Wystawa sfragistyczna w Muzeum Narodowym we Wrocławiu


Artur Hryniewicz
Dział Numizmatyczno-Sfragistyczny, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Intrygująca kolekcja rodziny Stenzlów

      W Muzeum Narodowym we Wrocławiu otwarta została 16 czerwca br. bardzo interesująca wystawa sfragistyczna. Już sam jej tytuł “Intrygująca kolekcja rodziny Stenzlów” zapowiada na wstępie niebanalność proweniencyjną i strukturalną prezentowanego zbioru. Frapująca jest sama historia zakupu tej kolekcji. Otóż według zachowanego inwentarza z 1913 roku owdowiała pani A. Stenzel zamieszkała przy obecnej ulicy Grunwaldzkiej 95 sprzedała Śląskiemu Muzeum Przemysłu Artystycznego i Starożytności we Wrocławiu dwa dokumenty pergaminowe, trzy ołowiane bulle, 56 pieczęci woskowych i dwie papierowe. Za wszystkie te artefakty Muzeum zapłaciło całkiem sporą sumę, bo aż całe 200 marek, ale zakup był wyjątkowy. Pieczęcie były w bardzo dobrym stanie zachowania, połowa z nich pochodziła z XIII i XIV wieku, a jedna nawet z dwunastego stulecia. Poza dwiema bullami papieskimi i jedną bullą doży weneckiego była tam cesarsko-królewska pieczęć majestatyczna, herbowa pieczęć cesarska, konne i herbowe pieczęcie margrabiowskie, książęce oraz hrabiowskie, a ponadto pieczęcie biskupie, klasztorne, szlacheckie, a także duża grupa pieczęci miejskich.

      Już przy pierwszej próbie sprawdzenia kim był zmarły mąż pani A. Stenzel okazało się, że pod wskazanym adresem, ani w roku 1913, ani przed i po tej dacie, nikt o tym nazwisku nie mieszkał. Dokładniejsza analiza zapisów wrocławskich książek adresowych z lat 1900-1920, pozwoliła jednak na wytypowanie właściwej osoby sprzedającej te cenne zabytki – Augustę Stenzel, zd. Ehm, wdowę po Karolu Gustawie Stenzlu (1826-1905), najstarszym synu prof. Gustawa Adolfa Stenzla (1792-1854), historyka i wieloletniego dyrektora Królewskiego Śląskiego Archiwum Prowincjonalnego we Wrocławiu. Myliłby się jednak ten, kto chciałby przypisać te pieczęcie wrocławskim zbiorom archiwalnym. W kolekcji tej nie ma bowiem ani jednej pieczęci śląskiej, a wśród dokumentów zgromadzonych we wspomnianym archiwum trudno byłoby znaleźć dyplomy, do których pasowałyby zakupione sigilla. A to czyni historię powstania tej kolekcji jeszcze bardziej interesującą. Natomiast podanie przez starszą i samotną już panią Augustę fałszywego adresu mogło być spowodowane obawą przed ewentualną próbą kradzieży pozyskanej gotówki lub innych domniemanych precjozów.

      Podczas ostatniej wojny światowej zaginęły oba dokumenty pergaminowe i 10 pieczęci woskowych, w tym dwie XIV-wieczne (margrabiowska i książęca) oraz grupa mniej cennych nowożytnych pieczęci miejskich. Na szczęście pozostałe 80% tego zbioru, stanowiące najcenniejszą jego część, możemy zobaczyć teraz na przygotowanej ekspozycji. Pieczęcie te powiązane są z ośrodkami miejskimi, kościelnymi lub władcami obszarów znajdujących się na obecnych terytoriach Niemiec, Austrii, Czech i Holandii. Wśród najciekawszych eksponatów należałoby wymienić: pieczęć majestatyczną Wacława IV Luksemburskiego, króla Niemiec w latach 1378-1400 i króla Czech w latach 1378-1419, pieczęć herbową Zygmunta Luksemburskiego, króla Niemiec w latach 1410-1437, króla Czech w latach 1419-1437 i cesarza rzymskiego w latach 1433-1437, pieczęć konną hrabiego Gerharda IV (?), władcy Hrabstwa Diez w latach 1281-1306, pieczęć z contrasigillum kapituły katedry św. Marcina z XIV w., pierwszą wielką pieczęć ogólnomiejską miasta Andernach (Nadrenia-Palatynat) z końca XII w., pierwszą wielką pieczęć miasta Eschwege (Hesja), po 1261 r., czy też pierwszą wielką pieczęć miasta Lemgo (Nadrenia Północna-Westfalia), po 1220 r.

Il. 1. Pieczęć konna hrabiego Adolfa VII Młodszego, współwładcy Hrabstwa Holsztynu i Schaumburga w latach
1359–1390. Fot. MNWr.

Il. 2. Pierwsza wielka pieczęć miasta Lemgo (Nadrenia Północna-Westfalia), po 1220 r. Fot. MNWr.


Il. 3. Pieczęć przeoryszy klasztoru Dominikanek NMP w Lemgo (Nadrenia Północna-Westfalia), pieczęć używana
w latach 1306–1575. Fot. MNWr.

Il. 4. Pieczęć klasztoru Norbertanów NMP
w Griffen (Austria, Karyntia), 1392 r.
Fot. MNWr.

Il. 5. Pieczęć majestatyczna Wacława IV Luksemburskiego, króla Niemiec w latach 1378-1400 i króla Czech w latach
1378-1419. Fot. MNWr.

Il. 6. Pieczęć herbowa Zygmunta Luksemburskiego, króla Niemiec w latach 1410-1437, króla Czech w latach 1419-1437 i cesarza rzymskiego w latach 1433-1437
Fot. MNWr.

Il. 7. Druga wielka pieczęć miasta Hildesheim (Dolna Saksonia), po 1298 r. Fot. MNWr.

Il. 8. Pierwsza wielka pieczęć miasta Eschwege (Hesja), po 1261 r. Fot. MNWr.

    Ekspozycji głównej towarzyszą jeszcze dwie małe prezentacje w sąsiednich gablotach. W pierwszej wybór ołowianych bulli papieskich, dożów weneckich i soboru powszechnego w Bazylei, natomiast w drugiej osiem gipsowych odlewów pieczęci XIII- i XIV-wiecznych, pochodzących z XIX-wiecznych kolekcji Karla Richarda Lepsiusa, Friedricha Augusta Vossberga oraz Karla von Savy.

Wystawa będzie czynna przez cały okres wakacyjny, aż do 5 września 2021 r.

error: Content is protected !!