Pieczęcie urzędników samorządowych (zabór austriacki)


Instytucje samorządowe na ziemiach polskich w XIX w. były kształtowane w ramach systemów administracyjno-politycznych państw zaborczych, pod panowaniem których się znalazły. Generalnie system samorządowy funkcjonował w oparciu o rozwiązania prawne tych państw, jednak często z licznymi ograniczeniami.

W zaborze austriackim największymi jednostkami samorządu terytorialnego były kraje koronne (było ich 17 w tym Galicja i Lodomeria (pełna nazwa – Królestwo Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimskim i Zatorskim), które dzieliły się pierwotnie na okręgi i powiaty, a później już tylko na powiaty. Administracja kraju koronnego była prowadzona równolegle przez namiestnika cesarza, jako najwyższego organu  rządu (cesarza) i wydział krajowy wybierany przez sejm krajowy, który reprezentował społeczność lokalną. Przy czym zakres samorządu kraju był bardzo wąski i ograniczony.

Podział terytorialny kraju koronnego był dwuszczeblowy. Pierwszym szczeblem były powiaty, w których istniały zarówno administracja rządowa, której przedstawicielami byli starości podlegający namiestnikowi, jak również samorządowa. W samorządach powiatowych organami stanowiącymi były rady powiatowe, a wykonawczymi wydziały powiatowe na czele z marszałkiem powiatu, zatwierdzanym przez cesarza.

Najmniejszą jednostką samorządową była gminy, która miała już typowo charakter samorządowy. Każda wieś niezależnie od swojej wielkości tworzyła gminę. Ich organami były rady gmin oraz zwierzchności gminnej z naczelnikami gminy (wójtami). Przy czym z obszarów gmin wiejskich mogły być wyłączane obszary dworskie, które tworzyły odrębną gminę z patrymonialnym władztwem dziedziców.

Miasta były traktowane jako gminy miejskie a ich organami były odpowiednio rady miejskie i magistraty z burmistrzami lub prezydentami (Lwów, Kraków).

Źródło: K. Andryszczyk, Ustrój polityczno-administracyjny w zaborze austriackim.


W tej części portalu zaprezentowano podgrupę osobistych tłoków pieczętnych, które należały do urzędników samorządowych – jako osób fizycznych – reprezentujących dany urząd, np. starosta, marszałek powiatu, naczelnik gminy (wójt), burmistrz, prezydent miasta.  Tłoki zaprezentowano w kolejności alfabetycznej względem nazwy miejscowości przywołanej w legendzie tłoka lub odtworzonej ze źródeł historycznych.


1 kolekcja prywatna
2 BIEŃCZYCE
Zastępca Wójta wsi Bieńczyce
3a mosiądz
3b drewno
4 okrągła Ø 31 mm
5 wklęsłoryty
6
7 uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a 73 mm
7b 70 mm
7c 3 mm
8
9a majuskuła
9b
w otoku: ZASTĘPCA WÓYTA WSI BINCZYCE.

10 W polu pieczęci na tarczy herbowej mur ceglany z trzema basztami z okienkami, z których środkowa jest wyższa i szersza, zwieńczonymi krenelażem o trzech blankach każda. W murze brama o otwartych podwojach, z okuciami w kształcie liścia i z podniesioną broną.
W prześwicie bramy herb Orzeł Biały. Tarcza herbowa zwieńczona zamkniętą koroną. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

1 kolekcja prywatna
2 MAKÓW PODHALAŃSKI
Przewodniczący Rady Powiatu
3a mosiądz
3b drewno
4 okrągła Ø 29 mm
5 wklęsłoryty
6 na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7 uchwyt drewniany toczony o kulistej gałce
7a 99 mm
7b 94,5 mm, w tym skuwka 11 mm
7c 4,5 mm
8
9a majuskuła
9b
w otoku: K (önig). K (aiser). BEZIRKSVORSTEHER IN MAKOW

10 W polu pieczęci godło Cesarstwa Austrii – orzeł dwugłowy w koronie cesarskiej ze wstęgami, trzymający w łapach miecz i jabłko a na piersi tarczę herbową z herbem Habsburgów otoczoną łańcuchem Orderu Złotego Runa. Na zewnątrz, wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12 W Makowie Podhalańskim po raz pierwszy ustanowiono starostwo powiatowe w 1914 r., jednak z powodu działań wojennych starostwo nie rozpoczęło urzędowania.

1 kolekcja prywatna
2 ZIELONKI
Urzędnik stanu cywilnego parafii Zielonki
3a mosiądz
3b
4 okrągła Ø 34 mm
5 wklęsłoryty
6 na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7 brak uchwytu, trzpień do jego nabicia
7a 27 mm
7b 22 mm
7c 5 mm
8
9a majuskuła
9b
w otoku: C. K. URZĘDNIK STANU CYWILNEGO PAR (afii) : ZIELONKI.

10 W polu pieczęci godło Cesarstwa Austrii – orzeł dwugłowy w koronie cesarskiej ze wstęgami, trzymający w szponach po prawej stronie miecz i berło, a po lewej jabłko. Na piersi orła tarcza herbowa z herbem Habsburgów otoczoną łańcuchem Orderu Złotego Runa. Na zewnątrz, wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

error: Content is protected !!