisk na duchowo\u015b\u0107, mistycyzm i tradycj\u0119, podczas gdy maskile akcentowali potrzeb\u0119 edukacji, nowoczesno\u015bci i otwarto\u015bci na \u015bwiat zewn\u0119trzny. Konflikt ten mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c wymiar spo\u0142eczny, gdy\u017c chasydzi zazwyczaj byli skupieni wok\u00f3\u0142 swoich chasydzkich przyw\u00f3dc\u00f3w (rabbich), podczas gdy maskile d\u0105\u017cyli do edukacji w szko\u0142ach \u015bwieckich. Twierdzili tak\u017ce, \u017ce odgradzanie si\u0119 od spo\u0142eczno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej zmniejsza szanse obecnego i przysz\u0142ych pokole\u0144 na rozwi\u0105zanie zasadniczych problem\u00f3w spo\u0142ecznych, zwi\u0105zanych z nieprzystosowaniem do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w \u015bwiata zewn\u0119trznego. Te bol\u0105czki rozwi\u0105za\u0107 mog\u0142a ich zdaniem jedynie szersza integracja i uczestnictwo w \u017cyciu spo\u0142ecznym, gospodarczym i kulturalnym Kr\u00f3lestwa Polskiego. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska by\u0142a wi\u0119c podzielona mi\u0119dzy zwolennik\u00f3w obu ruch\u00f3w, co prowadzi\u0142o do miejscowych spor\u00f3w i napi\u0119\u01071<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

    W sporze tym aktywnie od strony publicystycznej uczestniczy\u0142 opr\u00f3cz Jakuba Tugendholda<\/a> (za\u0142o\u017cyciela pierwszych szk\u00f3\u0142 elementarnych dla dzieci \u017cydowskich w Warszawie) i Antoniego Eisenbauma<\/a> (pisarza i dziennikarza, inicjatora warszawskiej Szko\u0142y Rabin\u00f3w) tak\u017ce Pinkas Eliasz Lipszyc (Lipschitz). Pinkas Eliasz Lipszyc urodzi\u0142 si\u0119 w Opocznie w miesi\u0105cu adar, czyli na prze\u0142omie lutego i marca 1780 roku pod znakiem Ryb. By\u0142 synem starozakonnego Abraama i Faygi Lipszyc\u00f3w. Od m\u0142odo\u015bci zwi\u0105zany by\u0142 z opoczy\u0144sk\u0105 \u017cydowsk\u0105 gmin\u0105 wyznaniow\u0105 gdzie stawia\u0142 pierwsze kroki w interpretacjach tory. Wzmianka o jego osobie odnotowana zosta\u0142a m.in. w danych archiwalnych w 1813 roku, kiedy to zosta\u0142 on wymieniony jako cz\u0142onek opoczy\u0144skiej gminy, do kt\u00f3rego Izrael z Kozienic zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o wsparcie dla potrzebuj\u0105cych2<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

1a)<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

1b)<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 1. Piecz\u0119ci wkl\u0119s\u0142oryta (do laku): 1a) matryca z inskrypcj\u0105 otokow\u0105
\u201ePinchas Eli syn (nauczyciela wielkiego) Abrahama Lipszyca\u201d, w polu piecz\u0119tnym
napis \u201eMazal Dagim\u201d, czyli znak Ryb (zodiak), 1b) uchwyt, Fot. \u0141. Tuszy\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

    W 1818 roku na skutek przeprowadzonych wybor\u00f3w do nowego zarz\u0105du gminy \u017cydowskiej w Opocznie, chasydom uda\u0142o si\u0119 wyeliminowa\u0107 maskil\u00f3w w procesie przej\u0119cia w\u0142adzy w kahale<\/a> (forma organizacji spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej). Spotka\u0142o si\u0119 to z reakcj\u0105 Pinkasa Eliasza Lipszyca, kt\u00f3ry \u2013 jako starozakonny przedstawiciel stronnictwa maskil\u00f3w – wyda\u0142 w 1820 roku w Warszawie anonimow\u0105 broszur\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201ePro\u015bba czyli Usprawiedliwienie si\u0119 ludu wyznania Starego Testamentu, w Kr\u00f3lestwie Polskiem zamieszka\u0142ego\u201d<\/em>. Autor atakowa\u0142 \u201etrzy choroby\u201d spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej \u2013 kaha\u0142<\/a>, rabinat i bractwa pogrzebowe, widz\u0105c w nich najwa\u017cniejsz\u0105, je\u017celi nie jedyn\u0105 przyczyn\u0119 \u201ezniewolenia ludu \u017cydowskiego w Polsce\u201d. Zarzuca\u0142 tak\u017ce gminie nadu\u017cycia w poborze podatk\u00f3w oraz w gospodarowaniu zebranymi funduszami, utrudnianie zak\u0142adania szk\u00f3\u0142 \u015bwieckich oraz utrzymywanie cz\u0142onk\u00f3w gminy w zacofaniu i izolacji od otoczenia. Dodatkowo Pinkas Eliasz Lipszyc domaga\u0142 si\u0119 likwidacji kaha\u0142\u00f3w oraz podobnych bractw religijnych3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 2. Budynek synagogi w Opocznie (1949 r.),
Fot. Muzeum Regionalne w Opocznie.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Opr\u00f3cz dzia\u0142alno\u015bci zwi\u0105zanej z post\u0119powym reformowaniem \u017cycia spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Kr\u00f3lestwie, Pinkas Eliasz Lipszyc prowadzi\u0142 tak\u017ce aktywnie dzia\u0142alno\u015b\u0107 kupieck\u0105. W Dzienniku Urz\u0119dowym Wojew\u00f3dztwa Sandomierskiego zapisano, \u017ce w okresie od stycznia do marca 1823 roku by\u0142 on dzier\u017cawc\u0105 dochod\u00f3w koszernych4<\/sup>.\u00a0Lipszyc dzi\u0119ki maj\u0105tkowi i doskona\u0142ym koneksjom zajmowa\u0142 eksponowane stanowisko we w\u0142adzach gminnych i wywiera\u0142 znacz\u0105cy wp\u0142yw na \u017cycie spo\u0142eczne \u017cydowskiego Opoczna. Jednak w 1830 roku, chasydzi korzystaj\u0105c z poparcia mo\u017cnej protektorki, Temerl (z domu Rosenkrantz), wdowy po Berku Sonnenbergu<\/a>5<\/sup>, kt\u00f3ry by\u0142 jednym z najbogatszych \u017byd\u00f3w w Kr\u00f3lestwie, a maj\u0105tek zawdzi\u0119cza\u0142 g\u0142\u00f3wnie przywilejowi dzier\u017cawy wydobycia soli, podj\u0119li interwencj\u0119 w Komisji Rz\u0105dowej Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego, oskar\u017caj\u0105c Lipszyca o liczne oszustwa i nadu\u017cycia finansowe6<\/sup>. Inicjatorem sporu by\u0142a strona chasydzka, kt\u00f3ra poprzez donosy i interwencje u w\u0142adz za wszelk\u0105 cen\u0119 pr\u00f3bowa\u0142a usun\u0105\u0107 swojego przeciwnika ze stanowiska dozoru b\u00f3\u017cniczego. W efekcie podj\u0119tego przez Komisj\u0119 Rz\u0105dowa \u015bledztwa, nie wykry\u0142o winy oskar\u017conego, a z nastaniem nowego roku w synagodze oraz do\u015bwiadcze\u0144 wynikaj\u0105cych z szykan i obelg jakich on i jego \u017cona doznawali publicznie, Lipszyc zrezygnowa\u0142 z kandydowania do nowego sk\u0142adu dozoru b\u00f3\u017cniczego7<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

    Dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz zmiany postaw spo\u0142ecznych i konflikty wynikaj\u0105ce na tym tle nie przeszkadza\u0142y Lipszycowi w kontynuowaniu dzia\u0142alno\u015bci kupieckiej. W 1834 roku wygra\u0142 w Radomiu przetarg na dostaw\u0119 drewna tzw. \u015bwiat\u0142a i s\u0142omy dla jednostek wojskowych rozlokowanych w wojew\u00f3dztwie sandomierskim, kt\u00f3ry poddzier\u017cawi\u0142 dodatkowo zaprzyja\u017anionym \u017bydom z poszczeg\u00f3lnych powiat\u00f3w wojew\u00f3dztwa8<\/sup>. Od roku 1828 do 1846 posiada\u0142 tak\u017ce dzier\u017caw\u0119 propinacji staro\u015bci\u0144skiej w Opocznie9<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

    Eliasz Lipszyc zmar\u0142 trzynastego listopada 1846 roku w Opocznie o godzinie pierwszej po po\u0142udniu i zosta\u0142 pochowany na tamtejszym cmentarzu \u017cydowskim (kirkucie). Zostawi\u0142 po sobie \u017con\u0119 \u0141aj\u0119 (1777-1849), syn\u00f3w Mendla (1812-1855) i Haskla oraz C\u00f3rk\u0119 Bajle Kr\u00f3l. Jego pozostawiony maj\u0105tek stanowi\u0142y dwa domy murowane z zabudowaniami znajduj\u0105ce si\u0119 pod numerami 218 i 219. Akt zgonu zosta\u0142 odczytany przez burmistrza (urz\u0119dnika stanu cywilnego) Ksawerego Stempkowskiego10<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

    Cmentarz \u017cydowski w Opocznie za\u0142o\u017cony w XIX w. mie\u015bci\u0142 si\u0119 przy ul. Limanowskiego 23. Na pocz\u0105tku XX w. na cmentarzu tym umieszczono tak\u017ce kilka macew, kt\u00f3re przetrwa\u0142y z pierwszego cmentarza \u017cydowskiego, zlokalizowanego od 1646 roku poza murami miejskimi. Prawdopodobnie by\u0142o to miejsce na tzw. rogatkach i skrzy\u017cowaniu z dawn\u0105 ulic\u0105 Grobeln\u0105 (obecnie ul. 17-go Stycznia 20), na terenie pomi\u0119dzy rzekami Drzewiczk\u0105 i W\u0105glank\u0105. Przed 1830 rokiem na terenie by\u0142ego cmentarza zlokalizowane by\u0142y koszary 2. batalionu 2. Pu\u0142ku Piechoty Liniowej <\/a> z Ko\u0144skich. W czasie II wojny \u015bwiatowej cmentarz przy ul. Limanowskiego 23 uleg\u0142 prawie ca\u0142kowitej dewastacji. Zachowa\u0142y si\u0119 jedynie resztki murowanego ogrodzenia, a macewy prawdopodobnie wykorzystano jako kruszywo budowlane11<\/sup>. Przed wojn\u0105 fragment tego cmentarza m\u00f3g\u0142 wygl\u0105da\u0107 tak, jak prezentuje jedno ze zdj\u0119\u0107 zachowanych w Muzeum Regionalnym w Opocznie<\/a> (il. 3).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Il. 3. Fragment cmentarza \u017cydowskiego sprzed II wojny \u015bwiatowej,
Fot. Muzeum Regionalne w Opocznie.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Macewy<\/a> na cmentarzach \u017cydowskich ustawiano wprost na ziemi lub na cokole i mog\u0142y by\u0107 one podparte od ty\u0142u. Mia\u0142y r\u00f3\u017cn\u0105 form\u0119 architektoniczn\u0105 z gzymsami, kolumnami oraz wn\u0119kami. W skrajnych przypadkach mog\u0142y one osi\u0105ga\u0107 nawet wysoko\u015b\u0107 do 4 m. Wykonywane by\u0142y najcz\u0119\u015bciej z p\u0142yty kamiennej, rzadziej z drewna, a od XIX w. tak\u017ce z p\u0142yt \u017celiwnych. W g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci macewy umieszczano bardzo cz\u0119sto p\u0142askorze\u017aby, kt\u00f3re mia\u0142y nie tylko znaczenie dekoracyjne, ale tak\u017ce symboliczne, natomiast w dolnej cz\u0119\u015bci znajdowa\u0142a si\u0119 inskrypcja (epitafium). P\u0142askorze\u017aby mog\u0142y prezentowa\u0107 cechy zmar\u0142ego, alegori\u0119 jego imienia albo odnosi\u0107 si\u0119 do jego rodu. Cz\u0119\u015b\u0107 motyw\u00f3w dekoracyjnych na macewach przeznaczona by\u0142a dla przedstawicieli tradycyjnych grup spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Dlatego mo\u017cna domniema\u0107, \u017ce p\u0142askorze\u017aba na macewie Pinkusa Eliasza Lipszyca mog\u0142a przedstawia\u0107 np. koron\u0119 tory podtrzymywan\u0105 przez lwy \u2013 jako symbol przeznaczony dla uczonego lub g\u0142owy rodziny. Mog\u0142a tak\u017ce zawiera\u0107 tablice z przykazaniami \u2013 symbol przeznaczony dla rabina lub nauczyciela, albo te\u017c zwoje tory \u2013 w przypadku wybitnego uczonego. Natomiast inskrypcje na macewach wykonywane by\u0142y alfabetem hebrajskim, a od XIX w. pojawi\u0142y si\u0119 tak\u017ce napisy alfabetem \u0142aci\u0144skim, w tym w j\u0119zyku polskim. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w przypadku ortodoksyjnych przedstawicieli spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej napisy alfabetem \u0142aci\u0144skim umieszczano na tylnej stronie macewy.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Il. 4. Macewa (stela nagrobna) z cmentarza \u017cydowskiego z napisem w j\u0119zyku
hebrajskim, znajduj\u0105ca si\u0119 w Muzeum Regionalnym w Opocznie,
Fot. Muzeum Regionalne w Opocznie.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

    Posta\u0107 Pinkasa Eliasza Lipszyca nale\u017ca\u0142a nie tylko do grona znanych i wp\u0142ywowych reformator\u00f3w \u017cycia spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w okresie Kr\u00f3lestwa Polskiego, ale tak\u017ce os\u00f3b istotnie wp\u0142ywaj\u0105cych na rozw\u00f3j gospodarczy Opoczna i wojew\u00f3dztwa sandomierskiego w tamtym czasie. Pomimo istniej\u0105cych r\u00f3\u017cnic doktrynalnych pomi\u0119dzy maskilami (o\u015bwieconymi) i chasydami, uchodzi\u0142 on za osob\u0119 posiadaj\u0105c\u0105 dobre relacje z przedstawicielami przyw\u00f3dc\u00f3w stronnictwa chasydzkiego, co powodowa\u0142o, \u017ce cieszy\u0142 si\u0119 szacunkiem wi\u0119kszo\u015bci mu wsp\u00f3\u0142czesnych cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n

Przypisy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1<\/sup>  Wodzi\u0144ski M., O\u015bwiecenie \u017cydowskie w Kr\u00f3lestwie Polskim wobec chasydyzmu. Dzieje pewnej Idei.<\/em> Wydawnictwo Cyklady, Warszawa 2003, s. 65.
\n\n2<\/sup>  Tygodnik Opoczy\u0144ski (www.opoczno.tot.pl), cykl ,,Dzieje \u017byd\u00f3w Opoczna. Monografia \u017byd\u00f3w Opoczy\u0144skich<\/em>\u201d cz. II, Alfasi I. Zob. dodatkowo: Alfasi I., Toldot Jehude Opoczno<\/em> [w:] Sefer Opoczno. Jad waszem lekehila szecharwa<\/em>, red. Alfasi I., Tel Awiw 1989, s. 25.
\n\n3<\/sup>  Fija\u0142kowski P., Niespe\u0142nione nadzieje: Warszawscy \u017bydzi a cesarz Wszech Rosji i kr\u00f3l polski Aleksander l<\/em>. Por. Wodzi\u0144ski M., O\u015bwiecenie \u017cydowskie w Kr\u00f3lestwie Polskim\u2026, <\/em>op. cit, s. 64.
\n\n4<\/sup>  Dziennik Urz\u0119dowy Wojew\u00f3dztwa Sandomierskiego za kwarta\u0142 l-szy na rok 1823.
\n\n5<\/sup>  Jego potomkowie przyj\u0119li nazwisko Bergson. Do jego najbardziej znanych potomk\u00f3w nale\u017c\u0105: wnuk Micha\u0142 Bergson i prawnuk Henri Bergson, laureat nagrody Nobla w 1927.
\n\n6<\/sup>  Wodzi\u0144ski M., O\u015bwiecenie \u017cydowskie w Kr\u00f3lestwie Polskim<\/em>\u2026, op. cit., s. 139-140.
\n\n7<\/sup>  Wodzi\u0144ski M., O\u015bwiecenie \u017cydowskie w Kr\u00f3lestwie Polskim<\/em>\u2026, op. cit. s. 140.
\n\n8<\/sup>  Pi\u0105tkowski S., Z dziej\u00f3w Radomia i regionu radomskiego w XVIII i XIX w<\/em>., Radomskie Towarzystwo Naukowe, 1997, s. 82.
\n\n9<\/sup>  Archiwum Pa\u0144stwowe w Radomiu, Zarz\u0105d Rolnictwa i D\u00f3br Guberni Sandomierskiej, sygn. 58\/44\/0\/30.28\/19994.
\n\n10<\/sup>  Archiwum Pa\u0144stwowe w Kielcach, Akta stanu cywilnego okr\u0119gu b\u00f3\u017cniczego w Opocznie, Ksi\u0119ga urodze\u0144 ma\u0142\u017ce\u0144stw i zgon\u00f3w 1846-1846, sygn. 34N61.
\n\n11<\/sup>  Oszcz\u0119da W., Kr\u00f3tka historia osadnictwa \u017cydowskiego w Opocznie (cz. V)<\/em> [w:] TOP nr 33\/2009.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0141ukasz Tuszy\u0144skiRadom O\u015bwiecony reformator – Pinkas Eliasz Lipszyc(1780-1846)     Pierwsza dekada XIX w. na ziemiach Kr\u00f3lestwa Polskiego by\u0142a okresem, w kt\u00f3rym silnie uaktywni\u0142y si\u0119 spory ideologiczne i kulturowe pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi frakcjami… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":29586,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[58,64,63],"class_list":["post-29475","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sladami-pieczeci","tag-pieczecie","tag-sfragistyka","tag-sigillography"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29475"}],"version-history":[{"count":119,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35763,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29475\/revisions\/35763"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29586"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}