Marek Adamczewski<\/strong> S\u0142owa kluczowe:<\/strong> Orze\u0142 Bia\u0142y, god\u0142o pa\u0144stwowe, polskie symbole pa\u0144stwowe, Konstytucja RP Streszczenie<\/strong> I. II. III. IV. Nie wiem, czy koncepcja Autor\u00f3w projektu Ustawy o symbolach pa\u0144stwowych z 2021 r. przedstawiona wy\u017cej w innej redakcji z zachowaniem pierwotnego pomys\u0142u jest poprawna w kontek\u015bcie artyku\u0142u 28. Konstytucji. Jest natomiast pr\u00f3b\u0105 rozwi\u0105zania kluczowego dla wsp\u00f3\u0142czesnej polskiej heraldyki pa\u0144stwowej zagadnienia w spos\u00f3b inny ni\u017c zmiana Konstytucji. Przypisy<\/b> Literatura<\/b> Abstract<\/b> \u0179r\u00f3d\u0142o publikacji: Marek AdamczewskiORCID ID: 0000-0002-7230-5220Uniwersytet \u0141\u00f3dzkiE-mail: ada.marek@interia.pl Geneza i znaczenie god\u0142a pa\u0144stwowego. Uwagi historyka i heraldykaw sprawie artyku\u0142u 28. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. i artyku\u0142u 2 projektu ustawy o… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36231,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[78,21,79],"class_list":["post-35570","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly-i-publikacje","tag-godlo-panstwowe","tag-heraldyka","tag-polskie-symbole-panstwowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35570","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35570"}],"version-history":[{"count":151,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36230,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35570\/revisions\/36230"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36231"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
ORCID ID: 0000-0002-7230-5220
Uniwersytet \u0141\u00f3dzki
E-mail: ada.marek@interia.pl<\/p>\n\n\n\nGeneza i znaczenie god\u0142a pa\u0144stwowego. Uwagi historyka i heraldyka
w sprawie artyku\u0142u 28. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r.
i artyku\u0142u 2 projektu ustawy o symbolach pa\u0144stwowych Rzeczypospolitej Polskiej z 2021 r.<\/h1>\n\n\n\n
Keywords:<\/strong> White Eagle, state emblem, Polish state symbols, Constitution of the Republic of Poland<\/p>\n\n\n\n
Od 1952 lub 1955 r. Polska nie ma \u2013 w sensie prawnym \u2013 herbu. Jego funkcj\u0119 pe\u0142ni god\u0142o. Usuni\u0119cie po zmianach ustrojowych herbu z przepis\u00f3w wydawa\u0142o si\u0119 represj\u0105 wobec Or\u0142a Bia\u0142ego, symbolu pa\u0144stwowo\u015bci polskiej od 1295 r., wynikaj\u0105c\u0105 z wrogo\u015bci w\u00f3wczas rz\u0105dz\u0105cych Polsk\u0105 wobec \u201efeudalnego\u201d herbu. Analizuj\u0105c t\u0119 rzecz z innej strony, mo\u017cna dowodzi\u0107, \u017ce upraszczaj\u0105c w 1955 r. przepis o god\u0142ach Rzeczypospolitej z 1927 r., \u00f3wczesny prawodawca zniszczy\u0142 jego heraldyczn\u0105 poprawno\u015b\u0107.
Obowi\u0105zuj\u0105cy od 1997 r. przepis konstytucyjny o godle Rzeczypospolitej (art. 28) uniemo\u017cliwia \u2013 jak niekt\u00f3rzy odczytuj\u0105 ten artyku\u0142 \u2013 stworzenie za pomoc\u0105 ustawy herbu pa\u0144stwowego i innych symboli (np. chor\u0105gwi Rzeczypospolitej) z zespo\u0142u historycznych znak\u00f3w Polski. Autorzy projektu Ustawy o symbolach pa\u0144stwowych w 2021 r. uznali, \u017ce art. 28. Konstytucji nie zabrania poszerzenia zespo\u0142u symboli i \u2013 wobec takiej interpretacji \u2013 spr\u00f3bowali przywr\u00f3ci\u0107 Polsce herb i chor\u0105giew. Zostali za to skrytykowani, a projekt ustawy o symbolach pa\u0144stwowych \u2013 tak\u017ce z innych powod\u00f3w \u2013 zosta\u0142 odrzucony.
Analiza leksykalna znaczenia s\u0142owa god\u0142a i ujawnienie powod\u00f3w, kt\u00f3rymi kierowali si\u0119 tw\u00f3rcy przepis\u00f3w heraldycznych z mi\u0119dzywojnia podczas dobierania s\u0142\u00f3w do tworzonych w\u00f3wczas przepis\u00f3w, potwierdza \u2013 zdaniem historyka \u2013 racjonalno\u015b\u0107 interpretacji art. 28. Konstytucji, kt\u00f3r\u0105 zaproponowano w 2021 r. Je\u015bli ustalenia z artyku\u0142u o genezie i znaczeniu god\u0142a w sprawie szerokiego rozumienia s\u0142owa god\u0142o przekonaj\u0105 prawnik\u00f3w i legislator\u00f3w, to droga do napisania nowej ustawy o Orle Bia\u0142ym, zgodnej z oczekiwaniami historyk\u00f3w i poprawnej w zakresie przepis\u00f3w, zostanie otwarta.<\/p>\n\n\n\n
Prawnicy, historycy i heraldycy w pracy zawodowej pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 s\u0142owem. Wykorzystuj\u0105 s\u0142owa, terminy, poj\u0119cia i okre\u015blenia specjalistyczne, aby opisa\u0107 odpowiedni fragment rzeczywisto\u015bci uporz\u0105dkowany przepisami lub \u2013 jak historycy \u2013 opowiedzie\u0107 o swoim wyobra\u017ceniu przesz\u0142o\u015bci. Precyzja opisu jest niezb\u0119dna do przedstawiania przemy\u015ble\u0144, tak aby by\u0142y one zrozumia\u0142e dla innych uczestnik\u00f3w rozmowy, dyskusji, wyk\u0142adu czy post\u0119powania s\u0105dowego. Jednoznaczno\u015b\u0107 przyj\u0119tej terminologii umo\u017cliwia prowadzenie bada\u0144 i zrozumia\u0142\u0105 publikacj\u0119 wynik\u00f3w tych\u017ce. O ile ustalenie terminologii w ramach jednej dyscypliny jest mo\u017cliwe, to stworzenie wsp\u00f3lnej platformy porozumiewania si\u0119 specjalist\u00f3w z r\u00f3\u017cnych dyscyplin (szczeg\u00f3lnie gdy s\u0142ownictwo dyscypliny zosta\u0142o ukszta\u0142towane w przesz\u0142o\u015bci) jest zadaniem z\u0142o\u017conym.
Do obserwacji og\u00f3lnych doda\u0107 trzeba szczeg\u00f3\u0142y w\u0142a\u015bciwe dla polskiego prawa heraldycznego1<\/sup>. Jego przepisy powinny \u2013 tak powie historyk \u2013 uwzgl\u0119dnia\u0107 zwyczaje heraldyczne w\u0142a\u015bciwe dla znak\u00f3w Polski i Polak\u00f3w. Zwyczajem heraldycznym \u2013 dla historyka \u2013 jest s\u0142ownictwo heraldyczne, czyli s\u0142owa, poj\u0119cia, zwroty, terminy i okre\u015blenia specjalistyczne wykorzystywane w przesz\u0142o\u015bci do opisu Or\u0142a Bia\u0142ego, a kt\u00f3re u\u017cyte wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nawi\u0105zywa\u0142yby do ponad 700-letniej historii herbu Polski.
W prezentowanym tek\u015bcie zamierzam \u2013 z perspektywy historyka \u2013 przedstawi\u0107 motywy, okoliczno\u015bci i uwarunkowania, kt\u00f3re sk\u0142oni\u0142y tw\u00f3rc\u00f3w przepis\u00f3w o polskich znakach pa\u0144stwowych do zastosowania w nich takich, a nie innych s\u0142\u00f3w, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych z zakresu heraldyki i nauk jej pokrewnych.<\/p>\n\n\n\n
Terminologia heraldyczno-prawna, ukszta\u0142towana w mi\u0119dzywojniu (szczeg\u00f3lnie w rozporz\u0105dzeniu z grudnia 1927 r.), zosta\u0142a wykorzystana w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej do napisania przepis\u00f3w o godle z 1955 i 1980 r. Przepisy te zosta\u0142y generalnie zaakceptowane w rzeczywisto\u015bci ukszta\u0142towanej po zmianach ustrojowych z 1989 i 1990 r. Prawnicy (chyba w wi\u0119kszo\u015bci) uznaj\u0105, \u017ce d\u0142ugie wykorzystywanie tych samych lub prawie tych samych s\u0142\u00f3w, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych z zakresu heraldyki w przepisach ugruntowa\u0142o je w doktrynie prawnej. Z tego mi\u0119dzy innymi powodu radykalna zmiana rozumienia kluczowych s\u0142\u00f3w przepis\u00f3w heraldycznych, zaproponowana w 2021 r. w projekcie Ustawy o symbolach pa\u0144stwowych Rzeczypospolitej Polskiej, nie zosta\u0142a zaakceptowana2<\/sup>.
Negatywne opinie na temat m.in. terminologii wsp\u00f3\u0142czesnych przepis\u00f3w heraldycznych wraz z postulatem ich korekty zg\u0142aszali Marcin M. Wiszowaty3<\/sup> i Rados\u0142aw Grabowski4<\/sup>, przedstawiciele nauk prawnych. Rados\u0142aw Grabowski u\u017cycie okre\u015blenia god\u0142o w opisie herbu Rzeczypospolitej uzna\u0142 za \u201eb\u0142\u0105d nazewniczy\u201d5<\/sup>, kt\u00f3ry \u201enie s\u0142u\u017cy dobrze powadze pa\u0144stwa\u201d6<\/sup>. Marcin M. Wiszowaty i Rados\u0142aw Grabowski podejmowali tematyk\u0119 prawno-heraldyczn\u0105, kt\u00f3ra \u2013 niestety \u2013 nie zainteresowa\u0142a specjalnie prawnik\u00f3w i historyk\u00f3w prawa7<\/sup>.
Wyja\u015bnienie okoliczno\u015bci w\u0142\u0105czenia s\u0142owa god\u0142o do polskiego prawa heraldycznego mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do ustalenia wsp\u00f3lnego historyczno-prawniczego rozumienia terminologii, niezb\u0119dnej do zredagowania nowoczesnej ustawy o Orle Bia\u0142ym. Obowi\u0105zuj\u0105ca dzi\u015b ustawa z 1980 r. o godle (z p\u00f3\u017aniejszymi zmianami) wymaga korekty. Dwie pr\u00f3by opracowania nowej ustawy o Orle Bia\u0142ym (2005, 2021) nie przynios\u0142y zmiany przepis\u00f3w, a niepowodzenia obu pr\u00f3b wi\u0105za\u0107 nale\u017cy mi\u0119dzy innymi z heraldycznym s\u0142ownictwem specjalistycznymi w kontek\u015bcie art. 28. Konstytucji. Upraszczaj\u0105c, zada\u0107 nale\u017cy pytanie, czy art. 28. Konstytucji zawiera w sobie potencja\u0142 do wykreowania za pomoc\u0105 ustawy trzech historycznie uzasadnionych gode\u0142 Rzeczypospolitej \u2013 herbu, chor\u0105gwi i piecz\u0119ci.
Badanie genezy i znaczenia zwrotu god\u0142o pa\u0144stwowe, obecnego w obowi\u0105zuj\u0105cych przepisach, prowadzi\u0107 nale\u017cy w d\u0142ugim trwaniu. Analiz\u0119 s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych u\u017cytych w prawnych tekstach historycznych, nale\u017cy przeprowadzi\u0107 za pomoc\u0105 s\u0142ownik\u00f3w i encyklopedii wsp\u00f3\u0142czesnych powstaniu badanych tekst\u00f3w prawnych, a nie na podstawie s\u0142ownik\u00f3w i encyklopedii wsp\u00f3\u0142czesnych prowadzonej analizie. Te ostatnie bowiem, zawieraj\u0105c interesuj\u0105ce i wa\u017cne dane, uczyni\u0105 wnioskowanie prawno-historyczne ahistorycznym.
R\u00f3wnie wa\u017cna jak badanie znaczenia poszczeg\u00f3lnych s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych jest analiza w uj\u0119ciu historycznym tre\u015bci i uk\u0142adu tekst\u00f3w prawnych, szczeg\u00f3lnie, gdy znaczne fragmenty przepis\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych s\u0105 kopi\u0105 przepis\u00f3w wcze\u015bniejszych. Na przyk\u0142ad po analizie rozporz\u0105dzenia grudniowego z 1927 r. nie mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce w 1952 r. herb pa\u0144stwa polskiego zosta\u0142 nazwany \u2013 jako swoiste novum \u2013 god\u0142em8<\/sup>. Od grudnia 1927 r. Orze\u0142 Bia\u0142y by\u0142 herbem Rzeczypospolitej i jednocze\u015bnie pierwszym god\u0142em Rzeczypospolitej. Ta dwoista natura herbu Rzeczypospolitej jest konsekwencj\u0105 ustalania w grudniu 1927 r. hierarchii i terminologii polskich znak\u00f3w pa\u0144stwowych.
Zas\u00f3b leksykalny i poj\u0119ciowy dzi\u015b obowi\u0105zuj\u0105cego prawa heraldycznego (ustawa z 1980 r. z p\u00f3\u017aniejszymi zmianami, Konstytucja z 1997 r.) zosta\u0142 ukszta\u0142towany przez na\u015bladowanie i kopiowanie wcze\u015bniej przyj\u0119tych przepis\u00f3w, to jest: Konstytucji (1952), ustawy (1919), rozporz\u0105dzenia (1927) i dekretu (1955). Inaczej zaprojektowane ni\u017c ustawa o godle z 1980 r. (z p\u00f3\u017aniejszymi zmianami) ustawa o znakach Polski i Polak\u00f3w w 2005 r. i ustawa o symbolach Rzeczypospolitej z 2021 r., wprowadzaj\u0105ce mi\u0119dzy innymi przepis o herbie i chor\u0105gwi Rzeczypospolitej zosta\u0142y odrzucone. O porzuceniu projekt\u00f3w z 2005 i 2021 r. zdecydowa\u0142a ta sama przes\u0142anka, to jest w\u0105tpliwo\u015b\u0107 czy okre\u015blenie god\u0142o Rzeczpospolitej z artyku\u0142u 28. Konstytucji umo\u017cliwia wprowadzenie do polskich przepis\u00f3w s\u0142owa herb i pozwala na rozszerzenie katalogu znak\u00f3w Rzeczypospolitej o chor\u0105giew Rzeczypospolitej i by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce o piecz\u0119\u0107 wielk\u0105 Rzeczypospolitej. Projekty z 2005 i 2021 r. pr\u00f3bowa\u0142y tak\u0105 korekt\u0119 i takie rozszerzenie przeprowadzi\u0107.
R\u00f3wnie wa\u017cne jak poznanie znaczenia s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych wyst\u0119puj\u0105cych w polskim prawie heraldycznym jest odtworzenie intencji, przyczyn i powod\u00f3w, kt\u00f3re zdecydowa\u0142y, \u017ce prawodawca w przesz\u0142o\u015bci, redaguj\u0105c przepisy polskiego prawa heraldycznego, wybra\u0142 te, a nie inne terminy. Ustalenie intencji legislator\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci ma znaczenie dla legislator\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby heraldyczne rozwi\u0105zania z przesz\u0142o\u015bci (je\u015bli s\u0105 akceptowane) zredagowa\u0107 dzi\u015b w nowoczesnym j\u0119zyku, zachowuj\u0105c historycznie uzasadnione tre\u015bci.
Kluczowe pytanie dla rozwa\u017ca\u0144 na temat s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych wyst\u0119puj\u0105cych w polskim prawie heraldycznym dotyczy przyczyn, kt\u00f3re spowodowa\u0142y, \u017ce z historycznej i prawnej rywalizacji trzech s\u0142\u00f3w dobrze opisuj\u0105cych Or\u0142a Bia\u0142ego, to jest znaku, god\u0142a i herbu zwyci\u0119sko \u2013 w sensie obecno\u015bci we wsp\u00f3\u0142czesnych przepisach \u2013 wysz\u0142o god\u0142o.
Znak, god\u0142o i herb nie zosta\u0142y przywo\u0142ane przypadkowo. W 1846 r. w\u0142adze powstania krakowskiego wyda\u0142y przepis w sprawie symboli Rzeczypospolitej9<\/sup>. Przywo\u0142any przepis jest znany w wersji pierwotnej i w dw\u00f3ch p\u00f3\u017aniejszych publikacjach. W trzech tekstach tego samego prawa zosta\u0142y u\u017cyte trzy r\u00f3\u017cne okre\u015blenia. W tek\u015bcie pierwotnym czytamy o godle narodowym, kt\u00f3rym jest zar\u00f3wno kolor bia\u0142y z amarantowym, jak r\u00f3wnie\u017c orze\u0142 bia\u0142y na tle amarantowym. W drugiej publikacji aktu z 1846 r. mowa jest o kolorze narodowym (bia\u0142ym i amarantowym) i herbie \u2013 orle bia\u0142ym na czerwonym polu, a w trzeciej \u2013 czytamy o znakach narodowych, tj. o barwie bia\u0142ej i purpurowej i o orle bia\u0142ym na purpurowym polu.
Analiz\u0119 znaczenia u\u017cytych s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych wyst\u0119puj\u0105cych w krakowskich przepisach z 1846 r. mo\u017cna prowadzi\u0107, poszukuj\u0105c g\u0142\u0119bszego sensu ich redakcji, jak r\u00f3wnie\u017c mo\u017cna je zreferowa\u0107, uwzgl\u0119dniaj\u0105c polsk\u0105 niestaranno\u015b\u0107 opisu heraldycznego. Mo\u017cna te\u017c rozwa\u017cy\u0107, czy pierwsze, kompleksowe (na miar\u0119 czasu i miejsca) przepisy prawa heraldycznego z 1846 r. nie wp\u0142yn\u0119\u0142y na tre\u015b\u0107 pierwszej ustawy o god\u0142ach II Rzeczypospolitej z 1919 r.
Je\u017celi ustawa z 1919 r. o god\u0142ach Rzeczypospolitej powsta\u0142a w zwi\u0105zku z pierwotnym brzmieniem przepisu z 1846 r. w takim sensie, \u017ce przepis z 1846 r. zosta\u0142 skopiowany przez autor\u00f3w pierwszego prawa heraldycznego II Rzeczypospolitej, to dalsze rozwa\u017cania z zakresu s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych maj\u0105 mniejsz\u0105 moc ni\u017c gdyby u progu 2. Niepodleg\u0142o\u015bci legislatorzy pracowali niezale\u017cnie.
W rozwa\u017caniach dotycz\u0105cych s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, zwrot\u00f3w, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych wyst\u0119puj\u0105cych w dawnym i we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim prawie heraldycznym kluczowe znaczenie ma konfrontacja god\u0142a wyst\u0119puj\u0105cego w j\u0119zyku heraldycznym z god\u0142em wykorzystywanym w j\u0119zyku potocznym i prawnym. W j\u0119zyku heraldycznym god\u0142o jest wystylizowanym wed\u0142ug regu\u0142 heraldycznych rysunkiem osoby, zwierz\u0119cia, ro\u015bliny, cia\u0142a niebieskiego, wody, ziemi, przedmiotu itp. lub figur\u0105 geometryczn\u0105 w tarczy herbowej. W takim rozumieniu god\u0142o jest cz\u0119\u015bci\u0105 herbu.
W dyskusji o dw\u00f3ch go\u0142dach \u2013 godle potocznym i godle heraldycznym \u2013 milcz\u0105co przyjmujemy, \u017ce god\u0142o herbowe jest \u201eodwiecznym\u201d okre\u015bleniem heraldycznym. God\u0142o w znaczeniu heraldycznym jest jednak (w j\u0119zyku polskim) wytworem naukowej historiografii. Ustalenie chronologii narodzin god\u0142a w znaczeniu heraldycznym wymaga uwa\u017cnego przepatrzenia starych tekst\u00f3w o naturze i budowie herb\u00f3w.
Sonda\u017cowe badanie w tym zakresie dostarczy\u0142o gar\u015b\u0107 argument\u00f3w za stwierdzeniem, \u017ce by\u0107 mo\u017ce pierwsze okre\u015blenie obrazu w tarczy za pomoc\u0105 s\u0142owa god\u0142o znajduje si\u0119 w pracy Joachima Lelewela z 1856 r. Zdanie istotne dla tu prowadzonych rozwa\u017ca\u0144 brzmi: \u201eBez w\u0105tpienia, \u017ce jistot\u0105 herb\u00f3w, s\u0105 na tych tarczach mieszczone god\u0142a, rozmajite zwierz\u0119ta, ziemskie i niebieskie cia\u0142a, przedmioty i postaci rozliczne\u201d10<\/sup>.
God\u0142o w znaczeniu heraldycznym zosta\u0142o przyj\u0119te przez redaguj\u0105cych s\u0142owniki i encyklopedie11<\/sup>, a tak\u017ce zacz\u0119\u0142o pojawia\u0107 si\u0119 w literaturze naukowej. W 1924 r. W\u0142adys\u0142aw Semkowicz, opisuj\u0105c polskie herby historyczne, napisa\u0142: \u201eW heraldyce polskiej (\u2026) nale\u017cy rozr\u00f3\u017cni\u0107 dwie cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe: znami\u0119 wzrokowe \u2013 obraz jakiego\u015b przedmiotu, umieszczonego na tarczy oraz na he\u0142mie, a nast\u0119pnie znami\u0119 s\u0142uchowe w postaci t.zw. zawo\u0142ania, czyli proklamacji. Znami\u0119 wzrokowe sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych cz\u0119\u015bci: w tarczy jest w\u0142a\u015bciwy herb, na tarczy za\u015b znajduje si\u0119 klejnot\u201d12<\/sup>. W innej cz\u0119\u015bci tej samej pracy W\u0142adys\u0142aw Semkowicz wykorzysta\u0142 s\u0142owo god\u0142o w znaczeniu god\u0142a heraldycznego.
W tym miejscu porzucam naukow\u0105 heraldyk\u0119 i jej terminologi\u0119. Dla celu, kt\u00f3ry realizuj\u0119 wystarczy odnotowa\u0107 znaczenia god\u0142a w popularnych s\u0142ownikach j\u0119zykowych i popularnych encyklopediach. Poj\u0119cia z zakresu heraldyki obecne w s\u0142ownikach j\u0119zykowych w niewielkim stopniu zosta\u0142y ukszta\u0142towane przez j\u0119zyk heraldyki naukowej. Wp\u0142yw na ich tre\u015b\u0107 mia\u0142y teksty literackie i popularno-naukowe. Inaczej redagowane by\u0142y has\u0142a w s\u0142ownikach tematycznych i w encyklopediach. W ich przypadku zauwa\u017calny jest komponent naukowy i prawny.
Je\u015bli Autorzy ustawy o god\u0142ach z 1919 r. i rozporz\u0105dzenia o god\u0142ach z 1927 r. zastanawiali si\u0119 nad doborem s\u0142\u00f3w do tworzonych przepis\u00f3w, to has\u0142a s\u0142ownikowe i encyklopedyczne by\u0142y ich podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy. Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 s\u0142owniki i encyklopedie z XIX w., ale przede wszystkim z 1. po\u0142. XX w.
W pierwszych latach XIX w. Samuel B. Linde w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych znacze\u0144 \u201egod\u0142a\u201d wymieni\u0142: \u201eznak uzgodniony\u201d, \u201eznak um\u00f3wiony\u201d, \u201eznak (mi\u0119dzy przyjaci\u00f3\u0142mi) do uczty, biesiady\u201d, ale tak\u017ce \u2013 w znaczeniu wojskowo-wojennym \u2013 \u201ehas\u0142o\u201d13<\/sup>. Tym samym Samuel B. Linde przytoczy\u0142 znaczenia god\u0142a z XVI w.14<\/sup>. Staropolskie god\u0142o mog\u0142o mie\u0107 form\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105, co te\u017c uchwyci\u0142y niekt\u00f3re s\u0142owniki15<\/sup>.
W 1900 r. w S\u0142owniku j\u0119zyka polskiego pod redakcj\u0105 Jana Kar\u0142owicza, Adama Kry\u0144skiego i W\u0142adys\u0142awa Nied\u017awiedzkiego mo\u017cna przeczyta\u0107: \u201eGod\u0142o (\u2026) has\u0142o wojenne i znak chor\u0105giewny wsp\u00f3lny ca\u0142ej dru\u017cynie rycerskiej, kt\u00f3ry nast\u0119pnie sta\u0142 si\u0119 nazw\u0105 herbu\u201d16<\/sup> Z tego zdania nie wynika, \u017ce god\u0142o sta\u0142o si\u0119 herbem, ale \u017ce god\u0142o (obraz) da\u0142o pocz\u0105tek nazwie konkretnego herbu. Znaczenie dla rozwa\u017ca\u0144 ma te\u017c przywo\u0142any w S\u0142owniku\u2026 z 1900 r. cytat ze Stanis\u0142awa Sarnickiego (zm. 1597), kt\u00f3ry napisa\u0142: \u201eherby narod\u00f3w pewnych, kt\u00f3re star\u0105 \u0142acin\u0105 zow\u0105 proclama, po polsku G[od\u0142o]\u201d \u201eProklama\u201d w tym cytacie jest bardziej nazw\u0105 ni\u017c obrazem. Rozwa\u017cania z 1900 r. zmienia kr\u00f3tkie stwierdzenie na ko\u0144cu analizowanego has\u0142a: \u201eSyrena, G[od\u0142o] Warszawy (= herb)\u201d17<\/sup> Pomi\u0119dzy god\u0142em i herbem zosta\u0142 postawiony \u2013 dos\u0142ownie i w przeno\u015bni \u2013 znak r\u00f3wno\u015bci.
Na prze\u0142omie XIX i XX w. zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b rozumienia god\u0142a. Obecny w nim wcze\u015bniej pierwiastek d\u017awi\u0119kowy (lub napisowy) zosta\u0142 zmarginalizowany i god\u0142o zacz\u0119\u0142o by\u0107 przewa\u017cnie \u0142\u0105czone z obrazami. O zako\u0144czeniu ewolucji znaczenia god\u0142a w kierunku zapocz\u0105tkowanym w XIX w. (obraz) \u015bwiadcz\u0105 has\u0142a w s\u0142ownikach j\u0119zyka polskiego pod redakcj\u0105 Witolda J. Doroszewskiego18<\/sup> i pod redakcj\u0105 Mieczys\u0142awa Szymczaka19<\/sup>.
W s\u0142owniku pod redakcj\u0105 Witolda J. Doroszewskiego (w zwi\u0105zku z przywo\u0142aniem w nim dawnych tekst\u00f3w) s\u0105 podane znaczenia god\u0142a, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do sfery d\u017awi\u0119kowej (lub napisowej) w\u0142a\u015bciwej dla dawnych znacze\u0144 god\u0142a. Chodzi tu o odniesienie do stwierdzenia Adama K. Czartoryskiego z 1812 r. \u201eGod\u0142o, dawne s\u0142owo polskie, znaczy\u0142o napis lub obraz na tarczy u dawnych rycerz\u00f3w\u201d. Znaczenia god\u0142a w cytacie ze s\u0142ownika nie jest oczywiste. Jego zrozumienie wymaga zapoznania si\u0119 z tekstem \u017ar\u00f3d\u0142owym. Oryginalny fragment brzmi: \u201e\u2026ci\u2026, co si\u0119 wybierali do \u015bwi\u0105tyni pami\u0119ci go\u015bci\u0144cem nauki, starali si\u0119 zawsze naytaniey i jak naymniejszym kosztem pracy i przypilnowania odby\u0107 t\u0119 podr\u00f3\u017c; wol\u0105c bra\u0107 za god\u0142o, \u201ebyle\u015bmy mieli pozor \u017ce\u015bmy co\u015b zrobili\u201d\u2026\u201d20<\/sup>. Zachowuj\u0105c sens zdania, mo\u017cna zast\u0105pi\u0107 s\u0142owo god\u0142o s\u0142owem has\u0142o, ewentualnie s\u0142owami: dewiza lub motto. Autor rozprawy, podejrzewaj\u0105c, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 niejasna, skomplikowa\u0142 rzecz, dodaj\u0105c cz\u0119\u015bciowo ju\u017c znane: \u201eGod\u0142o, dawne s\u0142owo polskie, znaczy\u0142o napis, lub obraz na tarczy u dawnych rycerz\u00f3w, na przyk\u0142ad: Tankred obra\u0142 sobie by\u0142 za god\u0142o \u201emi\u0142o\u015b\u0107\u201d i \u201es\u0142awa\u201d; inny, rac\u0119 na tarczy wymalowan\u0105 z napisem\u2026 \u201eniech p\u0119kn\u0119 bylem w g\u00f3r\u0119 posz\u0142a\u201d. God\u0142o w j\u0119zyku polskim to\u017c samo znaczy, co dewiz (devise) w francuskim\u201d21<\/sup>.
Rywalizacj\u0119 dw\u00f3ch znacze\u0144 god\u0142a dobrze oddaje zestawienie tre\u015bci hase\u0142 s\u0142ownikowych i encyklopedycznych z 1. po\u0142. XX w. Micha\u0142 Arct w 1916 r. w s\u0142owniku ilustrowanym przywo\u0142ywa\u0142 znaczenia god\u0142a zwi\u0105zane z sfer\u0105 d\u017awi\u0119kow\u0105 (lub napisow\u0105)22<\/sup>, nie pomijaj\u0105c znacze\u0144 zwi\u0105zanych ze sfer\u0105 obrazow\u0105. To samo wyja\u015bnienie god\u0142a Micha\u0142 Arct powt\u00f3rzy\u0142 w ma\u0142ym s\u0142owniku z 1936 r.23<\/sup> Inn\u0105 drog\u0105 pod\u0105\u017cyli redaguj\u0105cy has\u0142o \u201eGod\u0142o\u201d w Encyklopedii popularnej ilustrowanej z 1910 r., eliminuj\u0105c odniesienia god\u0142a do sfery d\u017awi\u0119kowej (lub napisowej)24<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n
Po przedstawieniu zasobu leksykalnego s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, termin\u00f3w i okre\u015ble\u0144 specjalistycznych z zakresu heraldyki z XIX i 1. po\u0142. XX w. rozwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, w jaki spos\u00f3b tw\u00f3rcy przepis\u00f3w herbowych z 1919 r., a przede wszystkim z 1927 r. wykorzystali te dane.
Tw\u00f3rcy polskiego prawa heraldycznego z mi\u0119dzywojnia \u2013 po zaprojektowaniu wzor\u00f3w symboli czy te\u017c znak\u00f3w dla w\u0142adz i urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych \u2013 d\u0105\u017cyli do uporz\u0105dkowania tych zaprojektowanych symboli czy te\u017c znak\u00f3w w hierarchicznym systemie, z\u0142o\u017conym z wyodr\u0119bnionych zbior\u00f3w symboli, opatrzonych niepowtarzaln\u0105 nazw\u0105. Analizuj\u0105c pod tym k\u0105tem rozporz\u0105dzenie z 1927 r. w redakcji z 1938 r.25<\/sup> mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107: 1. god\u0142a pa\u0144stwowe26<\/sup>, 2. barwy pa\u0144stwowe, 3. oznaki, 4. flagi i bandery i 5. piecz\u0119cie. Na podstawie innych przepis\u00f3w powsta\u0142y: 1. znaki27<\/sup> i 2. odznaki28<\/sup>. Zbi\u00f3r gode\u0142 pa\u0144stwowych tworzy\u0142y: 1. herb pa\u0144stwowy i 2. chor\u0105giew Rzeczypospolitej.
Dochodzimy do pytania o powody, kt\u00f3re zdecydowa\u0142y o przyj\u0119ciu nazwy god\u0142a pa\u0144stwowe dla wyr\u00f3\u017cnienia zbioru naczelnych symboli pa\u0144stwowo\u015bci polskiej. O wyborze nazwy god\u0142a pa\u0144stwowe w 1919 r. zdecydowali wojskowi. W ich kr\u0119gu powsta\u0142a pierwsza wersja ustawy o god\u0142ach z 1919 r. Nie znam odpowiedzi na pytanie o przebieg procesu redagowania ustawy. By\u0107 mo\u017ce wyb\u00f3r wojskowych by\u0142 spontaniczny, ale m\u00f3g\u0142 by\u0107 te\u017c konsekwencj\u0105 dojrza\u0142ego namys\u0142u.
Znaczenie podczas podejmowania decyzji mog\u0142y mie\u0107 uwagi o klasyfikacji nauk o symbolach (g\u0142\u00f3wnie) obrazowych. W Wielkiej encyklopedii powszechnej ilustrowanej z 1901 r.29<\/sup> heraldyka zosta\u0142a uznana za cz\u0119\u015b\u0107 godlarstwa. Godlarstwo obejmowa\u0142o pierwotnie wszystkie dyscypliny badaj\u0105ce symbole odbierane wzrokiem. Godlarstwo by\u0142o wi\u0119c dyscyplin\u0105, w ramach kt\u00f3rej mogli pracowa\u0107 badacze zajmuj\u0105cy si\u0119 herbami i znakami chor\u0105giewnymi.
Innych argument\u00f3w dostarcza opisana w 1900 r. w encyklopedii Samuela Olgelbranda odmienno\u015b\u0107 gode\u0142 i herb\u00f3w, wyprowadzona z koncepcji gminow\u0142adztwa s\u0142owia\u0144skiego 30<\/sup>. God\u0142a mia\u0142y by\u0107 symbolami przedchrze\u015bcija\u0144skich gmin s\u0142owia\u0144skich. W tej koncepcji god\u0142o by\u0142o pierwotnym znakiem rodzimym, czego nie mo\u017cna by\u0142o powiedzie\u0107 o herbie, kt\u00f3ry, b\u0119d\u0105c pochodzenia obcego, \u201e\u2026ca\u0142\u0105 polsk\u0105 heraldyk\u0119 czyni zawis\u0142\u0105 od feudalizmu zachodniego\u201d 31<\/sup>. Atrakcyjno\u015b\u0107 god\u0142a jako nazwy naczelnych znak\u00f3w Rzeczypospolitej mog\u0142a wynika\u0107 tak\u017ce z przekonania Autor\u00f3w omawianego has\u0142a o istnieniu wa\u017cniejszej ni\u017c geneza \u201ezasadniczej\u201d r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy god\u0142em i herbem. God\u0142o \u201ewyra\u017ca\u0142o wsp\u00f3lno\u015b\u0107 nie tylko pochodzenia, lecz interes\u00f3w oraz maj\u0105tku\u201d32<\/sup>.
Rozwa\u017cania o genezie i o znaczeniu poj\u0119cia god\u0142o pa\u0144stwowe w polskim prawie heraldyczny s\u0105 wst\u0119pem do uwag na temat art. 28. Konstytucji33<\/sup> i mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania go do wykreowania nowej ustawy o znakach Rzeczypospolitej. Historycy, a tak\u017ce niekt\u00f3rzy prawnicy oceniaj\u0105 krytycznie przepisy dw\u00f3ch konstytucji (1952 i 1997) na temat Or\u0142a Bia\u0142ego w zwi\u0105zku terminologi\u0105 u\u017cyt\u0105 do jego zredagowania. Chodzi tu o s\u0142owo god\u0142o, a nie herb, kt\u00f3re lepiej ni\u017c god\u0142o opisuje natur\u0119 znaku Rzeczypospolitej. Historycy, szanuj\u0105c zdanie J\u00f3zefa Szyma\u0144skiego z 1990 r.34<\/sup>, s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci przekonani o potrzebie korekty przepisu konstytucyjnego, tak aby jego tre\u015b\u0107 wynika\u0142a z heraldyki i uwzgl\u0119dnia\u0142a terminologi\u0119 heraldyczn\u0105. Historycy zastanawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce, w jaki spos\u00f3b bez zmiany art. 28. Konstytucji mo\u017cna opracowa\u0107 ustaw\u0119 o Orle Bia\u0142ym i innych znakach z niego wyprowadzonych, kt\u00f3ra b\u0119dzie poprawna zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem prawnym jak i heraldycznym.
W pewnej kolizji z oczekiwaniami historyk\u00f3w s\u0105 \u201eZasady techniki prawodawczej\u201d, kt\u00f3re wyznaczaj\u0105 ramy post\u0119powania legislator\u00f3w w czasie redagowania przepis\u00f3w35<\/sup>. Znaczenie maj\u0105 paragrafy z pocz\u0105tkowej cz\u0119\u015bci rozporz\u0105dzenia na temat b\u0142\u0119dnych rozwi\u0105za\u0144 j\u0119zykowych, kt\u00f3rych \u2013 zdaniem prawodawcy \u2013 nale\u017cy unika\u0107 przy tworzeniu prawa. Do niepo\u017c\u0105danych rozwi\u0105za\u0144 prawodawca zaliczy\u0142 stosowanie okre\u015ble\u0144 specjalistycznych, je\u015bli w j\u0119zyku potocznym s\u0105 ich odpowiedniki. Inny paragraf \u201eZasad\u2026\u201d wyklucza mo\u017cliwo\u015b\u0107 u\u017cycia w obecnie tworzonym prawie god\u0142a w znaczeniu heraldycznym. \u201eZasady\u2026\u201d instruuj\u0105, \u017ce w przepisach \u201enale\u017cy pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 poprawnymi wyra\u017ceniami j\u0119zykowymi (okre\u015bleniami) w ich podstawowym i powszechnie przyj\u0119tym znaczeniu\u201d. J\u0119zyk heraldyki nie jest j\u0119zykiem podstawowym i powszechnie u\u017cywanym.
W tak zarysowanych uwarunkowaniach prawnych, historyczno-heraldycznych i j\u0119zykowych rozwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, czy w og\u00f3le istniej mo\u017cliwo\u015b\u0107 napisania poprawnej pod wzgl\u0119dem heraldycznym ustawy o znakach Rzeczypospolitej. Dwa wspomniane projekty ustaw z 2005 i 2021 r. nie wytrzyma\u0142y krytyki badaczy prawa i przepad\u0142y, podobnie jak propozycje zmian w ustawie z 1980 r. o godle (z p\u00f3\u017aniejszymi zmianami) w zakresie wprowadzenia chor\u0105gwi Rzeczypospolitej.
W pierwszej kolejno\u015bci przywo\u0142am wypowiedzi, kt\u00f3re \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 jednoznacznie wyja\u015bniaj\u0105, \u017ce przywr\u00f3cenie (w sensie prawnym) herbu pa\u0144stwa polskiego, odtworzenie chor\u0105gwi Rzeczypospolitej i utworzenie piecz\u0119ci wielkiej Rzeczypospolitej jest \u2013 bez zmiany artyku\u0142u 28. Konstytucji \u2013 niemo\u017cliwe.
Z 2016 r. pochodzi komentarz Paw\u0142a Sarneckiego do art. 28. Konstytucji36<\/sup>. Kluczowe zdania w tej kwestii brzmi\u0105: \u201e\u2026zagadnienie [symboliki pa\u0144stwowej \u2013 MA]\u2026 sta\u0142o si\u0119 w Polsce, w ca\u0142ej rozci\u0105g\u0142o\u015bci, materi\u0105 konstytucyjn\u0105. Dlatego te\u017c nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, \u017ce okre\u015blenie innych jeszcze element\u00f3w symboliki pa\u0144stwowej (dewiza, piecz\u0119\u0107, \u015bwi\u0119to narodowe) musi by\u0107 dokonane drog\u0105 uzupe\u0142nienia konstytucji, a nie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 w drodze ustawodawstwa zwyk\u0142ego\u201d.
Po takim opisaniu stanu prawnego nie mo\u017ce dziwi\u0107, \u017ce w 2018 r. w zwi\u0105zku z petycj\u0105 w sprawie przywr\u00f3cenia chor\u0105gwi Rzeczypospolitej w Biurze Analiz Sejmowych powsta\u0142a opinia ze stwierdzeniem: \u201eZ uwagi na fakt, i\u017c obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy konstytucyjne wyczerpuj\u0105co wskazuj\u0105 katalog prawnie chronionych symboli pa\u0144stwowych, przywr\u00f3cenie charakteru takiego symbolu Chor\u0105gwi Rzeczypospolitej na mocy nowelizacji przepis\u00f3w ustawy z 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o piecz\u0119ciach pa\u0144stwowych nie jest mo\u017cliwe. Poszerzenie katalogu symboli Rzeczypospolitej Polskiej wymaga stosownej zmiany art. 28 Konstytucji\u201d37<\/sup>.
Podobn\u0105 opini\u0119 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w pi\u015bmie przygotowanym w 2021 r. w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej w zwi\u0105zku z projektem Ustawy o symbolach pa\u0144stwowych. Wa\u017cny akapit odnosz\u0105cy si\u0119 do poszerzenia zespo\u0142u symboli o chor\u0105giew Rzeczypospolitej otrzyma\u0142 brzmienie: \u201eW doktrynie przewa\u017ca pogl\u0105d, \u017ce zmiana sposobu okre\u015blenia symboli lub formalne rozszerzenie katalogu znak\u00f3w, powinno by\u0107 dokonywane symetrycznie w Konstytucji i ustawie. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym dla zachowania sp\u00f3jno\u015bci ustawy o symbolach z Konstytucj\u0105, uchwalenie jej powinna poprzedzi\u0107 stosowna zmiana ustawy zasadniczej, nowelizuj\u0105ca b\u0142\u0119dny przepis o godle, zamiast herbie Rzeczypospolitej oraz wprowadzaj\u0105ca Chor\u0105giew Rzeczypospolitej i Piecz\u0119\u0107 Rzeczypospolitej\u201d38<\/sup>.
Fragment projektu Ustawy o symbolach pa\u0144stwowych z 2021 r., kt\u00f3r\u0105 kwestionowali (w cytacie wy\u017cej) prawnicy z Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej, brzmi: \u201eArt. 2. Symbolami pa\u0144stwowymi\u2026 s\u0105: 1) god\u0142o Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiaj\u0105ce wizerunek or\u0142a bia\u0142ego w z\u0142otej koronie otwartej na g\u0142owie zwr\u00f3conej w prawo, z rozpostartymi skrzyd\u0142ami, z dziobem i \u0142apami z\u0142otymi umieszczone w czerwonym polu tarczy stanowi\u0105ce herb pa\u0144stwowy Rzeczypospolitej Polskiej; 2) god\u0142o Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiaj\u0105ce wizerunek or\u0142a bia\u0142ego w z\u0142otej koronie otwartej na g\u0142owie zwr\u00f3conej w prawo, z rozpostartymi skrzyd\u0142ami, z dziobem i \u0142apami z\u0142otymi umieszczone na czerwonym polu p\u0142ata z bia\u0142ym obramieniem stanowi\u0105ce Chor\u0105giew Rzeczypospolitej\u201d39<\/sup>.
W przywo\u0142anej opinii prawnik\u00f3w z Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej, a tak\u017ce w innych pomini\u0119tych tu dla skr\u00f3cenia wyk\u0142adu opiniach o projekcie Ustawy o symbolach pa\u0144stwowych z 2021 r., nie ma refleksji na temat koncepcji, na kt\u00f3rej zosta\u0142y oparte kwestionowane przepisy z art. 2.
Tworz\u0105c projekt ustawy z 2021 r., w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyj\u0119to, \u017ce Konstytucja z 1997 r. w spos\u00f3b najbardziej og\u00f3lny z mo\u017cliwych okre\u015bla \u201eznak um\u00f3wiony Rzeczypospolitej\u201d \u2013 czyli jej god\u0142o \u2013 i jednocze\u015bnie nie okre\u015bla jego (god\u0142a) form u\u017cytkowych40<\/sup>. Przy takim spojrzeniu na przepis konstytucyjny mo\u017cna nawet stwierdzi\u0107, \u017ce w 1952 r. s\u0142usznie do Konstytucji wpisano jedno god\u0142o Rzeczypospolitej, pozostawiaj\u0105c prawodawcy swobod\u0119 ustawowego zdefiniowania r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w manifestowania og\u00f3lnie opisanego god\u0142a pa\u0144stwowego. Logik\u0119 t\u0119 zachowano przy najbardziej og\u00f3lnym z mo\u017cliwych sposob\u00f3w zdefiniowaniu konstytucyjnych barw Rzeczypospolitej. Przyk\u0142ad zdefiniowanych w Konstytucji barw, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 zdefiniowan\u0105 w ustawie flag\u0105 (nieobecn\u0105 w Konstytucji) jest tu instrukcyjny.
Przy takim podej\u015bciu do art. 28. Konstytucji uzasadnione staje si\u0119 stwierdzenie, \u017ce prawodawca otrzyma\u0142 w 1952 i 1997 r. konstytucyjn\u0105 delegacj\u0119 do okre\u015blenia r\u00f3\u017cnych symboli, kt\u00f3re odpowiada\u0142yby opisowi konstytucyjnego god\u0142a i konstytucyjnych barw. Prawodawca w 1955 i 1980 r. nie skorzysta\u0142 z tych mo\u017cliwo\u015bci. Zauwa\u017cyli je Autorzy projektu ustawy o symbolach pa\u0144stwowych z 2021 r., ale nie zredagowali przepis\u00f3w o Orle Bia\u0142ym i chor\u0105gwi Rzeczypospolitej w atrakcyjny spos\u00f3b i nie stworzyli przekonuj\u0105cej argumentacji prawno-historycznej, przemawiaj\u0105cej za odwa\u017cnym odczytaniem art. 28 Konstytucji41<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n
Cel postawiony przez Autor\u00f3w projektu ustawy o symbolach pa\u0144stwowych z 2021 r. mo\u017cna przedstawi\u0107 w przepisach o Orle Bia\u0142ym w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:
Artyku\u0142 2. God\u0142o Rzeczypospolitej Polskiej
God\u0142em Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek or\u0142a bia\u0142ego w koronie w czerwonym polu.
1. God\u0142o Rzeczypospolitej Polskiej w tarczy jest herbem Rzeczypospolitej Polskiej.
2. God\u0142o Rzeczypospolitej Polskiej w prostok\u0105tnym p\u0142acie materia\u0142u w obramieniu bia\u0142ym jest chor\u0105gwi\u0105 Rzeczypospolitej.
3. God\u0142o Rzeczypospolitej Polskiej w okr\u0105g\u0142ym, szrafowanym polu piecz\u0119ci z napisem RZECZPOSPOLITA POLSKA wok\u00f3\u0142 jest piecz\u0119ci\u0105 wielk\u0105 Rzeczpospolitej42<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n
Ko\u0144cz\u0105c, stwierdzam, \u017ce nale\u017cy spojrze\u0107 krytycznym okiem na polskich polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy od prze\u0142omu ustrojowego z 1989 i 1990 r. nie byli w stanie przygotowa\u0107 nowej ustawy o (do wyboru) znakach, symbolach lub o godle III Rzeczypospolitej. Bezpowrotnie min\u0119\u0142y dobre rocznice do przyj\u0119cia nowej ustawy o Orle Bia\u0142ym. Chodzi tu o 100. rocznic\u0119 odzyskania Niepodleg\u0142o\u015bci (2018) i 100. rocznic\u0119 przyj\u0119cia pierwszej ustawy o god\u0142ach Rzeczypospolitej (2019). Zbli\u017ca si\u0119 100. rocznica zaprojektowania Or\u0142a Bia\u0142ego wsp\u00f3\u0142czesnej Polski (2027). Warto wykorzysta\u0107 trzeci\u0105, dobr\u0105 okazj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
1<\/sup> Prawo heraldyczne jako odr\u0119bny zbi\u00f3r przepis\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych system herb\u00f3w, a tak\u017ce innych znak\u00f3w wyprowadzonych z herb\u00f3w oraz przepis\u00f3w precyzuj\u0105cych form\u0119, czas i miejsca manifestowania herb\u00f3w i innych znak\u00f3w wyprowadzonych z herb\u00f3w nie istnieje. Jest natomiast norma konstytucyjna oraz s\u0105 ustawy, rozporz\u0105dzenia i dekrety reguluj\u0105ce wybrane obszary polskiej symboliki urz\u0119dowej, tj. symboliki pa\u0144stwowej (w tym odr\u0119bnej symboliki wojskowej) i symboliki samorz\u0105dowej.
2<\/sup> Uwagi zg\u0142oszone w trakcie konsultacji projektu Ustawy o symbolach Rzeczpospolitej z 2021 r. zosta\u0142y przez Autor\u00f3w projektu zebrane w tabelach (UoSPRP opiniowanie, UoSPRP konsultacje publiczne). W styczniu 2022 r. powsta\u0142 \u201eRaport z konsultacji publicznych projektu Ustawy o symbolach pa\u0144stwowych Rzeczypospolitej Polskiej (UoSPRP)\u201d. Materia\u0142y zwi\u0105zane z projektem ustawy o symbolach z 2021 r. s\u0105 zarchiwizowane na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego \u2013 https:\/\/bip.mkidn.gov.pl\/pages\/legislacja\/wykaz-projektowpoddawanych-
konsultacjom-publicznym\/zakonczone-konsultacje-publiczne.php?p=3610
(10.02.2025). Uwagi historyk\u00f3w przygotowane przez Komisj\u0119 Heraldyczn\u0105 i Polskie Towarzystwo Heraldyczne zosta\u0142y dostrze\u017cone przez Andrzeja-Ludwika W\u0142oszczy\u0144skiego, kt\u00f3ry opublikowa\u0142 je na prowadzonym przez siebie portalu \u201eOrli Dom\u201d.
3<\/sup> M.M. Wiszowaty, Symbole pa\u0144stwowe III Rzeczypospolitej Polskiej, \u201ePa\u0144stwo i Prawo\u201d 2011, z. 7\u20138 (785\u2013786), s. 30\u201343.
4<\/sup> R. Grabowski, Polskie symbole narodowe i pa\u0144stwowe. Geneza, ewolucja, stan prawny, \u201ePrzegl\u0105d Prawa i Administracji\u201d 2011, t. 87, s. 33\u201352; R. Grabowski, Status prawny polskich symboli narodowych i pa\u0144stwowych, Toru\u0144 2023, ss. 257.
5<\/sup> R. Grabowski, Polskie symbole\u2026, s. 38.
6<\/sup> Ibidem, s. 51.
7<\/sup> \u201eDorobek nauk prawnych, w tym prawa konstytucyjnego, jest bardzo skromny i zasadniczo ogranicza si\u0119 do odpowiednich wzmianek w komentarzach do art. 28 Konstytucji lub zdawkowych informacji zawartych w opracowaniach dotycz\u0105cych zmian i uchwalania konstytucji w latach 1989\u20131997\u2026\u201d \u2013 M.M. Wiszowaty, op.cit., s. 30. Wa\u017cne miejsce w dorobku prawnik\u00f3w zajmuj\u0105 prace na temat ochrony symboli pa\u0144stwowych, zob. np. I. Zgoli\u0144ski, Prawnokarna ochrona symboli pa\u0144stwowych, \u201eTeka Komisji Prawniczej PAN Oddzia\u0142 w Lublinie\u201d 2019, t. 12, nr 1, s. 339\u2013353; A. Kili\u0144ska-P\u0119kacz, Prawnokarna ochrona symboli pa\u0144stwowych, \u201eProkuratura Krajowa\u201d 2015, nr 4, s. 1\u201313; A.M. Kosi\u0144ska, Ochrona prawna hymnu narodowego jako elementu dziedzictwa narodowego \u2013 jej charakterystyka i funkcje, \u201ePrzegl\u0105d Prawa Konstytucyjnego\u201d 2014, nr 5 (21), s. 109\u2013125.
8<\/sup> M.M. Wiszowaty, op.cit., s. 30.
9<\/sup> Orze\u0142 Bia\u0142y. \u0179r\u00f3d\u0142a do historii herbu pa\u0144stwa polskiego (1815\u20132015), red. M. Adamczewski, t. 1 Orze\u0142 Bia\u0142y 1815\u20131914, opr. S. G\u00f3rzy\u0144ski, Warszawa 2021, nr I\/1\/6.
10<\/sup> J. Lelewel, Herby w Polszcze [w:] Polska. Dzieje i rzeczy jej rozpatrywane przez Joachima Lelewela, t. 4, Pozna\u0144 1856, s. 244.
11<\/sup> Heraldyka, \u201eHerb sk\u0142ada si\u0119: 1) z god\u0142a 2) tarczy, 3) he\u0142mu i 4) klejnotu (\u2026) Najwcze\u015bniejsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 herbu jest god\u0142o\u201d \u2013 M. Arct, Nowoczesna encyklopedia ilustrowana, Warszawa 1938, szp. 488. W encyklopedii Micha\u0142a Arcta z 1938 r. zosta\u0142o opublikowane has\u0142o \u201eGod\u0142a pa\u0144stwowe\u201d (\u201e\u2026widzialne znaki w\u0142adzy pa\u0144stwowej: herb, chor\u0105giew, s\u0142upy graniczne itp.\u201d \u2013 M. Arct, Nowoczesna encyklopedia\u2026, szp. 434\u2013435), a nie zosta\u0142o opublikowane has\u0142o \u201egod\u0142o\u201d.
12<\/sup> W. Semkowicz, Encyklopedja nauk pomocniczych historii, [Warszawa] 1924, s. 314 (maszynopis).
13<\/sup> S.B. Linde, S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego, t. 1, cz. 2, Warszawa 1808, s. 734.
14<\/sup> God\u0142o \u2013 znak um\u00f3wiony, has\u0142o, signum, symbolum, tessera \u2013 God\u0142o [w:] S\u0142ownik polszczyzny XVI wieku, https:\/\/spxvi.edu.pl\/indeks\/haslo\/53184#znaczenie-1 (2.03.2025).
15<\/sup> \u201e\u2026tr\u0105bili w tr\u0105by, kt\u00f3remi god\u0142o dawano\u201d \u2013 God\u0142o [w:] S\u0142ownik polszczyzny XVI\u2026 D\u017awi\u0119kowy charakter god\u0142a odnotowa\u0142 Stanis\u0142aw Orzechowski (1561), a powt\u00f3rzyli go wydawcy S\u0142ownika j\u0119zyka polskiego z 1900 r. (\u201epo wszystkich wsiach pa\u0144stwa Tarnowskiego na to G[od\u0142o] Leliwa ludzie na gwa\u0142t bie\u017c\u0105\u201d \u2013 S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego, red. J. Kar\u0142owicz, A. Kry\u0144ski, W. Nied\u017awiedzki, t. 1, Warszawa 1900, s. 862), lokuj\u0105c cytat w kategorii: \u201ewyraz wym\u00f3wiony, has\u0142o, parol\u201d.
16<\/sup> S\u0142ownik j\u0119zyka\u2026, red. J. Kar\u0142owicz, A. Kry\u0144ski, W. Nied\u017awiedzki\u2026, s. 862.
17<\/sup> Ibidem.
18<\/sup> \u201eGod\u0142o\u2026znak wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy; emblemat, symbol\u2026\u201d \u2013 S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego, red. W. Doroszewski, t. 1\u201311, Warszawa 1958\u20131969, https:\/\/sjp.pwn.pl\/doroszewski\/godlo;5430863.
html (2.02.2025).
19<\/sup> \u201eGod\u0142o\u2026 \u201eznak wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy; emblemat, symbol\u201d: God\u0142o fabryczne, kupieckie.God\u0142o cechu. Obiera\u0107 sobie god\u0142o. Prace konkursowe podpisane god\u0142em. God\u0142o pa\u0144stwowe \u201ewizerunek b\u0119d\u0105cy symbolem pa\u0144stwa, zwykle nawi\u0105zuj\u0105cy do tradycji historycznej danego pa\u0144stwa\u201d \u2013 S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego PWN, red. M. Szymczak, t. 1, Warszawa 1988, s. 673.
20<\/sup> A.K. Czartoryski, My\u015bli o pismach polskich z uwagami nad sposobem pisania w rozmaitych materyach, Wilno 1812, s. 1\u20132.
21<\/sup> Ibidem, s. 2.
22<\/sup> \u201eGod\u0142o, znak um\u00f3wiony, has\u0142o, parol; emblemat, symbol, motto, dewiza, wr\u00f3\u017cba; my\u015bl przewodnia; znami\u0119, pi\u0119tno, chryzmat\u201d \u2013 M. Arct, S\u0142ownik ilustrowany j\u0119zyka polskiego, Warszawa 1916, s. 371.
23<\/sup> \u201eGod\u0142o, znak um\u00f3wiony, has\u0142o, parol, emblemat, symbol, motto, dewiza\u201d \u2013 M. Arct, Ma\u0142y s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego, Warszawa 1936, s. 93.
24<\/sup> \u201eGod\u0142o, znak um\u00f3wiony lub powszechnie znany, np. oko w tr\u00f3jk\u0105cie jest god\u0142em Opatrzno\u015bci. God\u0142em albo klejnotem rod\u00f3w szlacheckich jest znak ich piecz\u0119tny, albo herb\u2026 S\u0142owa \u201egod\u0142o\u201d u\u017cywamy tak\u017ce w znaczeniu \u2013 szyld\u201d \u2013 Encyklopegja popularna ilustrowana, t. 2, Warszawa 1910, s. 123.
25<\/sup> Obwieszczenie Prezesa Rady Ministr\u00f3w z 12 pa\u017adziernika 1938 r. w sprawie og\u0142oszenia jednolitego tekstu rozporz\u0105dzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 13 grudnia 1927 r. o god\u0142ach i barwach pa\u0144stwowych oraz o oznakach, chor\u0105gwiach i piecz\u0119ciach (Dz.U. 1939 Nr 2 poz. 8).
26<\/sup> Przymiotnik pa\u0144stwowy zmieni\u0142 znaczenie god\u0142a, nadaj\u0105c mu tre\u015b\u0107 oderwan\u0105 od j\u0119zyka heraldyki i j\u0119zyka potocznego. W ten spos\u00f3b zosta\u0142a utworzona odr\u0119bna kategoria symboli,kt\u00f3rych sens mo\u017cna rozpatrywa\u0107 w zakresie przepis\u00f3w. W 1870 r. Stanis\u0142aw Krzy\u017canowski pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 zwrotem \u201egod\u0142o szlacheckie\u201d, dopowiadaj\u0105c, \u017ce jest nim herb \u2013 S. Krzy\u017canowski, S\u0142ownik heraldyczny dla pomocy w poszukiwaniach archeologicznych, Krak\u00f3w 1870, [Wst\u0119p].
27<\/sup> Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej (Dz.U. 1938 Nr 5 poz. 32).
28<\/sup> Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z 2 pa\u017adziernika 1935 o odznakach i mundurach (Dz.U. 1935 Nr 72 poz. 455); Rozporz\u0105dzenie Ministra Spraw Wewn\u0119trznych z 15 listopada 1935 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Spraw Zagranicznych, Spraw Wojskowych oraz Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego o wykonaniu dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z 2 pa\u017adziernika 1935 r. o odznakach i mundurach (Dz.U. 1935 Nr 86 poz. 534).
29<\/sup> Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, t. 27\u201328, Warszawa 1901, s. 763\u2013781.
30<\/sup> Encyklopedja powszechna Samuela Olgelbranda, t. 6, Warszawa 1900, s. 206\u2013207.
31<\/sup> Ibidem, s. 206.
32<\/sup> Ibidem.
33<\/sup> 1952 r. \u2013 \u201eArt. 89. 1. God\u0142em Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej jest wizerunek or\u0142a bia\u0142ego w czerwonym polu. 2. Barwami Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej s\u0105 kolory bia\u0142y i czerwony\u201d \u2013 Konstytucja Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (Dz.U. Nr 33 poz. 232); 1997 r. \u2013 \u201eArt. 28. God\u0142em Rzeczpospolitej Polskiej jest wizerunek or\u0142a bia\u0142ego w koronie w czerwonym polu. 2. Barwami Rzeczypospolitej Polskiej s\u0105 kolory bia\u0142y i czerwony\u201d \u2013 Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78 poz. 483).
34<\/sup> Propozycja J\u00f3zefa Szyma\u0144skiego zak\u0142ada\u0142a, \u017ce w Konstytucji b\u0119dzie przepis: \u201eZnakami Rzeczypospolitej symbolizuj\u0105cymi jej suwerenno\u015b\u0107 s\u0105: 1. Herb, zwany Bia\u0142ym Or\u0142em, przedstawiaj\u0105cy w czerwonym polu srebrnego or\u0142a ukoronowanego, ze z\u0142otym dziobem i takimi\u017c szponami. 2. Wielka chor\u0105giew, kt\u00f3r\u0105 stanowi czerwona p\u0142achta z umieszczonym na niej god\u0142em herbu Rzeczypospolitej, 3. Flaga, kt\u00f3r\u0105 stanowi\u0105 dwie poziome strefy, bia\u0142a i czerwona, 4. Wielka piecz\u0119\u0107, kt\u00f3ra zawiera herb Rzeczypospolitej i wok\u00f3\u0142 niego napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA\u201d \u2013 J. Szyma\u0144ski, Reddidit victricia signa Polonis. W sprawie konstytucyjnego zapisu o znakach Rzeczypospolitej, \u201eKomisja Konstytucyjna. Biuletyn\u201d 1990, nr 6, s. 13.
35<\/sup> Uchwa\u0142a Nr 147 Rady Ministr\u00f3w z 5 listopada 1991 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (Dz.U. Nr 44 poz. 310).
36<\/sup> P. Sarnecki, Artyku\u0142 28 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 1 Wst\u0119p, Art. 1\u201329, Warszawa 2016, s. 647\u2013649.
37<\/sup> E. Gierach, \u201eOpinia dotycz\u0105ca petycji dotycz\u0105cej przywr\u00f3cenia do \u017cycia publicznego symbolu narodowego Chor\u0105gwi Rzeczypospolitej\u201d, Warszawa 2018, sygn. BAS-WAKiU-744\/18. W 2022 r. opinia Eweliny Gierach zosta\u0142a przywo\u0142ana w opinii Piotra Chybalskiego na temat wniosku o ponowne rozpatrzenie petycji w sprawie chor\u0105gwi Rzeczypospolitej \u2013 sygn. BAS-WAP-592\/22.
38<\/sup> Pismo Ma\u0142gorzaty Paprockiej, Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 13 grudnia 2021 r. do Jaros\u0142awa Selina, Sekretarza Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
39<\/sup> Projekt z 30 wrze\u015bnia 2021 r. ustawy o symbolach pa\u0144stwowych Rzeczypospolitej, https:\/\/legislacja.gov.pl\/docs\/\/2\/12351953\/12820787\/12820788\/dokument526033.pdf (10.02.2025).
40<\/sup> W Konstytucji z 1952 r. w \u201eDzienniku Ustaw\u201d nie ma wzoru god\u0142a. Pojawia si\u0119 ono w formie herbu w druku ksi\u0105\u017ckowym Konstytucji z artyku\u0142em Boles\u0142awa Bieruta. Konstytucja z 1952 r. (ksi\u0105\u017cka) z nieurz\u0119dow\u0105 wizualizacj\u0105 god\u0142a Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przes\u0105dzi\u0142a o formie wzoru god\u0142a pa\u0144stwowego z dekretu z 1955 r.
41<\/sup> W zbiorczej odpowiedzi na uwagi zg\u0142oszone podczas opiniowania projektu jego Autorzy\u2013 analizuj\u0105c stanowisko prawnik\u00f3w prezydenckich \u2013 napisali: \u201eUzupe\u0142niony katalog symboli pa\u0144stwowych, wskazuje zar\u00f3wno na te, kt\u00f3re s\u0105 explicite zapisane w art. 28 Konstytucji, jak na symbole, kt\u00f3re stanowi\u0105 ich przekszta\u0142cenie (herb pa\u0144stwowy, chor\u0105giew, flaga pa\u0144stwowa), zgodnie z art. 28 ust. 5 KRP\u2026 i dalej\u2026Projektowane przepisy s\u0105 zgodne z art. 28 KRP\u201d \u2013 Ustawa o Symbolach Pa\u0144stwowych Rzeczypospolitej Polskiej. Opiniowanie, pkt. 101, https:\/\/legislacja.gov.pl\/projekt\/12351953\/katalog\/12820793#12820793 (10.02.205).
42<\/sup> W przypadku 3 punktu zwracam uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy historykami i prawnikami. Historycy (zob. przypis 27) uwa\u017caj\u0105, \u017ce piecz\u0119\u0107 jest znakiem, podczas gdy prawnicy utrzymuj\u0105, \u017ce piecz\u0119\u0107 jest sposobem manifestowania or\u0142a pa\u0144stwowego.<\/p>\n\n\n\n
Arct M., Nowoczesna encyklopedia ilustrowana, Warszawa 1938.
Arct M., S\u0142ownik ilustrowany j\u0119zyka polskiego, Warszawa 1916.
Arct M., Ma\u0142y s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego, Warszawa 1936.
Czartoryski A.K., My\u015bli o pismach polskich z uwagami nad sposobem pisania w rozmaitych materyach, Wilno 1812.
popularna ilustrowana, t. 2, Warszawa 1910.
Gierach E., Opinia dotycz\u0105ca petycji dotycz\u0105cej przywr\u00f3cenia do \u017cycia publicznego symbolu narodowego Chor\u0105gwi Rzeczypospolitej, Warszawa 2018, sygn. BAS-WAKiU-744\/18.
God\u0142o [w:] S\u0142ownik polszczyzny XVI wieku, https:\/\/spxvi.edu.pl\/indeks\/haslo\/53184#znaczenie-1.
Grabowski R., Polskie symbole narodowe i pa\u0144stwowe. Geneza, ewolucja, stan prawny,\u201ePrzegl\u0105d Prawa i Administracji\u201d 2011, t. 87.
Grabowski R., Status prawny polskich symboli narodowych i pa\u0144stwowych, Toru\u0144 2023.
Kili\u0144ska-P\u0119kacz A., Prawnokarna ochrona symboli pa\u0144stwowych, \u201eProkuratura Krajowa\u201d 2015, nr 4.
Kosi\u0144ska A.M., Ochrona prawna hymnu narodowego jako elementu dziedzictwa narodowego \u2013 jej charakterystyka i funkcje, \u201ePrzegl\u0105d Prawa Konstytucyjnego\u201d 2014, nr 5 (21).
Krzy\u017canowski S., S\u0142ownik heraldyczny dla pomocy w poszukiwaniach archeologicznych,Krak\u00f3w 1870.
Lelewel J., Herby w Polszcze [w:] Polska. Dzieje i rzeczy jej rozpatrywane przez Joachima Lelewela, t. 4, Pozna\u0144 1856.
Linde S.B., S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego, t. 1, cz. 2, Warszawa 1808.
Orze\u0142 Bia\u0142y. \u0179r\u00f3d\u0142a do historii herbu pa\u0144stwa polskiego (1815\u20132015), red. M. Adamczewski, t. 1 Orze\u0142 Bia\u0142y 1815\u20131914, opr. S. G\u00f3rzy\u0144ski, Warszawa 2021.
Sarnecki P., Artyku\u0142 28 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 1, Wst\u0119p, Art. 1\u201329, Warszawa 2016.
Semkowicz W., Encyklopedja nauk pomocniczych historii, [Warszawa] 1924 (maszynopis).
S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego, red. W. Doroszewski, t. 1\u201311, Warszawa 1958\u20131969, https:\/\/sjp.
pwn.pl\/doroszewski\/godlo;5430863.html.
S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego, red. J. Kar\u0142owicz, A. Kry\u0144ski i W. Nied\u017awiedzki, t. 1, Warszawa 1900.
S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego PWN, red. M. Szymczak, t. 1, Warszawa 1988.
Szyma\u0144ski J., Reddidit victricia signa Polonis. W sprawie konstytucyjnego zapisu o znakach Rzeczypospolitej, \u201eKomisja Konstytucyjna. Biuletyn\u201d 1990, nr 6.
Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, t. 27\u201328, Warszawa 1901.
Wiszowaty M.M., Symbole pa\u0144stwowe III Rzeczypospolitej Polskiej, \u201ePa\u0144stwo i Prawo\u201d 2011, z. 7\u20138.
Zako\u0144czone konsultacje publiczne. Projekt ustawy o symbolach pa\u0144stwowych Rzeczypospolitej\nPolskiej; Raport z konsultacji projektu ustawy o symbolach pa\u0144stwowych Rzeczypospolitej Polskiej, https:\/\/bip.mkidn.gov.pl\/pages\/legislacja\/wykaz-projektowpoddawanych-konsultacjom-publicznym\/zakonczone-konsultacje-publiczne.php?p=3610.
\nZgoli\u0144ski I., Prawnokarna ochrona symboli pa\u0144stwowych, \u201eTeka Komisji Prawniczej PAN Oddzia\u0142 w Lublinie\u201d 2019, t. 12, nr 1. <\/p>\n\n\n\n
The Origin and Meaning of the State Emblem. Remarks of a Historian and Heraldist on Article 28 of the 1997 Constitution of the Republic of Poland and Article 2 of the Draft Law on State Symbols of the Republic of Poland of the 2021 Since 1952 or 1955, Poland has not \u2013 in the legal sense \u2013 had a coat of arms. Its function is fulfilled by the emblem. The removal of the coat of arms from the regulations after the political changes seemed to be a repression of the White Eagle, a symbol of Polish statehood since 1295, resulting from the hostility of Poland\u2019s rulers at the time to the \u2018feudal\u2019 coat of arms. Analysing the matter from another angle, it can be argued that by simplifying the 1927 regulation on the emblems of the Republic in 1955, its heraldic correctness was destroyed.
The constitutional provision on the emblem of the Republic (Art. 28), in force since 1997, prevents \u2013 as some read the article \u2013 the creation, by means of a law, of a state coat of arms and other symbols (e.g. the flag of the Republic) from the group of historical signs of Poland. The authors of the bill on the symbols of the Republic in 2021 considered that Art. 28 of the Constitution did not prohibit the expansion of the ensemble of symbols and \u2013 in view of this interpretation \u2013 tried to restore the coat of arms and the flag to Poland. They were criticised for this, and the draft law on the symbols of the Republic \u2013 also for other reasons \u2013 was rejected.
The lexical analysis of the meaning of the word emblem and the revelation of the reasons that guided the creators of heraldic legislation from between the wars when selecting words for the legislation created at the time confirms, in the opinion of the historian, the rationality of the interpretation of Art. 28 of the Constitution proposed in 2021. If the findings of the article on the origins and meaning of the emblem with a broad understanding of the term convince lawyers and legislators, the way will be open to write\na new law on the White Eagle, consistent with the expectations of historians and correct in terms of regulations.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Przegl\u0105d Prawa Konstytucyjnego
ISSN 2082-1212, e-ISSN 2956-9869, https:\/\/czasopisma.marszalek.com.pl\/10-15804\/ppk<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"