Zbiory Książąt Czartoryskich


    Odwiedzając Kraków warto poświęcić kilka godzin na wizytę w Muzeum Książąt Czartoryskich (ul. św. Jana 19), które od  20 grudnia 2019 roku, po kilkuletniej przerwie, ponownie udostępniło swoje zbiory dla publiczności. Muzeum dysponuje bezcenną kolekcją, zaliczaną do najważniejszych w Polsce i jedną z najciekawszych w Europie, liczącą 86 tysięcy muzealiów. W grudniu 2016 roku  została ona zakupiona przez rząd RP za 100 mln euro) i stała się integralną częścią Muzeum Narodowego w Krakowie.

    W 26 salach ekspozycyjnych odrestaurowanego Pałacu Książąt Czartoryskich wśród arcydzieł z dziedziny malarstwa, rzeźby, sztuki użytkowej, czy też militariów, prezentowanych jest także kilkanaście tłoków pieczętnych. Na szczególną uwagę zasługują tłoki: Stefana Batorego (il. 1), Jana Kazimierza Wazy (il. 2), Michała Fryderyka ks. Czartoryskiego [1696 – 1775] (il. 3) oraz Stanisława Kostki ks. Czartoryskiego [ok. 1700 – 1766] (il. 4). Wśród zgromadzonych na ekspozycji sigillów znajdują się także: średniowieczny tłok miasta Sandomierza (il. 5), tłok Pułku Przedniej Straży Buławy Polnej Koronnej (il. 6), tłok Konfederacji Obojga Narodów (il. 7) oraz kilka tłoków z herbem Pogoń należących do członków rodziny Czartoryskich (il. 8). Jest to jedynie część zbiorów sfragistycznych będących w posiadaniu Muzeum.

Il. 1. Tłok pieczętny Stefana Batorego (fot. M. Kopniak)

Il. 2. Tłok pieczęci gabinetowej
Jana Kazimierza Wazy
(fot. M. Kopniak)
czytaj więcej

Il. 3. Tłok pieczętny Michała Fryderyka ks. Czartoryskiego (fot. M. Kopniak)

Il. 4. Tłok pieczętny Stanisława Kostki ks. Czartoryskiego (fot. M. Kopniak)


Il. 5. Tłok pieczętny miasta Sandomierza (fot. M. Kopniak)

Il. 6. Tłok pieczętny Pułku Przedniej Straży Buławy Polnej Koronnej
(fot. M. Kopniak)



Il. 7. Tłok pieczętny Konfederacji Obojga Narodów (fot. M. Kopniak)

Il. 8. Tłok pieczętny z herbem Pogoń
(fot. M. Kopniak)

    Warto dodać, że część z bogatych zbiorów sfragistycznych jest eksponowana także w Muzeum Czartoryskich w Puławach. Znajdują się tam m.in. tłoki: Rządu Centralnego Księstwa Warszawskiego (il. 9), tłok pieczętny litewski z 1709 r. (il. 10), pierścień sygnetowy z kameą z portretem Tadeusza Kościuszki, tłoki z Sieniawy, a także kilka osobistych tłoków należących do przedstawicieli rodziny Czartoryskich (il. 11-12), w tym wykonanych m. in. ze złota i kamieniach szlachetnych. Na wystawie zaprezentowane są także inne tłoki pieczętne i sygnetowe (il. 13-14).

Il. 9. Tłok pieczętny Rządu Centralnego Księstwa Warszawskiego (fot. M. Kopniak)

Il. 10. Tłok pieczętny litewski z 1709 r. (fot. M. Kopniak)


Il. 11. Tłok pieczętny z herbem Pogoń (fot. M. Kopniak)

Il. 12. Tłok pieczętny z dwoma herbami, w tym herbem Pogoń (fot. M. Kopniak)


Il. 13. Srebrny sygnet pieczętny,
polska XVII w. (fot. M. Kopniak)


Il. 14. Tłok pieczętny z herbem Leliwa (fot. M. Kopniak)

    W Muzeum Książąt Czartoryskich nie brakuje także militariów z okresu świetności państwa polskiego oraz okresów walk o niepodległość. Prezentowane są m.in. chorągwie i proporce wojsk polskich, w tym Chorągiew Czwartego Regimentu Pieszego Koronnego (il. 15-16), proporczyk – ozdoba trąbki z czasów Powstania Kościuszkowskiego (il. 17-18), proporzec kwatery głównej wojsk polskich z bitwy pod Lipskiem. Warto podkreślić, że znajdujący się na tych przedmiotach herb Orzeł Biały, stosowany był w takiej formie m.in. na tłokach pieczętnych z tego okresu. W ramach zbioru prezentowany jest także przegląd orderów, włączając Ordery Orła Białego wraz z gwiazdami, Ordery św. Stanisława, czy Ordery Virtuti Militari. Na ekspozycji znajdują się także odznaczenia należące do Józefa ks. Poniatowskiego.




Il. 15. Chorągiew Czwartego Regimentu Pieszego Koronnego (fot. M. Kopniak)

Il. 16. Orzeł z chorągwi Czwartego Regimentu Pieszego Koronnego
(fot. M. Kopniak)


Il. 17. Proporczyk – ozdoba trąbki z czasów Powstania Kościuszkowskiego (fot. M. Kopniak)



Il. 18. Orzeł z proporczyka – ozdoby trąbki z czasów Powstania Kościuszkowskiego (fot. M. Kopniak)

    Biorąc pod uwagę bogaty zasób kolekcji Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie należy założyć, że wizyta w tym Muzeum na pewno dostarczy pasjonatom historii, w tym sfragistyki i militariów wiele niezapomnianych wrażeń.


Opracowanie: Mariusz Kopniak

Źródła:

  1. https://mnk.pl/historia
  2. https://mnk.pl/oddzial/muzeum-ksiazat-czartoryskich/o-oddziale
  3. Muzeum Książąt Czartoryskich
  4. Wikipedia
error: Content is protected !!