Pieczęcie urzędów i instytucji samorządowych (zabór rosyjski)


Instytucje samorządowe na ziemiach polskich w XIX w. były kształtowane w ramach systemów administracyjno-politycznych państw zaborczych, pod panowaniem których się znalazły. Generalnie system samorządowy funkcjonował w oparciu o rozwiązania prawne tych państw, jednak często z licznymi ograniczeniami.

W Królestwie Polskim (zabór rosyjski) samorządność lokalna była najsłabiej rozwinięta i zaczęła być kształtowana stosunkowo późno. Wynikało to z faktu, że w samym Imperium Rosyjskim samorząd terytorialny zaczęto tworzyć dopiero w latach 1864 – 1870 (samorząd ziemski, powiatowy, gubernialny i na końcu miejski). Przy czym Królestwo Polskie zostało wyłączone z tego procesu i ograniczono się tutaj tylko do tworzenia samorządu gminnego. Na mocy ukazu z 19 lutego/2 marca 1864 r. powołano gminę wiejską zbiorową, w skład której mogły wchodzić wsie, (każda stanowiła gromadę ze swoim samorządem gromadzkim), obszary dworskie oraz osady. Organami wykonawczymi samorządu wiejskiego był wójt i sołtys, natomiast organami nadzorującymi (stanowiącymi i kontrolnymi) były zgromadzenia (zebrania) gminne i gromadzkie.

Samorząd miejski ze względu na wyłączenie Królestwa Polskiego z rosyjskiej reformy samorządowej, nie został wprowadzony na jego terenach, co było rzadkością w skali Europy. Pierwsze próby jego organizacji wraz z samorządem powiatowym zostały podjęte na terenie Królestwa w czasie I wojny światowej.

Źródło: B. Kołaczkowski, M. Ratajczak, Wpływ odzyskania niepodległości na kształt struktur i zakres samodzielności władz samorządu terytorialnego na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego, Studia prawa publicznego nr 3, 2013.


W tej części portalu zaprezentowano podgrupę tłoków pieczętnych, które należały do urzędów i instytucji samorządowych – jako osób prawnych, np. gmina, gromada, obszar dworski, kasa oszczędnościowa gminna i powiatowa. Tłoki zaprezentowano w kolejności alfabetycznej względem nazwy miejscowości przywołanej w legendzie tłoka lub odtworzonej ze źródeł historycznych.


1 kolekcja prywatna
2 CZERSK
Zarząd Czerskiej Gminnej Kasy Oszczędnościowo-Pożyczkowej
3a mosiądz
3b drewno
4 okrągła Ø 34,5 mm
5 wypukłoryty
6
7 uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a 88 mm
7b 81 mm, w tym skuwka 13 mm
7c 7 mm
8 na uchwycie powyżej skuwki znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
9a majuskuła
9b
w polu poniżej wyobrażenia napieczętnego: УПРАВЛЕНЕ // ЧЕРСКОЙ // ГМ: (инной) ССУДО – СБЕР. (егательной) КАССЫ // ГРОИЦ. (kaгo) УѢЗ. (да) // ВАРШ: (авской) Г (уберни)

10 W polu pieczęci herb guberni warszawskiej (wz. 1869 r.) przedstawiający na tarczy snop zboża przecięty wpół rzeką. Nad tarczą korona cesarska. Po bokach tarczy wieniec z dębowych liści przeplatany i przewiązany u dołu wstęgą Orderu św. Andrzeja. Na zewnątrz wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 KROKOCICE
Zarząd gminy
3a mosiądz
3b
4 prostokątna ze ściętymi rogami 75 x 53 mm
5 wypukłoryty
6
7 brak, trzpień do jego zamocowania
7a 50 mm
7b 41,5 mm
7c 8,5 mm
8
9a majuskuła, minuskuła
9b
w polu: M (инистерство). В (нутренных). Д (ел). // КРОКЦИЦКОЕ // ГМИННОЕ УПРАВЛЕНІЕ // Сърадэскаго уъэзда // КАЛИШСКОЙ ГУБЕРНІИ // Отдел // No ___ // _____дня 190__ г // дер.Крокцицкое // ???

10 W polu pieczęci napis w 10 wierszach. Po wierszu 1, 5 rozdzielający element ozdobny o formie podłużnej rozety.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 LWÓW
Lwowska Żydowska Szkoła Ludowa
3a mosiądz
3b drewno
4 okrągła Ø 35 mm
5 wklęsłoryty
6
7 uchwyt toczony o kulistej gałce, rekonstrukcja
7a 102 mm
7b 94,5 mm, w tym cokół 24 mm, stanowiący z matrycą jedną całość
7c 7,5 mm
8
9a majuskuła
9b
w otoku: * ЛЬВОВСКОЕ ЗЕМСКОЕ ЕВР (ейское). НАРОДНОЕ УЧИЛИЩЕ
w polu: ВѢД (ома). // МИН (истерству). НАРОД (ного). // ПРОСВ (ещения).

10 W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy pojedynczym obrzeżeniem ciągłym, napis w 3 wierszach. Na zewnątrz, wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie ciągłe,
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 NOWOSIUŁKI
Gromada
3a mosiądz
3b
4 okrągła Ø 31,5 mm
5 wklęsłoryty
6
7 brak, trzpień do jego nabicia
7a 27 mm
7b 20 mm
7c 7 mm
8
9a majuskuła
9b
w otoku: * PIECZĘĆ GROMADY NOWOSIUŁKI

10 W polu pieczęci, wbite drzewcami w murawę, grabie skrzyżowane z kosą. Z murawy wyrasta pięć kęp trawy. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 SKOTNIKI
Zarząd Gminnej Kasy Oszczędnościowo-Pożyczkowej
3a mosiądz
3b drewno
4 okrągła Ø 34 mm
5 wklęsłoryty
6
7 uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a 86,5 mm
7b 80,5 mm, w tym skuwka 6 mm (Ø 16,5 mm)
7c 6 mm
8
9a majuskuła
9b
w otoku: * УПРАВЛЕНЕ СКОТНИНСКОЙ ССУДО – СБЕРЕГ (ательной). КАСС (ы). ТУРЕК (ckaгo). УѢЗ (да). КАЛ (ишской). Г (уберни).

10 W polu pieczęci herb guberni kaliskiej (wz. 1869 r.) przedstawiający na tarczy baranka, po bokach którego znajdują się dwa kłosy. Nad tarczą korona cesarska. Po bokach tarczy wieniec z dębowych liści przeplatany i przewiązany u dołu wstęgą Orderu św. Andrzeja. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


1 kolekcja prywatna
2 STARORYPIN
Kasa Pożyczkowo-Oszczędnościowa
3a mosiądz
3b drewno
4 okrągła Ø 31 mm
5 wklęsłoryty
6 na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7 uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a 77,5 mm
7b 73 mm, w tym skuwka 5 mm
7c 5 mm (różnej grubości od 3,5 do 5 mm)
8
9a majuskuła
9b
w otoku: * СТАРАРЫПИНСKАЯ ССУДО СБЕР. (егательная) КАССА РЫПИН. (ckaгo) УѢЗ: (да)

10 W polu pieczęci herb guberni płockiej (wz. 1869 r.) przedstawiający na tarczy dwie baszty, między którymi znajdują się dwa skrzyżowane klucze, a nad nimi trzy skrzyżowane kłosy. Nad tarczą korona cesarska. Po bokach tarczy wieniec z dębowych liści przeplatany i przewiązany u dołu wstęgą Orderu św. Andrzeja. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11
12

Legenda


error: Content is protected !!