{"id":41497,"date":"2026-07-23T10:42:03","date_gmt":"2026-07-23T08:42:03","guid":{"rendered":"https:\/\/sigillarium.pl\/?p=41497"},"modified":"2026-07-23T15:10:45","modified_gmt":"2026-07-23T13:10:45","slug":"41497","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sigillarium.pl\/index.php\/2026\/07\/23\/41497\/","title":{"rendered":"Nowe nabytki (czerwiec 2026)"},"content":{"rendered":"\n
\n\n\n\n

<\/p>

    W czerwcu dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci kolekcjoner\u00f3w uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 informacje o 14 t\u0142okach piecz\u0119tnych. W\u015br\u00f3d nich na szczeg\u00f3lne wyr\u00f3\u017cnienie zas\u0142uguje co najmniej 7 t\u0142ok\u00f3w piecz\u0119tnych. Pierwszym z nich jest t\u0142ok Dow\u00f3dztwa 14. Brygady Piechoty, kt\u00f3ra zosta\u0142a sformowana w 1919 r. i funkcjonowa\u0142a do pa\u017adziernika \/listopada 1921 r., kiedy dow\u00f3dztwo 14. BP przeformowane zosta\u0142o w dow\u00f3dztwo piechoty dywizyjnej 7 DP w Cz\u0119stochowie. Kolejnym ciekawym egzemplarzem jest t\u0142ok szlachecki ze stalow\u0105 matryc\u0105, na kt\u00f3rej widnieje herb rodu Biberstein. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce prawie od zarania w literaturze herb ten jest prezentowany i opisywany zamiennie, tj. jako r\u00f3g jeleni o czterech lub pi\u0119ciu rosochach (a nawet sze\u015bciu – patrz herb Biberstein w zamku w Baranowie Sandomierskim). Badacze tacy jak Juliusz Ostrowski w Ksi\u0119dze herbowej rod\u00f3w polskich<\/i> pr\u00f3bowali sztucznie uporz\u0105dkowa\u0107 te r\u00f3\u017cnice, przypisuj\u0105c wersj\u0119 z 4 rosochami (s\u0119kami) jako odmian\u0119 \u201eMomot\u201d, a wersj\u0119 z 5 rosochami jako klasyczny \u201eBiberstein\u201d. Dawne akta s\u0105dowe i zapisy rodowe traktuj\u0105 jednak te nazwy zamiennie. Wybitny badacz prof. Tadeusz Gail w swoich opracowaniach klasyfikuje nazwisko Momot (Momoth) jako nale\u017c\u0105ce do szerokiej rodziny herbownych herbu Biberstein. W\u015br\u00f3d najbardziej znanych i udokumentowanych polskich rod\u00f3w legitymuj\u0105cych si\u0119 herbem Biberstein jest r\u00f3d Starowieyskich (Biberstein-Starowieyskich), wywodz\u0105cy si\u0119 ze Starej Wsi w ksi\u0119stwie o\u015bwi\u0119cimskim. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce przedstawicielem tego rodu by\u0142 m.in. jeden z najwybitniejszych polskich malarzy, grafik\u00f3w i scenograf\u00f3w Franciszek Starowieyski<\/a> (1930-2009), a tradycje rodu obecnie kontynuuje jego syn, tak\u017ce malarz i rysownik – dr hab. Antoni Biberstein-Starowieyski<\/a>, prof. warszawskiej ASP.\n\n

     Kolejne t\u0142oki, to t\u0142oki ko\u015bcielne. Jeden pochodzi z ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Starym Targu (diecezja elbl\u0105ska) i zosta\u0142 prawdopodobnie wykonany na pocz\u0105tku XIX w. To w\u0142a\u015bnie w tamtejszym ko\u015bciele parafialnym podpisano w 1629 roku s\u0142ynny historyczny rozejm w Starym Targu (rozejm w Altmarku) ko\u0144cz\u0105cy wojn\u0119 polsko-szwedzk\u0105. Drugi z t\u0142ok\u00f3w ko\u015bcielnych zwi\u0105zany jest z ko\u015bcio\u0142em parafialnym w miejscowo\u015bci Wysoka (dekanat szyd\u0142owiecki). Pierwotny drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Miko\u0142aja w tej miejscowo\u015bci istnia\u0142 ju\u017c w XVI w. Sp\u0142on\u0105\u0142 on jednak w 1696 r. W miejscu dawnego ko\u015bcio\u0142a zbudowano w 1701 nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 (drewniany). Poniewa\u017c przez wiele lat nie by\u0142 remontowany, podupada\u0142 i w 1815 r. zosta\u0142 rozebrany. Rok p\u00f3\u017aniej zbudowano tymczasow\u0105 kaplic\u0119. Natomiast obecny ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 zbudowany w latach 1872\u20131875 staraniem ks. Micha\u0142a Bartyzela. Warto tak\u017ce podkre\u015bli\u0107, \u017ce miejscowo\u015b\u0107 Wysoka nale\u017ca\u0142a do szyd\u0142owieckiego klucza d\u00f3br magnackiego rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, a nast\u0119pnie zosta\u0142a przy\u0142\u0105czona do d\u00f3br g\u0142\u00f3wnej siedziby rodu, czyli Nie\u015bwie\u017ca. \n

\n    Kolejnym ciekawym t\u0142okiem jest t\u0142ok Komisarza 1. rewiru miejskiego w Bia\u0142ymstoku z II po\u0142. XIX w. W tamtym czasie, szczeg\u00f3lnie po reformie policyjnej w Imperium Rosyjskim z 1862 roku oraz po st\u0142umieniu powstania styczniowego, Bia\u0142ystok przesta\u0142 by\u0107 prywatnym miasteczkiem, a sta\u0142 si\u0119 dynamicznie rozwijaj\u0105cym si\u0119 o\u015brodkiem przemys\u0142owym w guberni grodzie\u0144skiej. W dziewi\u0119tnastowiecznej pragmatyce administracyjnej carskiej Rosji, \u201ePierwszy rewir miejski\u201d obejmowa\u0142 samo serce miasta \u2013 jego najbardziej presti\u017cow\u0105, handlow\u0105 i reprezentacyjn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Komisarz policji stoj\u0105cy na czele rewiru miejskiego dysponowa\u0142 autorytarn\u0105 w\u0142adz\u0105. W realiach pa\u0144stwa policyjnego jego kompetencje daleko wykracza\u0142y poza dzisiejsze poj\u0119cie \u201epilnowania porz\u0105dku\u201d. Do jego g\u0142\u00f3wnych uprawnie\u0144 i obowi\u0105zk\u00f3w nale\u017ca\u0142y: kontrola meldunkowa i inwigilacja ludno\u015bci, uprawnienia policyjno-s\u0105downicze i \u015bledcze, nadz\u00f3r gospodarczy i administracyjny czy te\u017c oczywi\u015bcie dowodzenie podleg\u0142ymi funkcjonariuszami.\n

\n    W\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych pozyskanych t\u0142ok\u00f3w, w tym pochodz\u0105cych z innych kraj\u00f3w europejskich, na uwag\u0119 zas\u0142uguje t\u0142ok Komisarza wojskowego (intendenta) z okresu Pierwszej Republiki Greckiej, istniej\u0105cej w latach 1822-1832. Pierwszym naczelnikiem pa\u0144stwa niepodleg\u0142ej Grecji by\u0142 Joanis Kapodistrias, wychowany w tradycji carskiej Rosji (s\u0142u\u017cy\u0142 tam m.in. jako minister spraw zagranicznych). Po wprowadzeniu autorytarnych rz\u0105d\u00f3w narazi\u0142 si\u0119 greckim elitom. W 1831 roku, kiedy wychodzi\u0142 z ko\u015bcio\u0142a, zosta\u0142 zastrzelony w akcie wendety przez cz\u0142onk\u00f3w jednego z rodzinnych klan\u00f3w. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce pomimo kontrowersyjnego \u017cyciorysu, w jego dzia\u0142aniach pojawi\u0142 si\u0119 m.in. epizod sprzyjaj\u0105cy „sprawie polskiej”. W 1818 r. Joanis Kapodistrias w dow\u00f3d wdzi\u0119czno\u015bci za poparcie utworzenia Wolnego Miasta Krakowa, zabezpieczenie jego statusu polityczno-ustrojowego w konstytucji z 1815 roku oraz za pomoc w pomy\u015blnym ustaleniu jego granic z s\u0105siednimi mocarstwami zosta\u0142 odznaczony Orderem Or\u0142a Bia\u0142ego. Uchwa\u0142\u0119 o przyznaniu mu tego wyr\u00f3\u017cnienia podj\u0105\u0142 krakowski Senat Rz\u0105dz\u0105cy.\n

\n    W grupie t\u0142ok\u00f3w z innych kraj\u00f3w europejskich znajduje si\u0119 tak\u017ce t\u0142ok Zakonu Przenaj\u015bwi\u0119trznej Tr\u00f3jcy Odkupienia Niewolnik\u00f3w, czyli Zakonu Trynitarzy. Jest to katolicki zakon, za\u0142o\u017cony w 1193 r. w dobie wypraw krzy\u017cowych przez \u015bw. Jana z Mathy i \u015bw. Feliksa de Valois, w celu uwalniania (wykupu) niewolnik\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich z r\u0105k muzu\u0142man\u00f3w podczas wypraw krzy\u017cowych. Ostatnia wielka i oficjalna misja wykupu niewolnik\u00f3w (tzw. redempcja) z r\u0105k pirat\u00f3w berberyjskich w Afryce P\u00f3\u0142nocnej mia\u0142a miejsce w latach 1784\u20131785 (przeprowadzona przez trynitarzy hiszpa\u0144skich). Obecnie trynitarze g\u0142\u00f3wnie sprawuj\u0105 duszpasterstwo wi\u0119\u017ani\u00f3w, ale tak\u017ce opiekuj\u0105 si\u0119 osobami chorymi i uzale\u017cnionymi. Prowadz\u0105 swoje w\u0142asne parafie w porozumieniu z biskupami lokalnymi.\n\n

\n\nSerdecznie zapraszamy do zapoznania si\u0119 z nowymi nabytkami Galerii Sigillarium.pl.\n

\n\n    T\u0142oki piecz\u0119tne zaprezentowano poni\u017cej w kolejno\u015bci alfabetycznej wzgl\u0119dem nazwy miejscowo\u015bci (lub pa\u0144stwa) przywo\u0142anej w legendzie lub odtworzonej ze \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych. Dodatkowo zostan\u0105 one umieszczone w odpowiednich grupach tematycznych sekcji -> Galeria – zbiory prywatne<\/a>.\n<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

T\u0142oki piecz\u0119ci z ziem historycznie zwi\u0105zanych z pa\u0144stwem polskim<\/big><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n