Archiwum Pa\u0144stwowe w Lublinie<\/p>\n\n\n\n
Piecz\u0119cie z zasobu Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie,
Oddzia\u0142 w Radzyniu Podlaskim \u2013 na marginesie kwerend archiwalnych<\/h1>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nAbstrakt<\/b>
W artykule przedstawiono odciski piecz\u0119ci z XVI, XVII, XVIII i pocz\u0105tku XIX w., kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w zasobie Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie Oddzia\u0142 w Radzyniu Podlaskim. Om\u00f3wione przyk\u0142ady to piecz\u0119\u0107 miejska oraz piecz\u0119cie osobiste duchownych, biskup\u00f3w i proboszcz\u00f3w, starost\u00f3w mielnickich, piecz\u0119cie sygnetowe magnat\u00f3w i szlachty, w tym w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w ziemskich w Mi\u0119dzyrzecu Podlaskim, Radzyniu Podlaskim, Dobratyczach.<\/p>\n\n\n\n
Abstract<\/b>
The article presents the imprints of seals from the 16th, 17th, 18th and early 19th century, which are stored in the collection of the State Archives in Lublin, Branch in Radzy\u0144 Podlaski. The presented examples comprise city seals and personal seals of clergymen, bishops and parish priests, Mielnik starosts, signet rings of noblemen and the gentry, including the owners of landed estates in Mi\u0119dzyrzec Podlaski, Radzy\u0144 Podlaski, Dobratycze.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n Zainteresowanie sfragistyk\u0105 w ostatnich latach mo\u017cna zaobserwowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c na p\u0142aszczy\u017anie bada\u0144 archiwalnych. Studia nad piecz\u0119ci\u0105 da\u0142y pocz\u0105tek dzia\u0142aniom nad przygotowaniem nowych metod opracowania materia\u0142\u00f3w sfragistycznych w archiwach pa\u0144stwowych, w tym nad ich opisem1<\/sup>. Istotnym zagadnieniem w pracy nad wskaz\u00f3wkami by\u0142o doprecyzowanie definicji piecz\u0119ci. Dzi\u0119ki temu wskazano, co powinno by\u0107 traktowane jako piecz\u0119\u0107, a w konsekwencji, co powinno by\u0107 jako piecz\u0119\u0107 inwentaryzowane. Marian Haisig w podr\u0119czniku sfragistyki zdefiniowa\u0142 piecz\u0119\u0107 jako:<\/p>\n\n\n\n(\u2026) znak rozpoznawczo-w\u0142asno\u015bciowy okre\u015blonej osoby fizycznej lub prawnej, wyci\u015bni\u0119ty za pomoc\u0105 twardego stempla w odpowiedniej masie plastycznej lub farbie, a pe\u0142ni\u0105cy rol\u0119 \u015bwiadectwa wiarygodno\u015bci i mocy prawnej, wyk\u0142adnika jego w\u0142a\u015bciciela, jak r\u00f3wnie\u017c \u015brodka kontroluj\u0105cego i zabezpieczaj\u0105cego nienaruszalno\u015b\u0107 zamkni\u0119tego pisma lub przedmiotu<\/em>2<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n To jedna z wielu definicji piecz\u0119ci. Ich przegl\u0105du dokona\u0142 M. Hlebionek w artykule Piecz\u0119\u0107 jako obiekt archiwalny3<\/sup>. Podsumowuj\u0105c analiz\u0119 poj\u0119\u0107, dost\u0119pnych zar\u00f3wno na gruncie polskim, jak i zagranicznym, zauwa\u017cy\u0142, \u017ce definicje piecz\u0119ci u\u017cywane w sfragistyce nie s\u0105 wystarczaj\u0105ce z punktu widzenia archiwistyki. W niewielkim stopniu zwracaj\u0105 bowiem uwag\u0119 na przemiany, kt\u00f3re zachodzi\u0142y w formie i funkcjonowaniu piecz\u0119ci w p\u00f3\u017aniejszych ni\u017c \u015bredniowiecze epokach. Z p\u0142aszczyzny archiwistyki jest to o tyle istotne, \u017ce zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 zasobu sfragistycznego w archiwach pa\u0144stwowych stanowi\u0105 piecz\u0119cie nowo\u017cytne4<\/sup>. Ponadto obok odcisk\u00f3w uwierzytelniaj\u0105cych w zasobach archiw\u00f3w znale\u017a\u0107 mo\u017cna wiele piecz\u0119ci stosowanych w pracy kancelaryjnej, tj. nag\u0142\u00f3wkowych, imiennych, piecz\u0119ci wp\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug M. Hlebionka poj\u0119cie \u201epiecz\u0119ci powinno podkre\u015bla\u0107 dwoisto\u015b\u0107 jego rozumienia: szerokiego (ka\u017cdy mechanicznie powielony za pomoc\u0105 stempla napis b\u0105d\u017a wyobra\u017cenie) i w\u0119\u017cszego (ograniczonego do odcisk\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych okre\u015blone funkcje, kt\u00f3re wskazywa\u0142a b\u0119dzie definicja piecz\u0119ci, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych pierwszoplanowa powinna by\u0107 funkcja uwierzytelniaj\u0105ca)\u201d5<\/sup>. W w\u0119\u017cszym znaczeniu za piecz\u0119\u0107 proponuje uzna\u0107 \u201epowtarzalny znak uwierzytelniaj\u0105cy dokument w miejsce podpisu b\u0105d\u017a obok niego, mog\u0105cy s\u0142u\u017cy\u0107 tak\u017ce do fizycznego zabezpieczania nienaruszalno\u015bci rzeczy lub pism, albo jako wyk\u0142adnia woli dysponenta. Znak ten zazwyczaj jest powielany przez odci\u015bni\u0119cie matrycy [t\u0142ok, typariusz] w plastycznej masie b\u0105d\u017a te\u017c w barwniku [odcisk]\u201d. W szerszym rozumieniu natomiast proponuje przyj\u0105\u0107: \u201eka\u017cdy mechanicznie powielony za pomoc\u0105 stempla [t\u0142oka, typariusza] napis b\u0105d\u017a wyobra\u017cenie\u201d6<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Definicja piecz\u0119ci dopracowana przez autor\u00f3w wskaz\u00f3wek metodycznych k\u0142adzie nacisk na funkcje piecz\u0119ci. Pozwala to wykluczy\u0107 spo\u015br\u00f3d materia\u0142\u00f3w sfragistycznych du\u017c\u0105 grup\u0119 obiekt\u00f3w, kt\u00f3re piecz\u0119ciami nie s\u0105, stosowane w pracy biurowej s\u0142u\u017cy\u0142y powieleniu sformalizowanych tre\u015bci dokumentu. Piecz\u0119cie nag\u0142\u00f3wkowe, wp\u0142ywu, imienne oraz inne (parasigilla) nie znajduj\u0105 si\u0119 w kr\u0119gu zainteresowania sfragistyki, ale raczej aktoznawstwa7<\/sup>. Z metodycznego punktu widzenia podzia\u0142 obiekt\u00f3w na dwie grupy, tj. piecz\u0119cie (w\u0142a\u015bciwe) i parasigilla, ma istotne konsekwencje, ogranicza bowiem zbi\u00f3r, kt\u00f3ry ma by\u0107 przedmiotem archiwalnego opracowania8<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W archiwalnym opisie materia\u0142\u00f3w sfragistycznych znalaz\u0142y si\u0119 informacje dotycz\u0105ce tw\u00f3rcy piecz\u0119ci, jej kszta\u0142tu, wymiar\u00f3w. Do istotnych nale\u017cy zaliczy\u0107 opis wizerunku, tre\u015b\u0107 legendy, okres powstania stempla9<\/sup>. W ostatnich latach przygotowano r\u00f3wnie\u017c materia\u0142y do polskiego s\u0142ownika sfragistycznego. Maj\u0105 one pos\u0142u\u017cy\u0107 jako pomoc dla archiwist\u00f3w, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 si\u0119 opracowaniem materia\u0142\u00f3w sfragistycznych. Znajduj\u0105 si\u0119 w nich definicje poj\u0119\u0107 z dziedzin sfragistyki oraz propozycje klasyfikacji piecz\u0119ci, ich element\u00f3w, dysponent\u00f3w. Jest to pierwsza polska publikacja, kt\u00f3ra pr\u00f3buje zebra\u0107 w jednym miejscu definicje poj\u0119\u0107 z r\u00f3\u017cnych dzia\u0142\u00f3w sfragistyki10<\/sup>. W wielu opracowaniach dotycz\u0105cych perspektyw bada\u0144 sfragistycznych zauwa\u017cono, \u017ce ich rozw\u00f3j uzale\u017cniony jest od stopnia zinwentaryzowania obiekt\u00f3w przechowywanych w archiwach, bibliotekach i muzeach11<\/sup>. Postulat powy\u017cszy pomimo up\u0142ywu lat nadal pozostaje aktualny. Tym bardziej wa\u017cne s\u0105 prace przybli\u017caj\u0105ce przechowywane w archiwach piecz\u0119cie12<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Materia\u0142y archiwalne znajduj\u0105ce si\u0119 w zasobie Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie Oddzia\u0142 w Radzyniu Podlaskim to przede wszystkim akta proweniencji dziewi\u0119tnasto- i dwudziestowiecznej. W\u015br\u00f3d nich mo\u017cna jednak odnale\u017a\u0107 dokumenty starsze, interesuj\u0105ce jako \u017ar\u00f3d\u0142o historyczne, zw\u0142aszcza do bada\u0144 historii lokalnej, ale tak\u017ce pod wzgl\u0119dem formy. Z uwagi na rodzaj i rang\u0119 \u2013 w du\u017cej mierze s\u0105 to przywileje, ich odpisy, a tak\u017ce pe\u0142nomocnictwa \u2013 dokumenty opatrzone s\u0105 piecz\u0119ciami wystawc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie jak aktotw\u00f3rcy, tak i dysponenci piecz\u0119ci, kt\u00f3rych odciski zachowa\u0142y si\u0119 na dokumentach, pochodz\u0105 przede wszystkim z XIX i XX w. W artykule przedstawiono wybrane odciski piecz\u0119ci z XVI\u2013XVIII i pocz\u0105tku XIX w. Poniewa\u017c tekst to wynik bada\u0144 sonda\u017cowych, nie nale\u017cy go traktowa\u0107 jako pe\u0142ny katalog piecz\u0119ci z zasobu Oddzia\u0142u w Radzyniu Podlaskim, ale przyczynek do dalszych prac nad nimi, w tym zwi\u0105zanych z ich inwentaryzacj\u0105. Opisane obiekty odnaleziono podczas kwerend archiwalnych w trakcie opracowania akt oraz poprawy ich ewidencji13<\/sup>. Materia\u0142y sfragistyczne pochodz\u0105 z zespo\u0142\u00f3w akt hipotecznych i notarialnych. To najstarsze pod wzgl\u0119dem tw\u00f3rcy materia\u0142y archiwalne.<\/p>\n\n\n\n Na om\u00f3wion\u0105 w niniejszym tek\u015bcie najstarsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zasobu sfragistycznego Oddzia\u0142u w Radzyniu Podlaskim sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 odciski piecz\u0119ci przy dokumentach i aktach. Z uwagi na ilo\u015b\u0107 i rozproszenie s\u0105 s\u0142abo rozpoznane i nie by\u0142y inwentaryzowane. Na podstawie wst\u0119pnej kwerendy nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce reprezentuj\u0105 r\u00f3\u017cne grupy dysponent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Zgodnie z typologi\u0105 piecz\u0119ci wed\u0142ug dysponenta zaproponowan\u0105 w Materia\u0142ach do polskiego s\u0142ownika sfragistycznego14<\/sup> obiekty przechowywane w Oddziale w Radzyniu Podlaskim to piecz\u0119cie \u015bwieckie, w tym miejska i os\u00f3b fizycznych oraz ko\u015bcielne, a w\u015br\u00f3d nich piecz\u0119cie duchowie\u0144stwa (biskup\u00f3w i ni\u017cszego duchowie\u0144stwa \u2013 proboszcz\u00f3w). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 odnalezionych odcisk\u00f3w to piecz\u0119cie osobiste. Nale\u017cy je rozumie\u0107 jako wszystkie piecz\u0119cie z elementami pozwalaj\u0105cymi na identyfikacj\u0119 osoby fizycznej, kt\u00f3ra si\u0119 nimi pos\u0142ugiwa\u0142a. Umo\u017cliwia to umieszczona inskrypcja oraz elementy graficzne, przede wszystkim herb. Do piecz\u0119ci osobistych nale\u017cy zaliczy\u0107 imienne piecz\u0119cie biskup\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w \u015bwieckich oraz pieczecie sygnetowe.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz podzia\u0142u ze wzgl\u0119du na osob\u0119 dysponenta, klasyfikacj\u0119 piecz\u0119ci mo\u017cna dokona\u0107 r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119d\u00f3w prawnoformalnych na dwie grupy \u2013 piecz\u0119cie urz\u0119dnicze oraz piecz\u0119cie prywatne u\u017cywane przez w\u0142a\u015bciciela bez wzgl\u0119du na pe\u0142nion\u0105 funkcj\u0119 publiczn\u0105. Piecz\u0119ciami prywatnymi s\u0105 piecz\u0119cie sygnetowe. Piecz\u0119cie urz\u0119dnicze, opr\u00f3cz prezentowania herbu dysponenta, w legendzie podaj\u0105 piastowane godno\u015bci. Piecz\u0119ciami tymi uwierzytelniano dokumenty, kt\u00f3re by\u0142y wynikiem sprawowanych czynno\u015bci urz\u0119dniczych15<\/sup>. Ostatnim przyk\u0142adem omawianego odcisku jest piecz\u0119\u0107 miejska. W jej legendzie okre\u015blono nazw\u0119 o\u015brodka, kt\u00f3ry mia\u0142 prawo pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 t\u0142okiem.<\/p>\n\n\n\n Odciski przechowywane w Oddziale w Radzyniu podzieli\u0107 mo\u017cna nie tylko na grupy wed\u0142ug dysponent\u00f3w piecz\u0119ci, ale tak\u017ce z uwagi na materia\u0142, z jakiego by\u0142y wykonane, oraz spos\u00f3b zwi\u0105zania z dokumentem. W\u015br\u00f3d obiekt\u00f3w z XVI, XVII i XVIII w. natrafiono na piecz\u0119cie woskowe wisz\u0105ce (odnaleziono jedn\u0105 tak\u0105 piecz\u0119\u0107) oraz woskowe i lakowe wyci\u015bni\u0119te na dokumencie, przez papier lub op\u0142atek, na podk\u0142adzie z wosku lub laku.<\/p>\n\n\n\n
Najstarszym odnalezionym w zasobie radzy\u0144skiego archiwum dokumentem uwierzytelnionym piecz\u0119ci\u0105 jest przywilej dla ko\u015bcio\u0142a w Rossoszy wydany w Janowie 10 II 1600 r. przez biskupa \u0142uckiego Bernarda Maciejowskiego, p\u00f3\u017aniejszego kardyna\u0142a i prymasa Polski. Bernard Maciejowski herbu Cio\u0142ek (1548\u20131608), s. Bernarda i El\u017cbiety z Kamienieckich, biskup, kardyna\u0142, godno\u015b\u0107 biskupa \u0142uckiego sprawowa\u0142 w latach 1587\u20131600. Nauki pobiera\u0142 w kolegium jezuickim w Wiedniu. Po powrocie do kraju przebywa\u0142 na dworze Zygmunta II Augusta, a nast\u0119pnie Henryka Walezego. Od 1570 chor\u0105\u017cy nadworny koronny. By\u0142 wsp\u00f3\u0142pracownikiem kardyna\u0142a Stanis\u0142awa Hozjusza. Bra\u0142 udzia\u0142 w wyprawach Stefana Batorego na Moskw\u0119 (1579\u20131581), za co otrzyma\u0142 od kr\u00f3la starostwo borys\u0142awskie. Za spraw\u0105 kard. Hozjusza, Piotra Skargi i Antonia Possevina wybra\u0142 stan duchowny. Studiowa\u0142 w Italii: prawo kanoniczne w Perugii, a teologi\u0119 w Rzymie. Odegra\u0142 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w przygotowaniu unii brzeskiej. W maju 1600 r. otrzyma\u0142 nominacj\u0119 na biskupstwo krakowskie, kt\u00f3re uroczy\u015bcie obj\u0105\u0142 w sierpniu 1600 r. Kolejne godno\u015bci, kt\u00f3re otrzyma\u0142, to: kardyna\u0142, arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski i Prymas Polski. Zmar\u0142 w 1608 r. Pochowany zosta\u0142 w katedrze na Wawelu16<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Piecz\u0119\u0107 Bernarda Maciejowskiego, biskupa \u0142uckiego, jest okr\u0105g\u0142a (Fot. 1, Kat. nr 1). Niestety legenda i pole piecz\u0119ci s\u0105 nieczytelne. W polu piecz\u0119ci musia\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 tarcza herbowa z herbem Cio\u0142ek Maciejowskiego. Widoczny zarys na piecz\u0119ci \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce o tym, \u017ce tarcza herbowa zwie\u0144czona by\u0142a infu\u0142\u010517<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-1-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Bernard-Maciejowski-biskup-lucki-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 1 [Kat. nr 1]. Piecz\u0119\u0107 Bernarda Maciejowskiego, biskupa \u0142uckiego,
dokument z 11 II 1600 r. (Pu\u0142awy), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Kolejny odcisk piecz\u0119ci, kt\u00f3ry zaliczy\u0107 mo\u017cemy do grupy piecz\u0119ci dostojnik\u00f3w ko\u015bcielnych, znajduje si\u0119 na odpisie dokumentu fundacyjnego ko\u015bcio\u0142a szpitalnego w Mi\u0119dzyrzecu. Dokument fundacyjny wystawi\u0142 w 1617 r. \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel d\u00f3br mi\u0119dzyrzeckich Gabriel T\u0119czy\u0144ski18<\/sup>. Odpis zosta\u0142 potwierdzony przez Franciszka Antoniego Kobielskiego, biskupa \u0142uckiego i brzeskiego w latach 1739\u2013175519<\/sup> (Fot. 2, Kat. nr 2).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-2-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Franciszek-Antoni-Kobielski-biskup-lucki-i-brzeski-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 2 [Kat. nr 2]. Piecz\u0119\u0107 Franciszka Antoniego Kobielskiego, biskupa \u0142uckiego i brzeskiego,
dokument z 1739 r. (Jan\u00f3w), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n W zasobie radzy\u0144skiego archiwum znajduje si\u0119 jeszcze jeden odcisk piecz\u0119ci biskupa Franciszka Antoniego Kobielskiego (Fot. 3, Kat. nr 3). Piecz\u0119\u0107 odnaleziono na dokumencie dotycz\u0105cym kolegiaty i parafii w Janowie z 1749 r., kt\u00f3ry do\u0142\u0105czono do ksi\u0119gi hipotecznej d\u00f3br Witulin. Dokument stanowi odpis z ksi\u0105g mielnickich20<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-3-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Franciszek-Antoni-Kobielski-biskup-lucki-i-brzeski-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 3 [Kat. nr 3]. Piecz\u0119\u0107 Franciszka Antoniego Kobielskiego, biskupa \u0142uckiego i brzeskiego,
dokument z 1 III 1749 r. (Jan\u00f3w), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Odciski piecz\u0119tne potwierdzaj\u0105ce wol\u0119 depozytariuszy znajduj\u0105 si\u0119 na dw\u00f3ch aktach fundacyjnych parafii i ko\u015bcio\u0142a wyznania rzymskokatolickiego w Ostr\u00f3wkach. Starszy z nich to przywilej z 1659 r., wystawiony przez marsza\u0142ka nadwornego koronnego \u0141ukasza Opali\u0144skiego herbu \u0141odzia (1612\u20131662), kt\u00f3ry wraz z \u017con\u0105 Izabell\u0105 z T\u0119czy\u0144skich uposa\u017cy\u0142 now\u0105 parafi\u0119 w dobrach mi\u0119dzyrzeckich. Dokument podpisali oboje ma\u0142\u017conkowie, dodatkowym uwierzytelnieniem sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c piecz\u0119\u0107 Opali\u0144skiego21<\/sup> (Fot. 4, Kat. nr 4).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-4-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Lukasz-Opalinski-wlasciciel-dobr-Miedzyrzec-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigill.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 4 [Kat. nr 4]. Piecz\u0119\u0107 \u0141ukasza Opali\u0144skiego, w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br Miedzyrzec,
dokument z 27 X 1659 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Kolejny dokument dotycz\u0105cy \u015bwi\u0105tyni i parafii pw. \u015bw. Stanis\u0142awa w Ostr\u00f3wkach, to odpis przywileju, kt\u00f3ry wystawi\u0142a El\u017cbieta z Lubomirskich Sieniawska (1669\/1670\u20131729). W 1718 r. przywilejem zabezpieczy\u0142a sta\u0142y doch\u00f3d na poczet remontu ko\u015bcio\u0142a. Odpis przywileju zosta\u0142 sporz\u0105dzony i opiecz\u0119towany stemplem biskupa J\u00f3zefa Olsza\u0144skiego, administratora diecezji \u0142uckiej, prawdopodobnie w momencie remontu \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 si\u0119 przed 1737 r.22<\/sup> Inicjatorem remontu by\u0142 ks. Andrzej Woszczarski, wymieniony w dokumencie. Piecz\u0119\u0107 znajduje si\u0119 w ksi\u0119dze hipotecznej d\u00f3br ziemskich Mi\u0119dzyrzec Miasto23<\/sup> (Fot. 5, Kat. nr 5).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-5-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Jozef-Olszanski-biskup-serrenski-sufragan-chelmski-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigill.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 5 [Kat. nr 5]. Piecz\u0119\u0107 J\u00f3zefa Olsza\u0144skiego, biskupa serre\u0144skiego, sufragana che\u0142mskiego, administratora diecezji \u0142uckiej,
dokument z ok. 1735 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n W zbiorze dokument\u00f3w do wspomnianej ksi\u0119gi hipotecznej znajduje si\u0119 szereg odcisk\u00f3w stempli os\u00f3b duchownych, w tym z XVIII i XIX w. 24<\/sup>. Przyk\u0142adem odcisku stempla duchownego ko\u015bcio\u0142a greckokatolickiego jest piecz\u0119\u0107 Teofila Godebskiego uwieczniona na dokumencie z 12 sierpnia 1746 r. (Fot. 6, Kat. nr 6). Dokument dotyczy wykl\u0119cia parafian cerkwi do\u0142\u017ca\u0144skiej za to, \u017ce nie wywi\u0105zywali si\u0119 z dziesi\u0119ciny25<\/sup>. Teofil Godebski herbu Godziemba wyst\u0119puje tu jako biskup w\u0142odzimierski i brzeski26<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-6-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Teofil-Godebski-biskup-wlodzimierski-i-brzeski-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigill.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 6 [Kat. nr 6]. Piecz\u0119\u0107 Teofila Godebskiego, biskupa w\u0142odzimierskiego i brzeskiego,
dokument z 12 VII 1746 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Stan zachowania obiektu jest dobry, jednak z uwagi na g\u0142\u0119bokie wszycie dokumentu oraz cz\u0119\u015bciowe umieszczenie piecz\u0119ci na tek\u015bcie nie jest widoczny w ca\u0142o\u015bci. Z tego te\u017c powodu trudny do odczytania jest tekst legendy, kt\u00f3r\u0105 stanowi imi\u0119 i nazwisko dysponenta oraz okre\u015blenie jego funkcji. Podpowied\u017a co do tre\u015bci legendy przynosi fragment z formularza dokumentu: \u201eTheofil na Godziembie Godebski z Bo\u017cej i Stolicy Stej Apostolskiej \u0141aski (\u2026) Metropoliej Kijowskiej i Ca\u0142ey Rusi Biskup W\u0142odzimirski i Brzeski\u201d27<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W ksi\u0119dze d\u00f3br mi\u0119dzyrzeckich, na odpisie przywileju fundacyjnego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja w Mi\u0119dzyrzecu odci\u015bni\u0119to piecz\u0119\u0107 \u00f3wczesnego administratora diecezji \u0142uckiej, proboszcza bialskiego, Tomasza de Stuart Haliburtona (zm. 3 VIII 1813 r.)28<\/sup>. Fundatorem \u015bwi\u0105tyni by\u0142 Jan Nassutowicz, starosta brzeski, w\u0142a\u015bciciel Mi\u0119dzyrzeca w XV w. Dokument fundacyjny wystawiony zosta\u0142 w 1477 r. Odpis wykonano 15 II 1799 r. na podstawie dokumentu z\u0142o\u017conego w archiwum janowskim (Fot. 7, Kat. nr 7).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-7-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Tomasz-de-Stuart-Haliburton-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 7 [Kat. nr 7]. Piecz\u0119\u0107 Tomasza de Stuart Haliburtona, proboszcza bialskiego, administratora diecezji \u0142uckiej,
dokument z 15 II 1799 r. (Jan\u00f3w), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Do odcisk\u00f3w piecz\u0119tnych duchownych zwi\u0105zanych z dobrami mi\u0119dzyrzeckimi zaliczy\u0107 nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c piecz\u0119cie herbowe mniejsze, sygnetowe. Na dokumentach, kt\u00f3re do\u0142\u0105czono do ksi\u0119gi hipotecznej d\u00f3br mi\u0119dzyrzeckich, znajduje si\u0119 wiele odcisk\u00f3w piecz\u0119ci, w niniejszym tek\u015bcie prezentowane s\u0105 dwie.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsza z nich to piecz\u0119\u0107 ks. Adama Kukiela, proboszcza parafii pw. \u015bw. Miko\u0142aja w Mi\u0119dzyrzecu od 1802 r.29<\/sup> (Fot. 8, Kat. nr 8). A. Kukiel (zm. 1831 r.) by\u0142 ksi\u0119dzem, ale i uczonym, matematykiem, fizykiem i geografem, uczestnikiem obiad\u00f3w czwartkowych u kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego. Z Mi\u0119dzyrzecem zwi\u0105zany by\u0142 przez blisko 30 lat. W\u0142asnym kosztem utrzymywa\u0142 szko\u0142\u0119 parafialn\u0105, a dzi\u0119ki funduszom ksi\u0119cia Adama Czartoryskiego prowadzi\u0142 budow\u0119 nowej fasady \u015bwi\u0105tyni30<\/sup>. Kolejn\u0105 piecz\u0119ci\u0105 sygnetow\u0105 pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 ks. Daniel \u015anitko \u2013 paroch parafii w Do\u0142dze31<\/sup> (Fot. 9, Kat. nr 9).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-8-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Adam-Kukiel-proboszcz-parafii-sw.-Mikolaja-w-Miedzyrzecu-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 8 [Kat nr 8]. Piecz\u0119\u0107 Adama Kukiela, proboszcza parafii pw. \u015awi\u0119tego Miko\u0142aja
w Mi\u0119dzyrzecu,
dokument z 21 IV 1803 r., APL <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-9-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Daniel-Snitko-proboszcz-parafii-unickiej-w-Doldze-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 9 [Kat. nr 9]. Piecz\u0119\u0107 Daniela \u015anitko, proboszcza parafii unickiej w Do\u0142dze,
dokument z 30 VII 1802 r. (Do\u0142ha), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n W grupie prezentowanych piecz\u0119ci ko\u015bcielnych znajduj\u0105 si\u0119 piecz\u0119cie biskup\u00f3w, administrator\u00f3w diecezji oraz duchownych ni\u017cszych rang\u0105 \u2013 proboszcz\u00f3w. Wielko\u015b\u0107 odcisk\u00f3w uzale\u017cniona jest od miejsca, kt\u00f3re zajmowa\u0142 jej dysponent w hierarchii ko\u015bcielnej. Wymiary prezentowanych w katalogu odcisk\u00f3w piecz\u0119ci biskup\u00f3w maj\u0105 od 55 mm do 45 mm. Odciski piecz\u0119ci proboszcz\u00f3w wielko\u015bci\u0105 odpowiadaj\u0105 piecz\u0119ciom sygnetowym (20 mm). We wszystkich przypadkach piecz\u0119\u0107 jest no\u015bnikiem informacji na temat funkcji pe\u0142nionej przez jej dysponenta. Cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 dla tej grupy s\u0105 odwo\u0142ania do ko\u015bcielnych oznacze\u0144 rangowych. W przypadku biskup\u00f3w by\u0142y to kapelusze z dwudziestoma chwostami, insygnia w\u0142adzy biskupiej \u2013 infu\u0142y i pastora\u0142y, w wizerunkach piecz\u0119ci proboszcz\u00f3w \u2013 kapelusze z dwunastoma chwostami. Poza odniesieniami do sprawowanych funkcji piecz\u0119cie duchownych nie odbiegaj\u0105 od piecz\u0119ci szlacheckich o urz\u0119dniczym czy osobistym charakterze. W polu piecz\u0119ci znajduj\u0105 si\u0119 herby dysponent\u00f3w, w przypadku piecz\u0119ci biskup\u00f3w o dysponencie i pe\u0142nionej przez niego funkcji \u015bwiadczy r\u00f3wnie\u017c legenda.<\/p>\n\n\n\n
W grupie piecz\u0119ci osobistych urz\u0119dnik\u00f3w \u015bwieckich wymieni\u0107 nale\u017cy piecz\u0119cie starost\u00f3w. W trakcie kwerendy rozpoznano piecz\u0119cie herbowe dw\u00f3ch starost\u00f3w mielnickich, obie znajduj\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d dowod\u00f3w do ksi\u0119gi hipotecznej maj\u0105tku mi\u0119dzyrzeckiego32<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Pierwszy z nich to Karol J\u00f3zef Sedlnicki herbu Odrow\u0105\u017c (1703\u20131761), starosta mielnicki w latach 1732\u2013173833<\/sup>. Odcisk piecz\u0119ci starosty zachowa\u0142 si\u0119 na odpisie przywileju, na mocy kt\u00f3rego Stefan Zbaraski ufundowa\u0142 cerkiew \u015bw. Miko\u0142aja w Mi\u0119dzyrzecu. Odpis wykonano w 1736 r.34<\/sup> (Fot. 10, Kat. nr 10).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-10-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Karol-Jozef-Sedlnicki-starosta-mielnicki-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 10 [Kat. nr 10]. Piecz\u0119\u0107 Karola J\u00f3zefa Sedlnickiego, starosty mielnickiego, dokument z 1736 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Drugi z rozpoznanych odcisk\u00f3w stempli to piecz\u0119\u0107 starosty mielnickiego Adama Szyd\u0142owskiego herbu Lubicz35<\/sup>. Odnaleziono dwa odciski piecz\u0119ci Szyd\u0142owskiego. Jeden z nich znajduje si\u0119 w ksi\u0119dze d\u00f3br ziemskich Mi\u0119dzyrzec Miasto na dokumencie z 1789 r.36<\/sup>, drugi w ksi\u0119dze d\u00f3br ziemskich Witulin na dokumencie z 1791 r., dotycz\u0105cym konwentu w Le\u015bnej Podlaskiej37<\/sup> (Fot. 11, Kat. nr 11 oraz Fot. 12, Kat. nr 12).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-11-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Adam-Szydlowski-starosta-mielnicki-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 11 [Kat. nr 11]. Piecz\u0119\u0107 Adama Szyd\u0142owskiego, starosty mielnickiego,
dokument z 12 VIII 1789 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-12-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Adam-Szydlowski-starosta-mielnicki-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 12 [Kat. nr 12]. Piecz\u0119\u0107 Adama Szyd\u0142owskiego, starosty mielnickiego,
dokument z 1791 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Przyk\u0142adem odcisku piecz\u0119ci w grupie stempli \u015bwieckich, urz\u0119dniczych jest piecz\u0119\u0107 ksi\u0119cia Micha\u0142a Kazimierza Ogi\u0144skiego. Micha\u0142 Kazimierz Ogi\u0144ski (1728\u2013 1800), magnat doby o\u015bwiecenia, pe\u0142ni\u0142, m.in. funkcje i godno\u015bci: genera\u0142 lejtnanta, hetmana Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego (w latach 1768\u20131793), wojewody wile\u0144skiego (od 1764 r.), pisarza polnego litewskiego (od 1748 r.). By\u0142 kompozytorem, pisarzem i dramaturgiem. Piecz\u0119\u0107 ksi\u0119cia znajduje si\u0119 na dokumencie \u2013 patencie na porucznikostwo wystawionym Marcinowi Serwi\u0144skiemu w Warszawie 10 XII 1774 r.38<\/sup> (Fot. 13, Kat. nr 13).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-13-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Michal-Kazimierz-Oginski-hetman-WKL-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 13 [Kat. nr 13]. Piecz\u0119\u0107 Micha\u0142a Kazimierza Ogi\u0144skiego, ksi\u0119cia, hetmana Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, dokument z 10 XII 1774 r. (Warszawa), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Przedstawione powy\u017cej obiekty to przyk\u0142ady piecz\u0119ci \u015bwieckich, urz\u0119dniczych, kt\u00f3rych dysponentami byli starostowie mielniccy, podskarbi nadworny koronny, hetman wielki litewski. Podobnie jak w przypadku piecz\u0119ci biskupich, zar\u00f3wno inskrypcje, jak i wyobra\u017cenia napiecz\u0119tne dostarczaj\u0105 informacji na temat dysponenta oraz pe\u0142nionych przez niego funkcji. Opr\u00f3cz wizerunku herbu znajdujemy tu wi\u0119c np. pod\u0142o\u017cone pod tarcz\u0105 klucze, symbol urz\u0119dniczy (piecz\u0119\u0107 Karola J\u00f3zefa Sedlnickiego, starosty mielnickiego, od 1736 podskarbiego nadwornego koronnego). Wielko\u015b\u0107 om\u00f3wionych odcisk\u00f3w piecz\u0119ci wynosi od 60 mm do 55 mm.<\/p>\n\n\n\n
Tylko na podstawie wst\u0119pnych bada\u0144 mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zasobu sfragistycznego w Oddziale w Radzyniu Podlaskim, pochodz\u0105cego z XVIII i XIX w., stanowi\u0105 piecz\u0119cie sygnetowe. Odciski piecz\u0119ci odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w ksi\u0119gach hipotecznych, a tak\u017ce przy aktach notarialnych. Opr\u00f3cz wspomnianych powy\u017cej odcisk\u00f3w piecz\u0119ci duchownych, w du\u017cej mierze s\u0105 to piecz\u0119cie w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w po\u0142o\u017conych na terenie dzisiejszych powiat\u00f3w: bialskiego, radzy\u0144skiego, parczewskiego i \u0142osickiego, ale tak\u017ce innych os\u00f3b, wyst\u0119puj\u0105cych jako \u015bwiadkowie w sprawie.<\/p>\n\n\n\n
W zespole nr 410 \u201eHipoteka w Radzyniu Podlaskim\u201d odnaleziono kilka odcisk\u00f3w piecz\u0119ci Potockich, w\u0142a\u015bcicieli Radzynia Podlaskiego w II po\u0142owie XVIII w. Piecz\u0119ci\u0105 sygnetow\u0105 uwierzytelniali wystawiane dokumenty, m.in. synowie Eustachego i Marianny z K\u0105tskich, ma\u0142\u017conk\u00f3w Potockich, kt\u00f3rzy po \u015bmierci rodzic\u00f3w kolejno przejmowali we w\u0142adanie dobra radzy\u0144skie. Na dokumentach dotycz\u0105cych sprzeda\u017cy nieruchomo\u015bci po\u0142o\u017conych na terenie miasta Radzynia oraz wsi wchodz\u0105cych w sk\u0142ad klucza swoj\u0105 piecz\u0119\u0107 odcisn\u0119li Kajetan oraz Jan Eryk Potocki. Z wyj\u0105tkiem jednego obiektu stan zachowania odcisk\u00f3w i ich czytelno\u015b\u0107 nie s\u0105 dobre.<\/p>\n\n\n\n
Na akcie sprzeda\u017cy kamienicy zajezdnej po\u0142o\u017conej w Rynku miasta Radzynia, sporz\u0105dzonym 24 VI 1777 r., podpisali si\u0119 trzej bracia Potoccy. W 1777 r. \u2013 Kajetan, w 1779 r. \u2013 Stanis\u0142aw Kostka, w 1786 \u2013 Jan Eryk. Jedynie odcisk piecz\u0119ci Jana Eryka Potockiego jest czytelny (Fot. 14, Kat. nr 14)39<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-14-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Jan-Eryk-Potocki-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 14 [Kat. nr 14]. Piecz\u0119\u0107 Jana Eryka Potockiego,
w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br klucza radzy\u0144skiego,
dokument z 7 IX 1786 r. (Radzy\u0144), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Kolejne piecz\u0119cie w\u0142a\u015bcicieli Radzynia to odciski z XIX w., a wi\u0119c Anny z Zamoyskich Sapie\u017cyny40<\/sup>, Anny z Sapieh\u00f3w Czartoryskiej41<\/sup> i jej m\u0119\u017ca Adama Jerzego Czartoryskiego42<\/sup> oraz Stanis\u0142awa Korwin Szlubowskiego43<\/sup> (Fot. 15-18, Kat. nr 15\u201318). Dokumenty, na kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 odciski piecz\u0119ci, wchodz\u0105 w sk\u0142ad akt notariuszy radzy\u0144skich oraz hipoteki radzy\u0144skiej. Piecz\u0119\u0107 Anny z Zamoyskich Sapie\u017cyny znajduje si\u0119 na dokumencie z 1833 r. Sapie\u017cyna w imieniu c\u00f3rki, w\u00f3wczas w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br radzy\u0144skich, przekazywa\u0142a nieruchomo\u015b\u0107 Janowi Koch. Dokument, na kt\u00f3rym swoj\u0105 piecz\u0119\u0107 odcisn\u0119\u0142a Anna z Sapieh\u00f3w Czartoryska, to pe\u0142nomocnictwo, kt\u00f3rego udzieli\u0142a swojemu m\u0119\u017cowi, Adamowi, upowa\u017cniaj\u0105c go do zarz\u0105dzania dobrami radzy\u0144skimi. Pe\u0142nomocnictwo wystawiono w Sieniawie 27 II 1823 r. Podpis oraz odcisk piecz\u0119ci Adama Jerzego Czartoryskiego znajduje si\u0119 tak\u017ce na pe\u0142nomocnictwie. Czartoryski, upowa\u017cniony przez \u017con\u0119 do decydowaniu o losie maj\u0105tku, upowa\u017cni\u0142 z kolei Kazimierza Soko\u0142owicza do zawarcia umowy z Kajetanem Stodolnickim na wydzier\u017cawienie folwarku w Bia\u0142ej (dobra radzy\u0144skie). Dokument \u2013 pe\u0142nomocnictwo spisano w Pu\u0142awach 10 VII 1824 r. Piecz\u0119\u0107 sygnetowa kolejnego z dziedzic\u00f3w d\u00f3br radzy\u0144skich \u2013 Stanis\u0142awa Szlubowskiego, znajduje si\u0119 na dokumencie, w kt\u00f3rym zezwala on na uregulowanie w hipotece okr\u0119gowej nieruchomo\u015bci po\u0142o\u017conej na terenie miasta Radzynia. Dokument wystawiono w Radzyniu w dniu 10 \/ 22 XI 1844 r.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-15-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Anna-z-Zamoyskich-Sapiezyna-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 15 [Kat nr 15]. Piecz\u0119\u0107 Anny Zamoyskiej Sapie\u017cyny, w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br ziemskich Radzy\u0144,
dokument z 8 V 1833 r. (Warszawa), APL <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-16-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Anna-z-Sapiehow-Czartoryska-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 16 [Kat. nr 16]. Piecz\u0119\u0107 Anny z Sapieh\u00f3w Czartoryskiej, ksi\u0119\u017cnej, w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br ziemskich Radzy\u0144, dokument z 27 II 1823 r. (Sieniawa), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-17-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Adam-Jerzy-Czartoryski-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 17 [Kat. nr 17]. Piecz\u0119\u0107 Adama Jerzego Czartoryskiego, ksi\u0119cia, dokument z 10 VII 1824 r. (Pu\u0142awy), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-18-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Stanislaw-Korwin-Szlubowski-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 18 [Kat. nr 18]. Piecz\u0119\u0107 Stanis\u0142awa Korwin Szlubowskiego, w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br ziemskich Radzy\u0144, dokument z 1\/22 XI 1844 r. (Radzy\u0144), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Piecz\u0119cie osobiste \u2013 sygnetowe, odciskane w laku, zawieraj\u0105 wizerunki herbu rodowego dysponenta. W przypadku Potockich jest to herb Pilawa, Sapieh\u00f3w \u2013 herb Lis, Czartoryskich \u2013 herb Pogo\u0144. Anna z Sapieh\u00f3w Czartoryska podpisywane przez siebie dokumenty po\u015bwiadcza\u0142a piecz\u0119ci\u0105 z wyobra\u017ceniem dw\u00f3ch herb\u00f3w \u2013 herbu rodowego Sapieh\u00f3w oraz herbu Czartoryskich. Piecz\u0119\u0107 Szlubowskich to natomiast wizerunek herbu Korwin zwanego \u015alepowronem. <\/p>\n\n\n\n
Piecz\u0119\u0107 sygnetowa uwierzytelnia r\u00f3wnie\u017c dokument wystawiony przez El\u017cbiet\u0119 z Branickich Sapie\u017cyn\u0119 (1734\u20131800)44<\/sup>. Dokument, kt\u00f3ry dotyczy\u0142 nadania gruntu cerkwi w nale\u017c\u0105cych do Sapieh\u00f3w Dobratyczach, zosta\u0142 sporz\u0105dzony 21 IV 1771 r. Znajduje si\u0119 w\u015br\u00f3d za\u0142\u0105cznik\u00f3w do ksi\u0119gi hipotecznej d\u00f3br ziemskich Dobratycze45<\/sup>. Piecz\u0119\u0107 El\u017cbiety Sapie\u017cyny przedstawia w polu piecz\u0119tnym dwie tarcze herbowe: po prawej stronie herb Lis Sapieh\u00f3w oraz po lewej stronie herb Korczak Branickich (Fot. 19, Kat. nr 19).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/Fot.-18-Pieczec-z-zasobu-Archiwum-Panstwowego-w-Lublinie-Elzbieta-z-Branickich-Sapiezyna-J.-Kowalik-Bylicka-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\nFot. 19 [Kat. nr 19]. Piecz\u0119\u0107 El\u017cbiety z Branickich Sapie\u017cyny, w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br ziemskich Dobratycze, dokument z 27 IV 1771 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n Piecz\u0119cie sygnetowe zachowane w zasobie radzy\u0144skiego archiwum to nie tylko \u017ar\u00f3d\u0142o dotycz\u0105ce w\u0142a\u015bcicieli i duchownych wywodz\u0105cych si\u0119 z rodzin szlacheckich zwi\u0105zanych z regionem. W aktach, kt\u00f3re poddano kwerendzie, natrafiono na odciski piecz\u0119ci os\u00f3b, \u015bwiadk\u00f3w w sprawie lub wierzycieli. Zachowane odciski stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o nie tylko do bada\u0144 sfragistycznych, ale r\u00f3wnie\u017c dla os\u00f3b zainteresowanych heraldyk\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W ksi\u0119dze d\u00f3br ziemskich Witulin znajduj\u0105 si\u0119 odciski piecz\u0119ci os\u00f3b, kt\u00f3re zosta\u0142y poproszone o po\u015bwiadczenie dokumentu. Na dokumencie z 1796 r. sw\u00f3j podpis i piecz\u0119\u0107 z\u0142o\u017cy\u0142 Jan Chrzanowski herbu Nowina46<\/sup> (Fot. 20, Kat. nr 20). Natomiast w ksi\u0119dze d\u00f3br ziemskich Dobratycze w\u015br\u00f3d za\u0142\u0105cznik\u00f3w znajduje si\u0119 plenipotencja wystawiona przez Ludwika ksi\u0119cia Jab\u0142onowskiego, wierzyciela sum obci\u0105\u017caj\u0105cych maj\u0105tek Kazimierza Nestora Sapieh\u011947<\/sup>. Plenipotencja wystawiona na osob\u0119 J\u00f3zefa P\u0119kos\u0142awskiego w 1842 r. zosta\u0142a podpisana przez ksi\u0119cia. Dodatkowym uwierzytelnieniem dokumentu sta\u0142 si\u0119 odcisk piecz\u0119ci sygnetowej (Fot. 21, Kat. nr 21).<\/p>\n\n\n\n
Abstrakt<\/b>
W artykule przedstawiono odciski piecz\u0119ci z XVI, XVII, XVIII i pocz\u0105tku XIX w., kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w zasobie Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie Oddzia\u0142 w Radzyniu Podlaskim. Om\u00f3wione przyk\u0142ady to piecz\u0119\u0107 miejska oraz piecz\u0119cie osobiste duchownych, biskup\u00f3w i proboszcz\u00f3w, starost\u00f3w mielnickich, piecz\u0119cie sygnetowe magnat\u00f3w i szlachty, w tym w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w ziemskich w Mi\u0119dzyrzecu Podlaskim, Radzyniu Podlaskim, Dobratyczach.<\/p>\n\n\n\n
Abstract<\/b> Zainteresowanie sfragistyk\u0105 w ostatnich latach mo\u017cna zaobserwowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c na p\u0142aszczy\u017anie bada\u0144 archiwalnych. Studia nad piecz\u0119ci\u0105 da\u0142y pocz\u0105tek dzia\u0142aniom nad przygotowaniem nowych metod opracowania materia\u0142\u00f3w sfragistycznych w archiwach pa\u0144stwowych, w tym nad ich opisem1<\/sup>. Istotnym zagadnieniem w pracy nad wskaz\u00f3wkami by\u0142o doprecyzowanie definicji piecz\u0119ci. Dzi\u0119ki temu wskazano, co powinno by\u0107 traktowane jako piecz\u0119\u0107, a w konsekwencji, co powinno by\u0107 jako piecz\u0119\u0107 inwentaryzowane. Marian Haisig w podr\u0119czniku sfragistyki zdefiniowa\u0142 piecz\u0119\u0107 jako:<\/p>\n\n\n\n (\u2026) znak rozpoznawczo-w\u0142asno\u015bciowy okre\u015blonej osoby fizycznej lub prawnej, wyci\u015bni\u0119ty za pomoc\u0105 twardego stempla w odpowiedniej masie plastycznej lub farbie, a pe\u0142ni\u0105cy rol\u0119 \u015bwiadectwa wiarygodno\u015bci i mocy prawnej, wyk\u0142adnika jego w\u0142a\u015bciciela, jak r\u00f3wnie\u017c \u015brodka kontroluj\u0105cego i zabezpieczaj\u0105cego nienaruszalno\u015b\u0107 zamkni\u0119tego pisma lub przedmiotu<\/em>2<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n To jedna z wielu definicji piecz\u0119ci. Ich przegl\u0105du dokona\u0142 M. Hlebionek w artykule Piecz\u0119\u0107 jako obiekt archiwalny3<\/sup>. Podsumowuj\u0105c analiz\u0119 poj\u0119\u0107, dost\u0119pnych zar\u00f3wno na gruncie polskim, jak i zagranicznym, zauwa\u017cy\u0142, \u017ce definicje piecz\u0119ci u\u017cywane w sfragistyce nie s\u0105 wystarczaj\u0105ce z punktu widzenia archiwistyki. W niewielkim stopniu zwracaj\u0105 bowiem uwag\u0119 na przemiany, kt\u00f3re zachodzi\u0142y w formie i funkcjonowaniu piecz\u0119ci w p\u00f3\u017aniejszych ni\u017c \u015bredniowiecze epokach. Z p\u0142aszczyzny archiwistyki jest to o tyle istotne, \u017ce zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 zasobu sfragistycznego w archiwach pa\u0144stwowych stanowi\u0105 piecz\u0119cie nowo\u017cytne4<\/sup>. Ponadto obok odcisk\u00f3w uwierzytelniaj\u0105cych w zasobach archiw\u00f3w znale\u017a\u0107 mo\u017cna wiele piecz\u0119ci stosowanych w pracy kancelaryjnej, tj. nag\u0142\u00f3wkowych, imiennych, piecz\u0119ci wp\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug M. Hlebionka poj\u0119cie \u201epiecz\u0119ci powinno podkre\u015bla\u0107 dwoisto\u015b\u0107 jego rozumienia: szerokiego (ka\u017cdy mechanicznie powielony za pomoc\u0105 stempla napis b\u0105d\u017a wyobra\u017cenie) i w\u0119\u017cszego (ograniczonego do odcisk\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych okre\u015blone funkcje, kt\u00f3re wskazywa\u0142a b\u0119dzie definicja piecz\u0119ci, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych pierwszoplanowa powinna by\u0107 funkcja uwierzytelniaj\u0105ca)\u201d5<\/sup>. W w\u0119\u017cszym znaczeniu za piecz\u0119\u0107 proponuje uzna\u0107 \u201epowtarzalny znak uwierzytelniaj\u0105cy dokument w miejsce podpisu b\u0105d\u017a obok niego, mog\u0105cy s\u0142u\u017cy\u0107 tak\u017ce do fizycznego zabezpieczania nienaruszalno\u015bci rzeczy lub pism, albo jako wyk\u0142adnia woli dysponenta. Znak ten zazwyczaj jest powielany przez odci\u015bni\u0119cie matrycy [t\u0142ok, typariusz] w plastycznej masie b\u0105d\u017a te\u017c w barwniku [odcisk]\u201d. W szerszym rozumieniu natomiast proponuje przyj\u0105\u0107: \u201eka\u017cdy mechanicznie powielony za pomoc\u0105 stempla [t\u0142oka, typariusza] napis b\u0105d\u017a wyobra\u017cenie\u201d6<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Definicja piecz\u0119ci dopracowana przez autor\u00f3w wskaz\u00f3wek metodycznych k\u0142adzie nacisk na funkcje piecz\u0119ci. Pozwala to wykluczy\u0107 spo\u015br\u00f3d materia\u0142\u00f3w sfragistycznych du\u017c\u0105 grup\u0119 obiekt\u00f3w, kt\u00f3re piecz\u0119ciami nie s\u0105, stosowane w pracy biurowej s\u0142u\u017cy\u0142y powieleniu sformalizowanych tre\u015bci dokumentu. Piecz\u0119cie nag\u0142\u00f3wkowe, wp\u0142ywu, imienne oraz inne (parasigilla) nie znajduj\u0105 si\u0119 w kr\u0119gu zainteresowania sfragistyki, ale raczej aktoznawstwa7<\/sup>. Z metodycznego punktu widzenia podzia\u0142 obiekt\u00f3w na dwie grupy, tj. piecz\u0119cie (w\u0142a\u015bciwe) i parasigilla, ma istotne konsekwencje, ogranicza bowiem zbi\u00f3r, kt\u00f3ry ma by\u0107 przedmiotem archiwalnego opracowania8<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W archiwalnym opisie materia\u0142\u00f3w sfragistycznych znalaz\u0142y si\u0119 informacje dotycz\u0105ce tw\u00f3rcy piecz\u0119ci, jej kszta\u0142tu, wymiar\u00f3w. Do istotnych nale\u017cy zaliczy\u0107 opis wizerunku, tre\u015b\u0107 legendy, okres powstania stempla9<\/sup>. W ostatnich latach przygotowano r\u00f3wnie\u017c materia\u0142y do polskiego s\u0142ownika sfragistycznego. Maj\u0105 one pos\u0142u\u017cy\u0107 jako pomoc dla archiwist\u00f3w, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 si\u0119 opracowaniem materia\u0142\u00f3w sfragistycznych. Znajduj\u0105 si\u0119 w nich definicje poj\u0119\u0107 z dziedzin sfragistyki oraz propozycje klasyfikacji piecz\u0119ci, ich element\u00f3w, dysponent\u00f3w. Jest to pierwsza polska publikacja, kt\u00f3ra pr\u00f3buje zebra\u0107 w jednym miejscu definicje poj\u0119\u0107 z r\u00f3\u017cnych dzia\u0142\u00f3w sfragistyki10<\/sup>. W wielu opracowaniach dotycz\u0105cych perspektyw bada\u0144 sfragistycznych zauwa\u017cono, \u017ce ich rozw\u00f3j uzale\u017cniony jest od stopnia zinwentaryzowania obiekt\u00f3w przechowywanych w archiwach, bibliotekach i muzeach11<\/sup>. Postulat powy\u017cszy pomimo up\u0142ywu lat nadal pozostaje aktualny. Tym bardziej wa\u017cne s\u0105 prace przybli\u017caj\u0105ce przechowywane w archiwach piecz\u0119cie12<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Materia\u0142y archiwalne znajduj\u0105ce si\u0119 w zasobie Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie Oddzia\u0142 w Radzyniu Podlaskim to przede wszystkim akta proweniencji dziewi\u0119tnasto- i dwudziestowiecznej. W\u015br\u00f3d nich mo\u017cna jednak odnale\u017a\u0107 dokumenty starsze, interesuj\u0105ce jako \u017ar\u00f3d\u0142o historyczne, zw\u0142aszcza do bada\u0144 historii lokalnej, ale tak\u017ce pod wzgl\u0119dem formy. Z uwagi na rodzaj i rang\u0119 \u2013 w du\u017cej mierze s\u0105 to przywileje, ich odpisy, a tak\u017ce pe\u0142nomocnictwa \u2013 dokumenty opatrzone s\u0105 piecz\u0119ciami wystawc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Podobnie jak aktotw\u00f3rcy, tak i dysponenci piecz\u0119ci, kt\u00f3rych odciski zachowa\u0142y si\u0119 na dokumentach, pochodz\u0105 przede wszystkim z XIX i XX w. W artykule przedstawiono wybrane odciski piecz\u0119ci z XVI\u2013XVIII i pocz\u0105tku XIX w. Poniewa\u017c tekst to wynik bada\u0144 sonda\u017cowych, nie nale\u017cy go traktowa\u0107 jako pe\u0142ny katalog piecz\u0119ci z zasobu Oddzia\u0142u w Radzyniu Podlaskim, ale przyczynek do dalszych prac nad nimi, w tym zwi\u0105zanych z ich inwentaryzacj\u0105. Opisane obiekty odnaleziono podczas kwerend archiwalnych w trakcie opracowania akt oraz poprawy ich ewidencji13<\/sup>. Materia\u0142y sfragistyczne pochodz\u0105 z zespo\u0142\u00f3w akt hipotecznych i notarialnych. To najstarsze pod wzgl\u0119dem tw\u00f3rcy materia\u0142y archiwalne.<\/p>\n\n\n\n Na om\u00f3wion\u0105 w niniejszym tek\u015bcie najstarsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zasobu sfragistycznego Oddzia\u0142u w Radzyniu Podlaskim sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 odciski piecz\u0119ci przy dokumentach i aktach. Z uwagi na ilo\u015b\u0107 i rozproszenie s\u0105 s\u0142abo rozpoznane i nie by\u0142y inwentaryzowane. Na podstawie wst\u0119pnej kwerendy nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce reprezentuj\u0105 r\u00f3\u017cne grupy dysponent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Zgodnie z typologi\u0105 piecz\u0119ci wed\u0142ug dysponenta zaproponowan\u0105 w Materia\u0142ach do polskiego s\u0142ownika sfragistycznego14<\/sup> obiekty przechowywane w Oddziale w Radzyniu Podlaskim to piecz\u0119cie \u015bwieckie, w tym miejska i os\u00f3b fizycznych oraz ko\u015bcielne, a w\u015br\u00f3d nich piecz\u0119cie duchowie\u0144stwa (biskup\u00f3w i ni\u017cszego duchowie\u0144stwa \u2013 proboszcz\u00f3w). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 odnalezionych odcisk\u00f3w to piecz\u0119cie osobiste. Nale\u017cy je rozumie\u0107 jako wszystkie piecz\u0119cie z elementami pozwalaj\u0105cymi na identyfikacj\u0119 osoby fizycznej, kt\u00f3ra si\u0119 nimi pos\u0142ugiwa\u0142a. Umo\u017cliwia to umieszczona inskrypcja oraz elementy graficzne, przede wszystkim herb. Do piecz\u0119ci osobistych nale\u017cy zaliczy\u0107 imienne piecz\u0119cie biskup\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w \u015bwieckich oraz pieczecie sygnetowe.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz podzia\u0142u ze wzgl\u0119du na osob\u0119 dysponenta, klasyfikacj\u0119 piecz\u0119ci mo\u017cna dokona\u0107 r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119d\u00f3w prawnoformalnych na dwie grupy \u2013 piecz\u0119cie urz\u0119dnicze oraz piecz\u0119cie prywatne u\u017cywane przez w\u0142a\u015bciciela bez wzgl\u0119du na pe\u0142nion\u0105 funkcj\u0119 publiczn\u0105. Piecz\u0119ciami prywatnymi s\u0105 piecz\u0119cie sygnetowe. Piecz\u0119cie urz\u0119dnicze, opr\u00f3cz prezentowania herbu dysponenta, w legendzie podaj\u0105 piastowane godno\u015bci. Piecz\u0119ciami tymi uwierzytelniano dokumenty, kt\u00f3re by\u0142y wynikiem sprawowanych czynno\u015bci urz\u0119dniczych15<\/sup>. Ostatnim przyk\u0142adem omawianego odcisku jest piecz\u0119\u0107 miejska. W jej legendzie okre\u015blono nazw\u0119 o\u015brodka, kt\u00f3ry mia\u0142 prawo pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 t\u0142okiem.<\/p>\n\n\n\n Odciski przechowywane w Oddziale w Radzyniu podzieli\u0107 mo\u017cna nie tylko na grupy wed\u0142ug dysponent\u00f3w piecz\u0119ci, ale tak\u017ce z uwagi na materia\u0142, z jakiego by\u0142y wykonane, oraz spos\u00f3b zwi\u0105zania z dokumentem. W\u015br\u00f3d obiekt\u00f3w z XVI, XVII i XVIII w. natrafiono na piecz\u0119cie woskowe wisz\u0105ce (odnaleziono jedn\u0105 tak\u0105 piecz\u0119\u0107) oraz woskowe i lakowe wyci\u015bni\u0119te na dokumencie, przez papier lub op\u0142atek, na podk\u0142adzie z wosku lub laku.<\/p>\n\n\n\n Najstarszym odnalezionym w zasobie radzy\u0144skiego archiwum dokumentem uwierzytelnionym piecz\u0119ci\u0105 jest przywilej dla ko\u015bcio\u0142a w Rossoszy wydany w Janowie 10 II 1600 r. przez biskupa \u0142uckiego Bernarda Maciejowskiego, p\u00f3\u017aniejszego kardyna\u0142a i prymasa Polski. Bernard Maciejowski herbu Cio\u0142ek (1548\u20131608), s. Bernarda i El\u017cbiety z Kamienieckich, biskup, kardyna\u0142, godno\u015b\u0107 biskupa \u0142uckiego sprawowa\u0142 w latach 1587\u20131600. Nauki pobiera\u0142 w kolegium jezuickim w Wiedniu. Po powrocie do kraju przebywa\u0142 na dworze Zygmunta II Augusta, a nast\u0119pnie Henryka Walezego. Od 1570 chor\u0105\u017cy nadworny koronny. By\u0142 wsp\u00f3\u0142pracownikiem kardyna\u0142a Stanis\u0142awa Hozjusza. Bra\u0142 udzia\u0142 w wyprawach Stefana Batorego na Moskw\u0119 (1579\u20131581), za co otrzyma\u0142 od kr\u00f3la starostwo borys\u0142awskie. Za spraw\u0105 kard. Hozjusza, Piotra Skargi i Antonia Possevina wybra\u0142 stan duchowny. Studiowa\u0142 w Italii: prawo kanoniczne w Perugii, a teologi\u0119 w Rzymie. Odegra\u0142 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w przygotowaniu unii brzeskiej. W maju 1600 r. otrzyma\u0142 nominacj\u0119 na biskupstwo krakowskie, kt\u00f3re uroczy\u015bcie obj\u0105\u0142 w sierpniu 1600 r. Kolejne godno\u015bci, kt\u00f3re otrzyma\u0142, to: kardyna\u0142, arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski i Prymas Polski. Zmar\u0142 w 1608 r. Pochowany zosta\u0142 w katedrze na Wawelu16<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Piecz\u0119\u0107 Bernarda Maciejowskiego, biskupa \u0142uckiego, jest okr\u0105g\u0142a (Fot. 1, Kat. nr 1). Niestety legenda i pole piecz\u0119ci s\u0105 nieczytelne. W polu piecz\u0119ci musia\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 tarcza herbowa z herbem Cio\u0142ek Maciejowskiego. Widoczny zarys na piecz\u0119ci \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce o tym, \u017ce tarcza herbowa zwie\u0144czona by\u0142a infu\u0142\u010517<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Fot. 1 [Kat. nr 1]. Piecz\u0119\u0107 Bernarda Maciejowskiego, biskupa \u0142uckiego, Kolejny odcisk piecz\u0119ci, kt\u00f3ry zaliczy\u0107 mo\u017cemy do grupy piecz\u0119ci dostojnik\u00f3w ko\u015bcielnych, znajduje si\u0119 na odpisie dokumentu fundacyjnego ko\u015bcio\u0142a szpitalnego w Mi\u0119dzyrzecu. Dokument fundacyjny wystawi\u0142 w 1617 r. \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel d\u00f3br mi\u0119dzyrzeckich Gabriel T\u0119czy\u0144ski18<\/sup>. Odpis zosta\u0142 potwierdzony przez Franciszka Antoniego Kobielskiego, biskupa \u0142uckiego i brzeskiego w latach 1739\u2013175519<\/sup> (Fot. 2, Kat. nr 2).<\/p>\n\n\n\n Fot. 2 [Kat. nr 2]. Piecz\u0119\u0107 Franciszka Antoniego Kobielskiego, biskupa \u0142uckiego i brzeskiego, W zasobie radzy\u0144skiego archiwum znajduje si\u0119 jeszcze jeden odcisk piecz\u0119ci biskupa Franciszka Antoniego Kobielskiego (Fot. 3, Kat. nr 3). Piecz\u0119\u0107 odnaleziono na dokumencie dotycz\u0105cym kolegiaty i parafii w Janowie z 1749 r., kt\u00f3ry do\u0142\u0105czono do ksi\u0119gi hipotecznej d\u00f3br Witulin. Dokument stanowi odpis z ksi\u0105g mielnickich20<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Fot. 3 [Kat. nr 3]. Piecz\u0119\u0107 Franciszka Antoniego Kobielskiego, biskupa \u0142uckiego i brzeskiego, Odciski piecz\u0119tne potwierdzaj\u0105ce wol\u0119 depozytariuszy znajduj\u0105 si\u0119 na dw\u00f3ch aktach fundacyjnych parafii i ko\u015bcio\u0142a wyznania rzymskokatolickiego w Ostr\u00f3wkach. Starszy z nich to przywilej z 1659 r., wystawiony przez marsza\u0142ka nadwornego koronnego \u0141ukasza Opali\u0144skiego herbu \u0141odzia (1612\u20131662), kt\u00f3ry wraz z \u017con\u0105 Izabell\u0105 z T\u0119czy\u0144skich uposa\u017cy\u0142 now\u0105 parafi\u0119 w dobrach mi\u0119dzyrzeckich. Dokument podpisali oboje ma\u0142\u017conkowie, dodatkowym uwierzytelnieniem sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c piecz\u0119\u0107 Opali\u0144skiego21<\/sup> (Fot. 4, Kat. nr 4).<\/p>\n\n\n\n Fot. 4 [Kat. nr 4]. Piecz\u0119\u0107 \u0141ukasza Opali\u0144skiego, w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br Miedzyrzec, Kolejny dokument dotycz\u0105cy \u015bwi\u0105tyni i parafii pw. \u015bw. Stanis\u0142awa w Ostr\u00f3wkach, to odpis przywileju, kt\u00f3ry wystawi\u0142a El\u017cbieta z Lubomirskich Sieniawska (1669\/1670\u20131729). W 1718 r. przywilejem zabezpieczy\u0142a sta\u0142y doch\u00f3d na poczet remontu ko\u015bcio\u0142a. Odpis przywileju zosta\u0142 sporz\u0105dzony i opiecz\u0119towany stemplem biskupa J\u00f3zefa Olsza\u0144skiego, administratora diecezji \u0142uckiej, prawdopodobnie w momencie remontu \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 si\u0119 przed 1737 r.22<\/sup> Inicjatorem remontu by\u0142 ks. Andrzej Woszczarski, wymieniony w dokumencie. Piecz\u0119\u0107 znajduje si\u0119 w ksi\u0119dze hipotecznej d\u00f3br ziemskich Mi\u0119dzyrzec Miasto23<\/sup> (Fot. 5, Kat. nr 5).<\/p>\n\n\n\n Fot. 5 [Kat. nr 5]. Piecz\u0119\u0107 J\u00f3zefa Olsza\u0144skiego, biskupa serre\u0144skiego, sufragana che\u0142mskiego, administratora diecezji \u0142uckiej, W zbiorze dokument\u00f3w do wspomnianej ksi\u0119gi hipotecznej znajduje si\u0119 szereg odcisk\u00f3w stempli os\u00f3b duchownych, w tym z XVIII i XIX w. 24<\/sup>. Przyk\u0142adem odcisku stempla duchownego ko\u015bcio\u0142a greckokatolickiego jest piecz\u0119\u0107 Teofila Godebskiego uwieczniona na dokumencie z 12 sierpnia 1746 r. (Fot. 6, Kat. nr 6). Dokument dotyczy wykl\u0119cia parafian cerkwi do\u0142\u017ca\u0144skiej za to, \u017ce nie wywi\u0105zywali si\u0119 z dziesi\u0119ciny25<\/sup>. Teofil Godebski herbu Godziemba wyst\u0119puje tu jako biskup w\u0142odzimierski i brzeski26<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n Fot. 6 [Kat. nr 6]. Piecz\u0119\u0107 Teofila Godebskiego, biskupa w\u0142odzimierskiego i brzeskiego, Stan zachowania obiektu jest dobry, jednak z uwagi na g\u0142\u0119bokie wszycie dokumentu oraz cz\u0119\u015bciowe umieszczenie piecz\u0119ci na tek\u015bcie nie jest widoczny w ca\u0142o\u015bci. Z tego te\u017c powodu trudny do odczytania jest tekst legendy, kt\u00f3r\u0105 stanowi imi\u0119 i nazwisko dysponenta oraz okre\u015blenie jego funkcji. Podpowied\u017a co do tre\u015bci legendy przynosi fragment z formularza dokumentu: \u201eTheofil na Godziembie Godebski z Bo\u017cej i Stolicy Stej Apostolskiej \u0141aski (\u2026) Metropoliej Kijowskiej i Ca\u0142ey Rusi Biskup W\u0142odzimirski i Brzeski\u201d27<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W ksi\u0119dze d\u00f3br mi\u0119dzyrzeckich, na odpisie przywileju fundacyjnego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja w Mi\u0119dzyrzecu odci\u015bni\u0119to piecz\u0119\u0107 \u00f3wczesnego administratora diecezji \u0142uckiej, proboszcza bialskiego, Tomasza de Stuart Haliburtona (zm. 3 VIII 1813 r.)28<\/sup>. Fundatorem \u015bwi\u0105tyni by\u0142 Jan Nassutowicz, starosta brzeski, w\u0142a\u015bciciel Mi\u0119dzyrzeca w XV w. Dokument fundacyjny wystawiony zosta\u0142 w 1477 r. Odpis wykonano 15 II 1799 r. na podstawie dokumentu z\u0142o\u017conego w archiwum janowskim (Fot. 7, Kat. nr 7).<\/p>\n\n\n\n Fot. 7 [Kat. nr 7]. Piecz\u0119\u0107 Tomasza de Stuart Haliburtona, proboszcza bialskiego, administratora diecezji \u0142uckiej, Do odcisk\u00f3w piecz\u0119tnych duchownych zwi\u0105zanych z dobrami mi\u0119dzyrzeckimi zaliczy\u0107 nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c piecz\u0119cie herbowe mniejsze, sygnetowe. Na dokumentach, kt\u00f3re do\u0142\u0105czono do ksi\u0119gi hipotecznej d\u00f3br mi\u0119dzyrzeckich, znajduje si\u0119 wiele odcisk\u00f3w piecz\u0119ci, w niniejszym tek\u015bcie prezentowane s\u0105 dwie.<\/p>\n\n\n\n Pierwsza z nich to piecz\u0119\u0107 ks. Adama Kukiela, proboszcza parafii pw. \u015bw. Miko\u0142aja w Mi\u0119dzyrzecu od 1802 r.29<\/sup> (Fot. 8, Kat. nr 8). A. Kukiel (zm. 1831 r.) by\u0142 ksi\u0119dzem, ale i uczonym, matematykiem, fizykiem i geografem, uczestnikiem obiad\u00f3w czwartkowych u kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego. Z Mi\u0119dzyrzecem zwi\u0105zany by\u0142 przez blisko 30 lat. W\u0142asnym kosztem utrzymywa\u0142 szko\u0142\u0119 parafialn\u0105, a dzi\u0119ki funduszom ksi\u0119cia Adama Czartoryskiego prowadzi\u0142 budow\u0119 nowej fasady \u015bwi\u0105tyni30<\/sup>. Kolejn\u0105 piecz\u0119ci\u0105 sygnetow\u0105 pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 ks. Daniel \u015anitko \u2013 paroch parafii w Do\u0142dze31<\/sup> (Fot. 9, Kat. nr 9).<\/p>\n\n\n\n Fot. 8 [Kat nr 8]. Piecz\u0119\u0107 Adama Kukiela, proboszcza parafii pw. \u015awi\u0119tego Miko\u0142aja Fot. 9 [Kat. nr 9]. Piecz\u0119\u0107 Daniela \u015anitko, proboszcza parafii unickiej w Do\u0142dze, W grupie prezentowanych piecz\u0119ci ko\u015bcielnych znajduj\u0105 si\u0119 piecz\u0119cie biskup\u00f3w, administrator\u00f3w diecezji oraz duchownych ni\u017cszych rang\u0105 \u2013 proboszcz\u00f3w. Wielko\u015b\u0107 odcisk\u00f3w uzale\u017cniona jest od miejsca, kt\u00f3re zajmowa\u0142 jej dysponent w hierarchii ko\u015bcielnej. Wymiary prezentowanych w katalogu odcisk\u00f3w piecz\u0119ci biskup\u00f3w maj\u0105 od 55 mm do 45 mm. Odciski piecz\u0119ci proboszcz\u00f3w wielko\u015bci\u0105 odpowiadaj\u0105 piecz\u0119ciom sygnetowym (20 mm). We wszystkich przypadkach piecz\u0119\u0107 jest no\u015bnikiem informacji na temat funkcji pe\u0142nionej przez jej dysponenta. Cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 dla tej grupy s\u0105 odwo\u0142ania do ko\u015bcielnych oznacze\u0144 rangowych. W przypadku biskup\u00f3w by\u0142y to kapelusze z dwudziestoma chwostami, insygnia w\u0142adzy biskupiej \u2013 infu\u0142y i pastora\u0142y, w wizerunkach piecz\u0119ci proboszcz\u00f3w \u2013 kapelusze z dwunastoma chwostami. Poza odniesieniami do sprawowanych funkcji piecz\u0119cie duchownych nie odbiegaj\u0105 od piecz\u0119ci szlacheckich o urz\u0119dniczym czy osobistym charakterze. W polu piecz\u0119ci znajduj\u0105 si\u0119 herby dysponent\u00f3w, w przypadku piecz\u0119ci biskup\u00f3w o dysponencie i pe\u0142nionej przez niego funkcji \u015bwiadczy r\u00f3wnie\u017c legenda.<\/p>\n\n\n\n W grupie piecz\u0119ci osobistych urz\u0119dnik\u00f3w \u015bwieckich wymieni\u0107 nale\u017cy piecz\u0119cie starost\u00f3w. W trakcie kwerendy rozpoznano piecz\u0119cie herbowe dw\u00f3ch starost\u00f3w mielnickich, obie znajduj\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d dowod\u00f3w do ksi\u0119gi hipotecznej maj\u0105tku mi\u0119dzyrzeckiego32<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Pierwszy z nich to Karol J\u00f3zef Sedlnicki herbu Odrow\u0105\u017c (1703\u20131761), starosta mielnicki w latach 1732\u2013173833<\/sup>. Odcisk piecz\u0119ci starosty zachowa\u0142 si\u0119 na odpisie przywileju, na mocy kt\u00f3rego Stefan Zbaraski ufundowa\u0142 cerkiew \u015bw. Miko\u0142aja w Mi\u0119dzyrzecu. Odpis wykonano w 1736 r.34<\/sup> (Fot. 10, Kat. nr 10).<\/p>\n\n\n\n Fot. 10 [Kat. nr 10]. Piecz\u0119\u0107 Karola J\u00f3zefa Sedlnickiego, starosty mielnickiego, dokument z 1736 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Drugi z rozpoznanych odcisk\u00f3w stempli to piecz\u0119\u0107 starosty mielnickiego Adama Szyd\u0142owskiego herbu Lubicz35<\/sup>. Odnaleziono dwa odciski piecz\u0119ci Szyd\u0142owskiego. Jeden z nich znajduje si\u0119 w ksi\u0119dze d\u00f3br ziemskich Mi\u0119dzyrzec Miasto na dokumencie z 1789 r.36<\/sup>, drugi w ksi\u0119dze d\u00f3br ziemskich Witulin na dokumencie z 1791 r., dotycz\u0105cym konwentu w Le\u015bnej Podlaskiej37<\/sup> (Fot. 11, Kat. nr 11 oraz Fot. 12, Kat. nr 12).<\/p>\n\n\n\n Fot. 11 [Kat. nr 11]. Piecz\u0119\u0107 Adama Szyd\u0142owskiego, starosty mielnickiego, Fot. 12 [Kat. nr 12]. Piecz\u0119\u0107 Adama Szyd\u0142owskiego, starosty mielnickiego, Przyk\u0142adem odcisku piecz\u0119ci w grupie stempli \u015bwieckich, urz\u0119dniczych jest piecz\u0119\u0107 ksi\u0119cia Micha\u0142a Kazimierza Ogi\u0144skiego. Micha\u0142 Kazimierz Ogi\u0144ski (1728\u2013 1800), magnat doby o\u015bwiecenia, pe\u0142ni\u0142, m.in. funkcje i godno\u015bci: genera\u0142 lejtnanta, hetmana Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego (w latach 1768\u20131793), wojewody wile\u0144skiego (od 1764 r.), pisarza polnego litewskiego (od 1748 r.). By\u0142 kompozytorem, pisarzem i dramaturgiem. Piecz\u0119\u0107 ksi\u0119cia znajduje si\u0119 na dokumencie \u2013 patencie na porucznikostwo wystawionym Marcinowi Serwi\u0144skiemu w Warszawie 10 XII 1774 r.38<\/sup> (Fot. 13, Kat. nr 13).<\/p>\n\n\n\n Fot. 13 [Kat. nr 13]. Piecz\u0119\u0107 Micha\u0142a Kazimierza Ogi\u0144skiego, ksi\u0119cia, hetmana Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, dokument z 10 XII 1774 r. (Warszawa), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Przedstawione powy\u017cej obiekty to przyk\u0142ady piecz\u0119ci \u015bwieckich, urz\u0119dniczych, kt\u00f3rych dysponentami byli starostowie mielniccy, podskarbi nadworny koronny, hetman wielki litewski. Podobnie jak w przypadku piecz\u0119ci biskupich, zar\u00f3wno inskrypcje, jak i wyobra\u017cenia napiecz\u0119tne dostarczaj\u0105 informacji na temat dysponenta oraz pe\u0142nionych przez niego funkcji. Opr\u00f3cz wizerunku herbu znajdujemy tu wi\u0119c np. pod\u0142o\u017cone pod tarcz\u0105 klucze, symbol urz\u0119dniczy (piecz\u0119\u0107 Karola J\u00f3zefa Sedlnickiego, starosty mielnickiego, od 1736 podskarbiego nadwornego koronnego). Wielko\u015b\u0107 om\u00f3wionych odcisk\u00f3w piecz\u0119ci wynosi od 60 mm do 55 mm.<\/p>\n\n\n\n Tylko na podstawie wst\u0119pnych bada\u0144 mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zasobu sfragistycznego w Oddziale w Radzyniu Podlaskim, pochodz\u0105cego z XVIII i XIX w., stanowi\u0105 piecz\u0119cie sygnetowe. Odciski piecz\u0119ci odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w ksi\u0119gach hipotecznych, a tak\u017ce przy aktach notarialnych. Opr\u00f3cz wspomnianych powy\u017cej odcisk\u00f3w piecz\u0119ci duchownych, w du\u017cej mierze s\u0105 to piecz\u0119cie w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w po\u0142o\u017conych na terenie dzisiejszych powiat\u00f3w: bialskiego, radzy\u0144skiego, parczewskiego i \u0142osickiego, ale tak\u017ce innych os\u00f3b, wyst\u0119puj\u0105cych jako \u015bwiadkowie w sprawie.<\/p>\n\n\n\n W zespole nr 410 \u201eHipoteka w Radzyniu Podlaskim\u201d odnaleziono kilka odcisk\u00f3w piecz\u0119ci Potockich, w\u0142a\u015bcicieli Radzynia Podlaskiego w II po\u0142owie XVIII w. Piecz\u0119ci\u0105 sygnetow\u0105 uwierzytelniali wystawiane dokumenty, m.in. synowie Eustachego i Marianny z K\u0105tskich, ma\u0142\u017conk\u00f3w Potockich, kt\u00f3rzy po \u015bmierci rodzic\u00f3w kolejno przejmowali we w\u0142adanie dobra radzy\u0144skie. Na dokumentach dotycz\u0105cych sprzeda\u017cy nieruchomo\u015bci po\u0142o\u017conych na terenie miasta Radzynia oraz wsi wchodz\u0105cych w sk\u0142ad klucza swoj\u0105 piecz\u0119\u0107 odcisn\u0119li Kajetan oraz Jan Eryk Potocki. Z wyj\u0105tkiem jednego obiektu stan zachowania odcisk\u00f3w i ich czytelno\u015b\u0107 nie s\u0105 dobre.<\/p>\n\n\n\n Na akcie sprzeda\u017cy kamienicy zajezdnej po\u0142o\u017conej w Rynku miasta Radzynia, sporz\u0105dzonym 24 VI 1777 r., podpisali si\u0119 trzej bracia Potoccy. W 1777 r. \u2013 Kajetan, w 1779 r. \u2013 Stanis\u0142aw Kostka, w 1786 \u2013 Jan Eryk. Jedynie odcisk piecz\u0119ci Jana Eryka Potockiego jest czytelny (Fot. 14, Kat. nr 14)39<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Fot. 14 [Kat. nr 14]. Piecz\u0119\u0107 Jana Eryka Potockiego, Kolejne piecz\u0119cie w\u0142a\u015bcicieli Radzynia to odciski z XIX w., a wi\u0119c Anny z Zamoyskich Sapie\u017cyny40<\/sup>, Anny z Sapieh\u00f3w Czartoryskiej41<\/sup> i jej m\u0119\u017ca Adama Jerzego Czartoryskiego42<\/sup> oraz Stanis\u0142awa Korwin Szlubowskiego43<\/sup> (Fot. 15-18, Kat. nr 15\u201318). Dokumenty, na kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 odciski piecz\u0119ci, wchodz\u0105 w sk\u0142ad akt notariuszy radzy\u0144skich oraz hipoteki radzy\u0144skiej. Piecz\u0119\u0107 Anny z Zamoyskich Sapie\u017cyny znajduje si\u0119 na dokumencie z 1833 r. Sapie\u017cyna w imieniu c\u00f3rki, w\u00f3wczas w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br radzy\u0144skich, przekazywa\u0142a nieruchomo\u015b\u0107 Janowi Koch. Dokument, na kt\u00f3rym swoj\u0105 piecz\u0119\u0107 odcisn\u0119\u0142a Anna z Sapieh\u00f3w Czartoryska, to pe\u0142nomocnictwo, kt\u00f3rego udzieli\u0142a swojemu m\u0119\u017cowi, Adamowi, upowa\u017cniaj\u0105c go do zarz\u0105dzania dobrami radzy\u0144skimi. Pe\u0142nomocnictwo wystawiono w Sieniawie 27 II 1823 r. Podpis oraz odcisk piecz\u0119ci Adama Jerzego Czartoryskiego znajduje si\u0119 tak\u017ce na pe\u0142nomocnictwie. Czartoryski, upowa\u017cniony przez \u017con\u0119 do decydowaniu o losie maj\u0105tku, upowa\u017cni\u0142 z kolei Kazimierza Soko\u0142owicza do zawarcia umowy z Kajetanem Stodolnickim na wydzier\u017cawienie folwarku w Bia\u0142ej (dobra radzy\u0144skie). Dokument \u2013 pe\u0142nomocnictwo spisano w Pu\u0142awach 10 VII 1824 r. Piecz\u0119\u0107 sygnetowa kolejnego z dziedzic\u00f3w d\u00f3br radzy\u0144skich \u2013 Stanis\u0142awa Szlubowskiego, znajduje si\u0119 na dokumencie, w kt\u00f3rym zezwala on na uregulowanie w hipotece okr\u0119gowej nieruchomo\u015bci po\u0142o\u017conej na terenie miasta Radzynia. Dokument wystawiono w Radzyniu w dniu 10 \/ 22 XI 1844 r.<\/p>\n\n\n\n Fot. 15 [Kat nr 15]. Piecz\u0119\u0107 Anny Zamoyskiej Sapie\u017cyny, w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br ziemskich Radzy\u0144, Fot. 16 [Kat. nr 16]. Piecz\u0119\u0107 Anny z Sapieh\u00f3w Czartoryskiej, ksi\u0119\u017cnej, w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br ziemskich Radzy\u0144, dokument z 27 II 1823 r. (Sieniawa), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Fot. 17 [Kat. nr 17]. Piecz\u0119\u0107 Adama Jerzego Czartoryskiego, ksi\u0119cia, dokument z 10 VII 1824 r. (Pu\u0142awy), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Fot. 18 [Kat. nr 18]. Piecz\u0119\u0107 Stanis\u0142awa Korwin Szlubowskiego, w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br ziemskich Radzy\u0144, dokument z 1\/22 XI 1844 r. (Radzy\u0144), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Piecz\u0119cie osobiste \u2013 sygnetowe, odciskane w laku, zawieraj\u0105 wizerunki herbu rodowego dysponenta. W przypadku Potockich jest to herb Pilawa, Sapieh\u00f3w \u2013 herb Lis, Czartoryskich \u2013 herb Pogo\u0144. Anna z Sapieh\u00f3w Czartoryska podpisywane przez siebie dokumenty po\u015bwiadcza\u0142a piecz\u0119ci\u0105 z wyobra\u017ceniem dw\u00f3ch herb\u00f3w \u2013 herbu rodowego Sapieh\u00f3w oraz herbu Czartoryskich. Piecz\u0119\u0107 Szlubowskich to natomiast wizerunek herbu Korwin zwanego \u015alepowronem. <\/p>\n\n\n\n Piecz\u0119\u0107 sygnetowa uwierzytelnia r\u00f3wnie\u017c dokument wystawiony przez El\u017cbiet\u0119 z Branickich Sapie\u017cyn\u0119 (1734\u20131800)44<\/sup>. Dokument, kt\u00f3ry dotyczy\u0142 nadania gruntu cerkwi w nale\u017c\u0105cych do Sapieh\u00f3w Dobratyczach, zosta\u0142 sporz\u0105dzony 21 IV 1771 r. Znajduje si\u0119 w\u015br\u00f3d za\u0142\u0105cznik\u00f3w do ksi\u0119gi hipotecznej d\u00f3br ziemskich Dobratycze45<\/sup>. Piecz\u0119\u0107 El\u017cbiety Sapie\u017cyny przedstawia w polu piecz\u0119tnym dwie tarcze herbowe: po prawej stronie herb Lis Sapieh\u00f3w oraz po lewej stronie herb Korczak Branickich (Fot. 19, Kat. nr 19).<\/p>\n\n\n\n Fot. 19 [Kat. nr 19]. Piecz\u0119\u0107 El\u017cbiety z Branickich Sapie\u017cyny, w\u0142a\u015bcicielki d\u00f3br ziemskich Dobratycze, dokument z 27 IV 1771 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Piecz\u0119cie sygnetowe zachowane w zasobie radzy\u0144skiego archiwum to nie tylko \u017ar\u00f3d\u0142o dotycz\u0105ce w\u0142a\u015bcicieli i duchownych wywodz\u0105cych si\u0119 z rodzin szlacheckich zwi\u0105zanych z regionem. W aktach, kt\u00f3re poddano kwerendzie, natrafiono na odciski piecz\u0119ci os\u00f3b, \u015bwiadk\u00f3w w sprawie lub wierzycieli. Zachowane odciski stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o nie tylko do bada\u0144 sfragistycznych, ale r\u00f3wnie\u017c dla os\u00f3b zainteresowanych heraldyk\u0105.<\/p>\n\n\n\n W ksi\u0119dze d\u00f3br ziemskich Witulin znajduj\u0105 si\u0119 odciski piecz\u0119ci os\u00f3b, kt\u00f3re zosta\u0142y poproszone o po\u015bwiadczenie dokumentu. Na dokumencie z 1796 r. sw\u00f3j podpis i piecz\u0119\u0107 z\u0142o\u017cy\u0142 Jan Chrzanowski herbu Nowina46<\/sup> (Fot. 20, Kat. nr 20). Natomiast w ksi\u0119dze d\u00f3br ziemskich Dobratycze w\u015br\u00f3d za\u0142\u0105cznik\u00f3w znajduje si\u0119 plenipotencja wystawiona przez Ludwika ksi\u0119cia Jab\u0142onowskiego, wierzyciela sum obci\u0105\u017caj\u0105cych maj\u0105tek Kazimierza Nestora Sapieh\u011947<\/sup>. Plenipotencja wystawiona na osob\u0119 J\u00f3zefa P\u0119kos\u0142awskiego w 1842 r. zosta\u0142a podpisana przez ksi\u0119cia. Dodatkowym uwierzytelnieniem dokumentu sta\u0142 si\u0119 odcisk piecz\u0119ci sygnetowej (Fot. 21, Kat. nr 21).<\/p>\n\n\n\n
The article presents the imprints of seals from the 16th, 17th, 18th and early 19th century, which are stored in the collection of the State Archives in Lublin, Branch in Radzy\u0144 Podlaski. The presented examples comprise city seals and personal seals of clergymen, bishops and parish priests, Mielnik starosts, signet rings of noblemen and the gentry, including the owners of landed estates in Mi\u0119dzyrzec Podlaski, Radzy\u0144 Podlaski, Dobratycze.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 11 II 1600 r. (Pu\u0142awy), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 1739 r. (Jan\u00f3w), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 1 III 1749 r. (Jan\u00f3w), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 27 X 1659 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z ok. 1735 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 12 VII 1746 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 15 II 1799 r. (Jan\u00f3w), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
w Mi\u0119dzyrzecu,
dokument z 21 IV 1803 r., APL <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 30 VII 1802 r. (Do\u0142ha), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 12 VIII 1789 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 1791 r., APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br klucza radzy\u0144skiego,
dokument z 7 IX 1786 r. (Radzy\u0144), APL<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
dokument z 8 V 1833 r. (Warszawa), APL <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n