Pieczęcie urzędów i instytucji samorządowych (zabór austriacki)


Instytucje samorządowe na ziemiach polskich w XIX w. były kształtowane w ramach systemów administracyjno-politycznych państw zaborczych, pod panowaniem których się znalazły. Generalnie system samorządowy funkcjonował w oparciu o rozwiązania prawne tych państw, jednak często z licznymi ograniczeniami.

W zaborze austriackim największymi jednostkami samorządu terytorialnego były kraje koronne (było ich 17 w tym Galicja i Lodomeria; pełna nazwa – Królestwo Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimskim i Zatorskim), które dzieliły się pierwotnie na okręgi i powiaty, a później już tylko na powiaty. Administracja kraju koronnego była prowadzona równolegle przez namiestnika cesarza, jako najwyższego organu  rządu (cesarza) i wydział krajowy wybierany przez sejm krajowy, który reprezentował społeczność lokalną. Przy czym zakres samorządu kraju był bardzo wąski i ograniczony.

Podział terytorialny kraju koronnego był dwuszczeblowy. Pierwszym szczeblem były powiaty, w których istniały zarówno administracja rządowa, której przedstawicielami byli starości podlegający namiestnikowi, jak również samorządowa. W samorządach powiatowych organami stanowiącymi były rady powiatowe, a wykonawczymi wydziały powiatowe na czele z marszałkiem powiatu, zatwierdzanym przez cesarza.

Najmniejszą jednostką samorządową była gminy, która miała już typowo charakter samorządowy. Każda wieś niezależnie od swojej wielkości tworzyła gminę. Ich organami były rady gmin oraz zwierzchności gminnej z naczelnikami gminy (wójtami). Przy czym z obszarów gmin wiejskich mogły być wyłączane obszary dworskie, które tworzyły odrębną gminę z patrymonialnym władztwem dziedziców.

Miasta były traktowane jako gminy miejskie a ich organami były odpowiednio rady miejskie i magistraty z burmistrzami lub prezydentami (Lwów, Kraków).

Źródło: K. Andryszczyk, Ustrój polityczno-administracyjny w zaborze austriackim.


W tej części portalu zaprezentowano podgrupę tłoków pieczętnych, które należały do urzędów i instytucji samorządowych – jako osób prawnych, np. okręg, powiat, rada powiatu, wydział powiatowy, gmina, rada gminy, zwierzchność gminna, rada miasta, magistrat. Tłoki zaprezentowano w kolejności alfabetycznej względem nazwy miejscowości przywołanej w legendzie tłoka lub odtworzonej ze źródeł historycznych.


1 kolekcja prywatna
2 KARACZYNÓW
Wieś
3a mosiądz
3b drewno
4 kwadratowa 32 mm x 32 mm
5 wypukłoryty
6
7 uchwyt toczony o gruszkowatej gałce
7a 113 mm
7b 107 mm, w tym uchwyt drewniany 84 mm, skuwka 7,5 mm, trzpień mosiężny 15,5 mm
7c 6 mm
8
9a majuskuła
9b
w polu, powyżej obrazu napieczętnego: WIEŚ
w polu, poniżej obrazu napieczętnego: KARACZYNÓW

10 W polu pieczęci herb Leszczyc, po bokach dwie gałęzie palmowe skrzyżowane na dole. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 MĘCINA
Rada Szkolna miejscowa
3a mosiądz
3b mosiądz
4 okrągła Ø 25 mm
5 wklęsłoryty
6
7 uchwyt toczony, naśladujący w formie tralkę
7a 45,5 mm
7b 42,5 mm
7c 3 mm
8
9a majuskuła, minuskuła
9b
w półotoku górnym: Rada Szkolna
w polu: miejscowa
w półotoku dolnym: w Męcinie

10 W polu pieczęci napis. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 KRAKÓW
Czwarta Szkoła 4- ro klasowa Miejska
3a mosiądz
3b
4 okrągła Ø 36,5 mm
5 wklęsłoryty
6 na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7 brak uchwytu, trzpień do jego nabicia
7a 38 mm
7b 32 mm
7c 6 mm
8
9a majuskuła, minuskuła
9b
w otoku: CZWARTA SZKOŁA 4ro KLASOWA MIEJSKA.
w półpierścieniu dolnym: W KRAKOWIE.

10 W polu pieczęci mur ceglany z trzema basztami z okienkami, z których środkowa wyższa i na postumencie, zwieńczonymi krenelażem o trzech blankach każda. W murze brama o otwartych podwojach, z okuciami i podniesioną broną. W prześwicie bramy herb Orzeł Biały. Ponad basztami zamknięta korona. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 ZBARAŻ
Biuro Powiatowe C. K. Galicyjskiego Zakładu Kredytowego Włościan
3a mosiądz
3b drewno
4 okrągła Ø 29 mm
5 wklęsłoryty
6
7 uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a 112 mm
7b 97 mm, w tym skuwka 11 mm
7c 5 mm
8
9a majuskuła
9b
w otoku: BIÓRO POWIATOWE C. K. UPR. (zywilejowanego) GAL. (icyjskiego) ZAKŁ (adu) KRED (ytowego), WŁOŚCIAN
w półotoku poniżej obrazu napięcżetnego: W ZBRAŻU

10 W polu pieczęci godło Cesarstwa Austrii – orzeł dwugłowy w koronie cesarskiej ze wstęgami, trzymający w szponach miecz i jabłko a na piersi tarczę herbową z herbem Habsburgów otoczoną łańcuchem Orderu Złotego Runa. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


error: Content is protected !!