Lublin<\/p>\n\n\n\n
Nowatorska ods\u0142ona wizerunku z odcisku piecz\u0119ci miasta W\u0105wolnicy<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zagadkowe losy dw\u00f3ch t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119tnych miasta W\u0105wolnicy, a tak\u017ce zatarte przez up\u0142yw czasu szczeg\u00f3\u0142y na ich odciskach znajduj\u0105cych si\u0119 w dokumentach archiwalnych, frapowa\u0142y mnie ju\u017c od dawna. Moja determinacja wzros\u0142a jeszcze bardziej po zapoznaniu si\u0119 z publikacj\u0105 Katarzyny Pisarek pt. \u201eDwie piecz\u0119cie miejskie W\u0105wolnicy\u201d. Dociekliwa autorka zaprezentowa\u0142a dotychczasowe publikacje naukowe i zawarte w nich interpretacje, zar\u00f3wno samego pochodzenia tych piecz\u0119ci, jak i istniej\u0105cych na nich legend i wizerunk\u00f3w. Od razu przyznam, \u017ce zauroczy\u0142 mnie odcisk tej starszej, \u015bredniowiecznej piecz\u0119ci. Chcia\u0142em go koniecznie dok\u0142adnie obejrze\u0107. Niestety zaprezentowane w publikacjach naukowych i na istniej\u0105cych dokumentach wizerunki by\u0142y – \u0142agodnie m\u00f3wi\u0105c – ma\u0142o czytelne. W trakcie zapoznawania si\u0119 z nimi musia\u0142em wielokrotnie uruchamia\u0107 wyobra\u017ani\u0119, aby dopowiedzie\u0107 siebie niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y widocznych postaci. Dlatego bazuj\u0105c na dost\u0119pnych materia\u0142ach oraz korzystaj\u0105c z pomocy kilku znajomych os\u00f3b, postanowi\u0142em podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 szczeg\u00f3\u0142owego odtworzenia wizerunku najstarszej piecz\u0119ci miasta W\u0105wolnicy.<\/p>\n\n\n\n Ryc. 1. Odr\u0119czny rysunek najstarszej piecz\u0119ci miasta W\u0105wolnicy (Wawelnicy) wykonany pod koniec XIX w. przez publicyst\u0119 i historyka Henryka Wiercie\u0144skiego na podstawie oryginalnego dokumentu z 1424 roku, Wojew\u00f3dzka Biblioteka Publiczna im. H. \u0141opaci\u0144skiego w Lublinie, rkps. 1828, k. 30 verso. Pod rysunkiem adnotacja: „Przy tym dokumencie zawieszona piecz\u0119\u0107 woskowa wielko\u015bci jak obok – wycisk piecz\u0119ci na laku czarnym”<\/em>.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Oryginalna matryca tej piecz\u0119ci by\u0142a poka\u017anej \u015brednicy, poniewa\u017c mia\u0142a a\u017c 6,5 cm. Sfragistyka podobne okre\u015bla mianem sigillum magnum<\/em>. Rytownik wykona\u0142 j\u0105 w drugiej po\u0142owie XIV wieku. Na historycznej ziemi lubelskiej r\u00f3wnie stary by\u0142 tylko \u2013 aczkolwiek dwa razy mniejszy – tok piecz\u0119tny miasta Lublina.<\/p>\n\n\n\n W moim zauroczeniu pradawno\u015b\u0107 i rozmiar odcisku piecz\u0119ci nie odegra\u0142y jednak wiod\u0105cej roli. Fascynacja skoncentrowa\u0142a si\u0119 na intryguj\u0105cej historii przedstawionej w polu piecz\u0119ci. Jest tam je\u017adziec na koniu uzbrojony w tarcz\u0119 i d\u0142ug\u0105 w\u0142\u00f3czni\u0119, kt\u00f3ry naciera na smoka. Z literatury wynika, \u017ce historia podobnego wizerunku si\u0119ga VIII w. i jest spotykana w ikonografii Ko\u015bcio\u0142a prawos\u0142awnego. Opowie\u015b\u0107 o \u015bw. Jerzym i smoku jest jednak legend\u0105, kt\u00f3ra przyby\u0142a do Europy podczas krucjat. Najwcze\u015bniejszy znany opis mitu pochodzi z rejon\u00f3w Kapadocji i powsta\u0142 na pocz\u0105tku XI wieku. Wed\u0142ug jednej z rozwini\u0119tych wersji tej legendy pod miastem Silene (p\u00f3\u017aniejsz\u0105 Cyren\u0105 w Libii) smok zrobi\u0142 sobie gniazdo na \u017ar\u00f3dle, kt\u00f3re zaopatrywa\u0142o miasto w wod\u0119. Ka\u017cdego dnia mieszka\u0144cy chc\u0105c zaczerpn\u0105\u0107 wody musieli o to poprosi\u0107 smoka, ofiarowuj\u0105c mu w zamian owc\u0119, a je\u017celi jej nie znale\u017ali to m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0119 wybieran\u0105 przez losowanie. Pewnego razu losowanie wskaza\u0142o c\u00f3rk\u0119 monarchy. B\u0142aga\u0142 on smoka o jej \u017cycie, ale bezskutecznie. Gdy miano j\u0105 z\u0142o\u017cy\u0107 smokowi w ofierze u \u017ar\u00f3d\u0142a pojawi\u0142 si\u0119 \u015bw. Jerzy i stan\u0105\u0142 do walki ze smokiem. Obroni\u0142 si\u0119 znakiem krzy\u017ca, po czym pokona\u0142 besti\u0119 i uratowa\u0142 ksi\u0119\u017cniczk\u0119.<\/p>\n\n\n\n W uzupe\u0142nieniu przekaz\u00f3w dotycz\u0105cych postaci \u015bw. Jerzego nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce niezale\u017cnie od przywo\u0142anej legendy, posta\u0107 ta jest traktowana jako historyczna. Przyjmuje si\u0119, \u017ce Jerzy urodzi\u0142 si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144skiej rodzinie w II po\u0142owie III w. w Coventry (w Anglii) albo w Kapadocji (Turcja). By\u0142 \u017co\u0142nierzem w armii rzymskiej i trybunem. Przez pewien czas nale\u017ca\u0142 nawet do osobistej ochrony cesarza Dioklecjana. Po wydaniu przez cesarza edyktu o prze\u015bladowaniu chrze\u015bcijan, zosta\u0142 zmuszony do uczestnictwa w tych dzia\u0142aniach. Otwarcie zacz\u0105\u0142 jednak je krytykowa\u0107, co spowodowa\u0142o gniew cesarza i skazanie go na tortury, a nst\u0119pnie na \u015bmier\u0107 przez \u015bci\u0119cie. Wyrok wykonano po murami miejskimi Nikodemii oko\u0142o 303 r. Wkr\u00f3tce po tym fakcie wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skie uzna\u0142y go za swojego m\u0119czennika.<\/p>\n\n\n\n a)<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n b)<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Ryc. 2. a) Ikona \u015bw. Jerzego z XIV-wiecznego warsztatu w Konstantynopolu. Muzeum Bizantyjsko-Chrze\u015bcija\u0144skie w Atenach (domena publiczna), b) Ikona \u015bw. Jerzego na koniu, pogromcy smok\u00f3w, koniec XV w., nieznany malarz z Khandaki (domena publiczna).<\/p>\n\n\n\n Realizacj\u0119 odtworzenia odcisku piecz\u0119ci zacz\u0105\u0142em od przegl\u0105du dost\u0119pnych opracowa\u0144, zapis\u00f3w i materia\u0142\u00f3w archiwalnych, na kt\u00f3rych znak kr\u00f3lewskiego miasta Kunigisberg odci\u015bni\u0119to \u201emoim\u201d typariuszem. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w j\u0119zyku niemieckim Kunigisberg oznacza Kr\u00f3lewsk\u0105 G\u00f3r\u0119. Nazwa ta zosta\u0142a wygrawerowana w legendzie znajduj\u0105cej si\u0119 na matrycy t\u0142oka. Po przeprowadzeniu amatorskiej kwerendy, otrzyma\u0142em cyfrowe kopie odcisk\u00f3w w wysokiej rozdzielczo\u015bci z kilku archiw\u00f3w i bibliotek, w tym: Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie, Wojew\u00f3dzkiej Biblioteki Publicznej im. H. \u0141opaci\u0144skiego w Lublinie, Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie oraz Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n Ryc. 3. Odcisk tuszowy piecz\u0119ci miasta W\u0105wolnicy potwierdzaj\u0105cy wpis do ksi\u0105g miejskich z 2 wrze\u015bnia 1805 roku, Archiwum Pa\u0144stwowe w Lublinie.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Ryc. 4. Dokument z 2 wrze\u015bnia 1805 roku z odciskiem tuszowym piecz\u0119ci miasta W\u0105wolnicy, potwierdzaj\u0105cy wpis do ksi\u0105g miejskich, Archiwum Pa\u0144stwowe w Lublinie. Po prawej stronie odcisku piecz\u0119ci odr\u0119czny zapis: „Ninieyszy Extrakt z Xi\u0105g Wieczystych zapis\u00f3w w Miescie Wawelnicy znaydui\u0105cych si\u0119 przy Magistracie s\u0142owo ws\u0142owo wypisa\u0142em. Zaswiadczam And. Grochowalski Pisarz Miasta Wawelnicy przysi\u0119g\u0142y”<\/em>.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n Ryc. 5. Wcierka piecz\u0119ci miejskiej W\u0105wolnicy, Efekt pracy okaza\u0142 si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c zadowalaj\u0105cy. Gotowy kontur m\u00f3g\u0142by pos\u0142u\u017cy\u0107 jako model do popularyzowania wiedzy o piecz\u0119ciach i podstawowych terminach sfragistycznych. Jest tu czytelna legenda z napisem +S[IGILLUM] CIVITATIS *DE* KUNIGISBERG, zaczynaj\u0105ca si\u0119 krzy\u017cem inicjalnym, jest skr\u00f3t, oznaczony liter\u0105 S = Sigillum, zwany abrewiacj\u0105 piecz\u0119tn\u0105, dywizory w formie gwiazdek, pe\u0142ni\u0105ce funkcj\u0119 separator\u00f3w, dwa otoki per\u0142owe, pole piecz\u0119ci z wyobra\u017ceniem pojedynku je\u017ad\u017aca ze smokiem i wreszcie gotycki damaskina\u017c, czyli wype\u0142nienie wolnej przestrzeni – m\u00f3wi\u0105c w uproszczeniu – uko\u015bn\u0105 krat\u0105 z umieszczonymi w niej kropkami.<\/p>\n\n\n\n Ryc. 6. Zestawienie fragment\u00f3w r\u00f3\u017cnego typu skan\u00f3w odcisku piecz\u0119ci Przedostatnim elementem koniecznym do odtworzenia wizerunku odcisku piecz\u0119ci by\u0142o wymodelowanie przestrzenne p\u0142askiego rysunku i wykonanie modelu 3D. Z pro\u015bb\u0105 o pomoc zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 do profesjonalnego grafika i jednocze\u015bnie nauczyciela akademickiego UMCS Piotra Tomaszewskiego. Po konsultacjach i rozstrzygni\u0119ciu istniej\u0105cych w\u0105tpliwo\u015bci rozpocz\u0119to prace. Modelowanie trwa\u0142o p\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca, zanim z drukarki 3D mo\u017cna by\u0142o pozyska\u0107 cyfrowy produkt. Zapis zero-jedynkowy uda\u0142o si\u0119 zamieni\u0107 na \u201enamacalny\u201d wydruk w skali 1:1 i powiedzie\u0107 – wreszcie jest – wierna kopia odcisku sigillum magnum<\/i> miasta W\u0105wolnicy z XIV wieku.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sigillarium.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Ryc.-1b.-R.-Smietanka-Nowa-odslona-wizerynku-z-pieczeci-miasta-Wawolnica-pieczec-seal-petschaft-siegel-sceau-cachet-sigillarium.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
[w:] M. Gumowski, Handbuch der Polnischen Siegelkunde<\/em>, Graz 1966, Tabl. LXI, poz. 647.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
miasta W\u0105wolnica pozyskanych z archiw\u00f3w i u\u017cytych w projekcie.<\/p>\n\n\n\n