Nowe nabytki (listopad 2025)

    W listopadzie do Galerii Sigillarium.pl dzięki uprzejmości prywatnych kolekcjonerów przybyło piętnaście tłoków pieczętnych, w tym jeden sygnet pieczętny. Są to w większości tłoki pochodzące z Wielkopolski, ale jest także kilka tłoków z innych regionów i krajów.

    Na uwagę zasługuje przede wszystkim tłok pieczętny Bernarda Czaplińskiego (1908 – 1980) biskupa chełmińskiego, przekazany do Galerii przez współpracujący z portalem Dom Aukcyjny Art Magnat. W młodości Bernard Czapliński kształcił się w progimnazjum w Lubawie oraz w Chojnicach. Następnie studiował w seminarium duchownym w Pelplinie, gdzie 19 grudnia 1931 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Był wikariuszem w Grudziądzu i Toruniu, od 1936 r. sekretarzem, a następnie dyrektorem Caritasu okręgu toruńskiego, zaś od 1937 r. prefekt prywatnego gimnazjum żeńskiego w Toruniu. W czasie II wojny światowej został aresztowany przez Gestapo 18 października 1939 r. i osadzony początkowo w Forcie VII w Toruniu, następnie w Nowym Porcie w Gdańsku, Grenzdorf, Sachsenhausen i Dachau (od grudnia 1940 do kwietnia 1945 r.). Po powrocie do Polski został administratorem parafii w Chojnicach, a następnie od 1947 r. proboszczem i prepozytem bazyliki św. Janów w Toruniu. 20 stycznia 1948 r. został mianowany biskupem pomocniczym diecezji chełmińskiej. Sakrę biskupią otrzymał 4 kwietnia 1948 r. Zmarł w szpitalu w Starogardzie Gdańskim w 1980 r., pochowany został w katedrze w Pelplinie.

     Kolejnym ciekawym tłokiem pieczętnym jest tłok należący do rabina Yitzhaka ben Ze’eva Wolfa (czyli syna Ze’eva Wolfa). Był on rabinem Opatowa w latach 1668–1674, znanym z erudycji i nazywanym „R. Itzik Spitzkoph”. Opatów był w XVII wieku jednym z ważniejszych ośrodków życia żydowskiego w regionie, z rozwiniętą społecznością, własnym kahałem (gminą) i aktywnym życiem religijnym. Po pobycie w Opatowie i zakończeniu pracy Yitzhak ben Ze’ev Wolf, przeniósł się do Krakowa i tam zmarł w 1682 r.

     Także interesującym i rzadko spotykanym tłokiem jest tłok pieczętny osobistej biblioteki hrabiego Carla Augusta von Alten (1764-1840). Był on hanowersko-brytyjskim generałem i mężem stanu (późniejszym feldmarszałkiem), jedynym oficerem hanowerskim, który dowodził zarówno Legionem Niemieckim, jak i jednostką brytyjską w wojnach koalicyjnych przeciwko Napoleonowi. Przyczynił się znacząco do zwycięstwa aliantów pod Waterloo (a w czasie bitwy został ciężko ranny). Od 1832 r. był ministrem wojny, a w 1833 r. objął również stanowisko ministra spraw zagranicznych, został inspektorem generalnym armii i prezesem Sądu Wojskowego. Dodatkowo w latach 1824-1834 pełnił funkcję komendanta Akademii Sztabu Generalnego.

     Wśród pozyskanych tłoków jest także srebrny sygnet pieczętny z matrycą wykonaną w karneolu (drugi, który trafił do Galerii Sigillarium.pl), należący do baronów von Brandenstein. Prawdopodobnie mógł on należeć m.in. do Augusta Georga von Brandenstein (1755-1836), który był przewodniczącym Tajnej Rady (czyli doradcą księcia) i ministrem Wielkiego Księstwa Maklemburgii-Schwerina. W rodzinie tej w okresach późniejszych było także kilku generałów.

     Pozostałą część pozyskanych eksponatów stanowią pieczęcie pochodzące z terenów Wielkopolski. Wśród nich należy wymienić m.in. tłok pieczętny administracji policji miasta Kostrzyna, który został wykonany przez znakomitego grawera z Poznania – Fryderyka Wilhelma Belowa (wykonywcy m.in. tłoków pieczętnych dla polskich oddziałów powstańczych). Innym ciekawym eksponatem jest także tłok pieczętny policji dominialnej z Opieszyna, stanowiącego obecnie część miasta Września.

     Tłoki pieczętne zaprezentowano poniżej w kolejności alfabetycznej względem nazwy miejscowości (lub państwa) przywołanej w legendzie lub odtworzonej ze źródeł historycznych. Dodatkowo zostaną one umieszczone w odpowiednich grupach tematycznych sekcji -> Galeria – zbiory prywatne.

Tłoki pieczęci z ziem historycznie związanych z państwem polskim

1	kolekcja prywatna
2	CHEŁMNO Bernard Czapliński biskup chełmiński
3a	mosiądz
3b	–
4	okrągła Ø 49 mm
5	wypukłoryty
6	–
7	brak uchwytu, gwintowany trzpień do jego zamocowania
7a	35 mm
7b	–
7c	7 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w półotoku górnym: + BERNARDUS CZAPLIŃSKI + w półotoku dolnym: EPISCOPUS CULMENSIS
10	W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy pojedynczym obrzeżeniem ciągłym, na tarczy misa z głową św. Jana, wokół korona cierniowa. Tarcza zwieńczona krzyżem z labrami. Powyżej kapelusz rangowy ze sznurami, węzłami i chwostami, po sześć z każdej strony. Poniżej tarczy szarfa z dewizą: IN VINCULIS PRO CHRISTO (pol. „W okowach dla Chrystusa”). Wokół pola legendy podwójne obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	Bernard Czapliński (1908-1980)

1	kolekcja prywatna
2	GORZYCE Urząd Sołtysa
3a	mosiądz
3b	drewno
4	okrągła Ø 31 mm
5	wypukłoryty
6	na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka (na opak)
7	uchwyt toczony o kulistej gałce ze znacznikiem prawidłowego ustawienia tłoka
7a	107 mm
7b	98 mm, w tym skuwka 10 mm (Ø 16 mm)
7c	9 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: * SCHULZENAMT GORZYCE * // KR (eis) ZNIN
10	W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem FR na piersi. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	KAMIONKI (PIESZYCE) Zarząd Lasów
3a	mosiądz
3b	drewno
4	okrągła Ø 31 mm
5	wypukłoryty
6	na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7	uchwyt toczony o spłaszczonej gałce, lakierowany na czarno
7a	109 mm
7b	99 mm, w tym skuwka 13 mm (Ø 22 mm)
7c	10 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: FORSTVERWALTUNG PETERSWALDAU – STEINKUNZENDORF.
10	W polu pieczęci na murawie kroczący jeleń. Powyżej mitra książęca. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	KOSTRZYN Administracja policji miasta
3a	mosiądz
3b	drewno
4	okrągła Ø 28 mm
5	wypukłoryty
6	na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka oraz sygnatura wytwórcy: W. BELOW // A POSEN
7	uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a	91 mm
7b	84 mm, w tym skuwka 8 mm (Ø 16 mm)
7c	7 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w półotoku górnym: * POLIZEI = VERWALTUNG * w półotoku dolnym: DER STADT KOSTRZYN
10	W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem [F]WR na piersi. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	NIWA Urzędnik gminny do spraw egzekucji administracyjnej
3a	mosiądz
3b	drewno
4	okrągła Ø 27 mm
5	wklęsłoryty
6	na rancie matrycy sygnatura wytwórcy: BODEN in GLATZ
7	uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a	82 mm
7b	77 mm, w tym skuwka 5 mm (Ø 22 mm)
7c	5 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: GEMEINDE – EXECUTOR // REICHENAU. w polu (w otoku poniżej wizerunku): *KR (eis)* GLATZ**
10	W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem FR na piersi. Poniżej napis w półotoku. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	OPATÓW Yitzhak (Icchak) ben Ze’ev Wolf rabin
3a	mosiądz
3b	mosiądz
4	okrągła Ø 17 mm
5	wklęsłoryty
6	–
7	uchwyt spłaszczony, ozdobny
7a	29 mm
7b	26 mm
7c	3 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: הק יצחק במוהרר זאב וואלף יצוני
10	W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy pojedynczym obrzeżeniem perełkowym, kozioł. Po prawej ażurowy okrąg, poniżej kozła trzy ażurowe okręgi w pas. Wokół pola legendy pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	Yitzhak ben Ze’ev Wolf był rabinem Opatowa w latach 1668–1674. Był znany z erudycji i nazywany „R. Itzik Spitzkoph”. Po pobycie w Opatowie przeniósł się do Krakowa i tam zmarł w 1682 r.

1	kolekcja prywatna
2	OPIESZYN (WRZEŚNIA) Policja dominialna
3a	mosiądz
3b	drewno
4	okrągła Ø 33,5 mm
5	wklęsłoryty
6	na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7	uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a	83 mm
7b	79 mm
7c	4 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: * POLIZEI SIEGEL DES DIMINIUMS OPIESZYN w polu (w podwójnym otoku poniżej wizerunku): *PIECZĘC POLIC (ji)* DOMIN (ium) // OPIESZYN**
10	W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem FR na piersi. Poniżej napis w dwóch półotokach. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	PAMIĄTKOWO Zarządca majątku
3a	mosiądz
3b	–
4	okrągła Ø 29 mm
5	wklęsłoryty
6	na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka oraz sygnatura wytwórcy: EHLERT // POSEN
7	brak uchwytu, trzpień do jego zamocowania
7a	26 mm
7b	–
7c	8 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w półotoku górnym: DER GUTSVORSTEHER w półotoku dolnym: KREIS POSEN-WEST w polu: ZU // PAMIONTKOWO
10	W polu pieczęci napis w dwóch wierszach. Poniżej rozeta w pas. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie perełkowe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	PLESZEW Urząd Sędziego Pokoju Okręgu 1
3a	mosiądz
3b	drewno
4	okrągła Ø 33 mm
5	wklęsłoryty
6	na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7	uchwyt toczony o spłaszczonej gałce
7a	90 mm
7b	85 mm
7c	5 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: *AMT DES SCHIEDSMANNES // BEZIRK No (mmer)* 1. w polu (w otoku poniżej wizerunku): KREIS PLESZCHEN**
10	W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem FR na piersi. Poniżej napis w półotoku. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	SŁUPOWO Urząd Sołtysa
3a	mosiądz
3b	drewno
4	okrągła Ø 30 mm
5	wypukłoryty
6	–
7	uchwyt toczony o kulistej gałce, lakierowany na czarno
7a	103 mm
7b	100 mm, w tym skuwka 6 mm (Ø 14 mm)
7c	3 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w polu: SCHULTZENAMT // SLUPOWO. // BROMBERGER // KREISES.
10	W polu pieczęci belka, powyżej napis w dwóch wierszach, ponad nim w pas dwie przewiązane pośrodku gałązki. Poniżej belki napis w dwóch wierszach, pod nim w pas dwie przewiązane pośrodku gałązki. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	ZACHARZYN Urząd Sołtysa
3a	mosiądz
3b	drewno
4	okrągła Ø 28 mm
5	wypukłoryty
6	na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka oraz sygnatura wytwórcy: H. SCHNEIDER O FÜRSTENWALDE.
7	uchwyt toczony o kulistej gałce, lakierowany na czarno
7a	92 mm
7b	85 mm, w tym skuwka 12 mm (Ø 19 mm)
7c	7 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: *** SCHULTZEN – AMT ZACHASBERG * // KR (eis) KOLMAR I (n) P (osen)**
10	W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	WÜSTENSTEIN [NIEMCY] Baronowie von Brandenstein
3a	karneol
3b	srebro
4	ośmiokątna 14,5 x 13,5 mm
5	wklęsłoryty
6	–
7	–
7a	27,5 mm
7b	pierścień: Ø zewnętrzna 27 mm, Ø wewnętrzna 24,5 mm
7c	1 mm
8	–
9a	–
9b	–
10	W polu pieczęci, na tarczy czwórdzielnej w krzyż: w polu I w srebrze lew zwrócony w lewo, trzymający w paszczy głowę jelenia w barwach naturalnych; w polu II w złocie lis w barwach naturalnych trzymający w pysku gęś srebrną; w polu III jak w polu II, lecz zwrócony w lewo; w polu IV jak w polu I, lecz zwrócony w prawo. Tarcza zwieńczona dwoma hełmami z labrami. W klejnocie po prawej lew zwrócony w lewo, trzymający w paszczy głowę jelenia, w klejnocie po lewej lis trzymający w pysku gęś.
11	–
12	Potencjalnie sygnet pieczętny mógł należeć m.in. do Augusta Georga von Brandenstein (1755–1836). Był on przewodniczącym Tajnej Rady (doradcą księcia) i ministrem Wielkiego Księstwa Meklemburgii-Schwerina. Zobacz herb , Nadanie szlachectwa 1495 r.

1	kolekcja prywatna
2	NIEDERRAUNAU [NIEMCY] Gmina
3a	mosiądz
3b	stal
4	owalna 37 x 31 mm
5	wklęsłoryty
6	–
7	uchwyt o formie prostopadłościanu o ośmiokątnej podstawie ze znacznikiem prawidłowego ustawienia tłoka
7a	51 mm
7b	47 mm, w tym stopka 17 mm
7c	4 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: KOENIGREICH • BAYERN GEMEINDE • NIEDERRAUNAU
10	W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy pojedynczym obrzeżeniem ciągłym, na renesansowej tarczy kartuszowej, na murawie, drzewo o stożkowatej koronie, po prawej i lewej kępy trawy. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie sznurowe.
11	–
12	–

1	kolekcja prywatna
2	WILKENBURG (HANOWER) [NIEMCY] Biblioteka Carla Augusta von Alten
3a	mosiądz
3b	drewno
4	owalna Ø 37 x 32,5 mm
5	wypukłoryty
6	na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka
7	uchwyt toczony o spłaszczonej gałce, lakierowany na czarno
7a	97,5 mm
7b	92,5 mm, w tym tuleja 22 mm (Ø 16 mm)
7c	5 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w otoku: * WILKENBURGER BIBLIOTHEK
10	W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy pojedynczym obrzeżeniem ciągłym, korona o trzech fleuronach i dwóch pałkach zwieńczona siedmioma lotkami, każda ozdobiona piórem kogucim. Poniżej wizerunku napieczętnego inicjały CA (Carl August). Wokół pola legendy pojedyncze obrzeżenie ciągłe.
11	–
12	Hrabia Carl August von Alten (1764-1840) był hanowersko – brytyjskim generałem i mężem stanu (późniejszym feldmarszałkiem), jedynym oficerem hanowerskim, który dowodził zarówno Legionem Niemieckim, jak i jednostką brytyjską w wojnach koalicyjnych przeciwko Napoleonowi. Przyczynił się znacząco do zwycięstwa aliantów pod Waterloo.

1	kolekcja prywatna
2	[WŁOCHY] Wicebrygadier Straży Publicznej
3a	mosiądz
3b	drewno
4	owalna 22 x 20 mm
5	wklęsłoryty
6	–
7	uchwyt toczony o kulistej gałce
7a	87,5 mm
7b	85,5 mm, w tym skuwka 6 mm (Ø 14 mm)
7c	2 mm
8	–
9a	majuskuła
9b	w półotoku dolnym: V (ice) B (rigadiere) (di) / P (ubblica) C (ustodia)
10	W polu pieczęci orzeł z otwartą koroną o pięciu spiczastych fleuronach. Wokół pola pieczęci pojedyncze obrzeżenie perełkowe.
11	–
12	–