Pieczęcie urzędników samorządowych (zabór pruski)


Instytucje samorządowe na ziemiach polskich w XIX w. były kształtowane w ramach systemów administracyjno-politycznych państw zaborczych, pod panowaniem których się znalazły. Generalnie system samorządowy funkcjonował w oparciu o rozwiązania prawne tych państw, jednak często z licznymi ograniczeniami. Na ziemiach zaboru pruskiego stosunkowo wcześnie zaczęto organizować samorząd szczebla podstawowego (gminnego), w tym samorząd miejski. Na mocy rozporządzenia królewskiego z 1808 r., które ustanawiało miasta podmiotami prawa publicznego, powołano samorządy miejskie. Organem stanowiącym miasta była wyłaniana w wyborach rada miejska, a władzę wykonawczą sprawował magistrat powoływany przez radę. Na czele magistratu stał burmistrz lub nadburmistrzowie. Dodatkowo w skład magistratu wchodzili ławnicy.

W gminie wiejskiej władzę uchwałodawczą sprawowało zgromadzenie gminne wybierane przez mieszkańców danej gminy, zaś władzę wykonawczą sprawował naczelnik gminy wraz z ławnikiem.

Kolejnym szczeblem w strukturze samorządowej był powiat. Na jego czele stał landrat (starosta). Władzę w powiecie sprawował wybieralny sejmik oraz wyłaniany przezeń wydział powiatowy na czele ze starostą, powoływanym przez króla. Starosta spełniał dwie funkcje: był organem administracji rządowej w powiecie oraz organem samorządowym – kierował wydziałem powiatowym. Powyżej powiatu znajdowała się rejencja, która była kolejnym szczeblem podziału administracyjnego Królestwa Prus, jednak bez funkcji samorządowych. Była ona organem administracji rządowej.

Najwyższą jednostka podziału administracyjnego była prowincja. Na czele prowincji stał nadprezydent, który był przedstawicielem rządu powoływanym przez króla. Nadprezydent był też jednocześnie prezydentem niższej jednostki administracji – rejencji, znajdującej się w jego siedzibie. W prowincjach od 1879 r. (w prowincji poznańskiej od 1889 r.) zaczęły działać samorządy terytorialne z sejmami prowincjonalnymi na czele, wybieranymi przez sejmiki powiatowe i rady miejskie. Ich organami wykonawczymi i zarządzającymi powołanymi przez sejmy były wydziały prowincji i dyrektorzy krajowi (starostowie krajowi).

Źródło:
1. R. Stawicki, Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej – zarys prawno-historyczny, Kancelaria Senatu, Grudzień 2015.
2. A. Simińska, Wielkie Księstwo Poznańskie i zabór pruski, ćwiczenia historia administracji.


W tej części portalu zaprezentowano podgrupę osobistych tłoków pieczętnych, które należały do urzędników samorządowych – jako osób fizycznych – reprezentujących dany urząd, np. burmistrz, naczelnik gminy, ławnik, starosta, sołtys. Tłoki zaprezentowano w kolejności alfabetycznej względem nazwy miejscowości przywołanej w legendzie tłoka lub odtworzonej ze źródeł historycznych.


1 kolekcja prywatna
2 DZIERŻONIÓW
Starosta powiatowy
3a mosiądz
3b
4 okrągła Ø 32,5 mm
5 wklęsłoryty
6
7
7a
7b
7c 6 mm
8
9a majuskuła/minuskuła – szwabacha
9b
w otoku: Landrat des Kreises Reichenbach / Eulengeb. (irge) rozdzielony sfastyką

10 W polu pieczęci godło Prus (Kraj Związkowy Rzeszy) z 1933 r., orzeł ze swastyką na piersi,
z mieczem i wiązką piorunów w szponach, powyżej szarfa z napisem “Gott mit uns”.
Na zewnątrz, wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 KĘTRZYNO
Naczelnik gminy
3a mosiądz
3b brak uchwytu, gwintowany trzpień do jego wkręcenia
4 okrągła Ø 30 mm
5 wypukłoryty
6 na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka w formie gwiazdki
7
7a 36 mm
7b
7c 7,5 mm
8
9a majuskuła
9b
w górnym półotoku: GEMEINDEVORSTEHER
w dolnym półotoku: KREIS NEUSTADT WESTPR . (ussen)
w polu: ZU // KANTRSCHIN
10
W polu pieczęci napis. Na zewnątrz, wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 KRASNE DŁUSKO (LAUSKE)
Sołtys
3a mosiądz
3b drewno
4 okrągła Ø 28,5 mm
5 wklęsłoryty
6 na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7 uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a 78 mm
7b 74,5mm, bez skuwki
7c 3,5 mm
8
9a majuskuła
9b
w półotoku: SCHULZENAMT
w polu poniżej obrazu: zu // LAUSKE.

10 W polu pieczęci godło Królestwa Prus – orzeł w koronie z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem FWR na piersi. Na zewnątrz, wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


error: Content is protected !!