W czerwcu dzięki uprzejmości kolekcjonerów udało się pozyskać informacje o 14 tłokach pieczętnych. Wśród nich na szczególne wyróżnienie zasługuje co najmniej 7 tłoków pieczętnych. Pierwszym z nich jest tłok Dowództwa 14. Brygady Piechoty, która została sformowana w 1919 r. i funkcjonowała do października /listopada 1921 r., kiedy dowództwo 14. BP przeformowane zostało w dowództwo piechoty dywizyjnej 7 DP w Częstochowie. Kolejnym ciekawym egzemplarzem jest tłok szlachecki ze stalową matrycą, na której widnieje herb rodu Biberstein. Warto zwrócić uwagę, że prawie od zarania w literaturze herb ten jest prezentowany i opisywany zamiennie, tj. jako róg jeleni o czterech lub pięciu rosochach (a nawet sześciu – patrz herb Biberstein w zamku w Baranowie Sandomierskim). Badacze tacy jak Juliusz Ostrowski w Księdze herbowej rodów polskich próbowali sztucznie uporządkować te różnice, przypisując wersję z 4 rosochami (sękami) jako odmianę „Momot”, a wersję z 5 rosochami jako klasyczny „Biberstein”. Dawne akta sądowe i zapisy rodowe traktują jednak te nazwy zamiennie. Wybitny badacz prof. Tadeusz Gail w swoich opracowaniach klasyfikuje nazwisko Momot (Momoth) jako należące do szerokiej rodziny herbownych herbu Biberstein. Wśród najbardziej znanych i udokumentowanych polskich rodów legitymujących się herbem Biberstein jest ród Starowieyskich (Biberstein-Starowieyskich), wywodzący się ze Starej Wsi w księstwie oświęcimskim. Warto podkreślić, że przedstawicielem tego rodu był m.in. jeden z najwybitniejszych polskich malarzy, grafików i scenografów Franciszek Starowieyski (1930-2009), a tradycje rodu obecnie kontynuuje jego syn, także malarz i rysownik – dr hab. Antoni Biberstein-Starowieyski, prof. warszawskiej ASP.
Kolejne tłoki, to tłoki kościelne. Jeden pochodzi z kościoła parafialnego w Starym Targu (diecezja elbląska) i został prawdopodobnie wykonany na początku XIX w. To właśnie w tamtejszym kościele parafialnym podpisano w 1629 roku słynny historyczny rozejm w Starym Targu (rozejm w Altmarku) kończący wojnę polsko-szwedzką. Drugi z tłoków kościelnych związany jest z kościołem parafialnym w miejscowości Wysoka (dekanat szydłowiecki). Pierwotny drewniany kościół pw. św. Mikołaja w tej miejscowości istniał już w XVI w. Spłonął on jednak w 1696 r. W miejscu dawnego kościoła zbudowano w 1701 nowy kościół (drewniany). Ponieważ przez wiele lat nie był remontowany, podupadał i w 1815 r. został rozebrany. Rok później zbudowano tymczasową kaplicę. Natomiast obecny kościół został zbudowany w latach 1872–1875 staraniem ks. Michała Bartyzela. Warto także podkreślić, że miejscowość Wysoka należała do szydłowieckiego klucza dóbr magnackiego rodu Radziwiłłów, a następnie została przyłączona do dóbr głównej siedziby rodu, czyli Nieświeża.
Kolejnym ciekawym tłokiem jest tłok Komisarza 1. rewiru miejskiego w Białymstoku z II poł. XIX w. W tamtym czasie, szczególnie po reformie policyjnej w Imperium Rosyjskim z 1862 roku oraz po stłumieniu powstania styczniowego, Białystok przestał być prywatnym miasteczkiem, a stał się dynamicznie rozwijającym się ośrodkiem przemysłowym w guberni grodzieńskiej. W dziewiętnastowiecznej pragmatyce administracyjnej carskiej Rosji, „Pierwszy rewir miejski” obejmował samo serce miasta – jego najbardziej prestiżową, handlową i reprezentacyjną część. Komisarz policji stojący na czele rewiru miejskiego dysponował autorytarną władzą. W realiach państwa policyjnego jego kompetencje daleko wykraczały poza dzisiejsze pojęcie „pilnowania porządku”. Do jego głównych uprawnień i obowiązków należały: kontrola meldunkowa i inwigilacja ludności, uprawnienia policyjno-sądownicze i śledcze, nadzór gospodarczy i administracyjny czy też oczywiście dowodzenie podległymi funkcjonariuszami.
Wśród pozostałych pozyskanych tłoków, w tym pochodzących z innych krajów europejskich, na uwagę zasługuje tłok Komisarza wojskowego (intendenta) z okresu Pierwszej Republiki Greckiej, istniejącej w latach 1822-1832. Pierwszym naczelnikiem państwa niepodległej Grecji był Joanis Kapodistrias, wychowany w tradycji carskiej Rosji (służył tam m.in. jako minister spraw zagranicznych). Po wprowadzeniu autorytarnych rządów naraził się greckim elitom. W 1831 roku, kiedy wychodził z kościoła, został zastrzelony w akcie wendety przez członków jednego z rodzinnych klanów. Warto zaznaczyć, że pomimo kontrowersyjnego życiorysu, w jego działaniach pojawił się m.in. epizod sprzyjający „sprawie polskiej”. W 1818 r. Joanis Kapodistrias w dowód wdzięczności za poparcie utworzenia Wolnego Miasta Krakowa, zabezpieczenie jego statusu polityczno-ustrojowego w konstytucji z 1815 roku oraz za pomoc w pomyślnym ustaleniu jego granic z sąsiednimi mocarstwami został odznaczony Orderem Orła Białego. Uchwałę o przyznaniu mu tego wyróżnienia podjął krakowski Senat Rządzący.
W grupie tłoków z innych krajów europejskich znajduje się także tłok Zakonu Przenajświętrznej Trójcy Odkupienia Niewolników, czyli Zakonu Trynitarzy. Jest to katolicki zakon, założony w 1193 r. w dobie wypraw krzyżowych przez św. Jana z Mathy i św. Feliksa de Valois, w celu uwalniania (wykupu) niewolników chrześcijańskich z rąk muzułmanów podczas wypraw krzyżowych. Ostatnia wielka i oficjalna misja wykupu niewolników (tzw. redempcja) z rąk piratów berberyjskich w Afryce Północnej miała miejsce w latach 1784–1785 (przeprowadzona przez trynitarzy hiszpańskich). Obecnie trynitarze głównie sprawują duszpasterstwo więźniów, ale także opiekują się osobami chorymi i uzależnionymi. Prowadzą swoje własne parafie w porozumieniu z biskupami lokalnymi.
Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z nowymi nabytkami Galerii Sigillarium.pl.
Tłoki pieczętne zaprezentowano poniżej w kolejności alfabetycznej względem nazwy miejscowości (lub państwa) przywołanej w legendzie lub odtworzonej ze źródeł historycznych. Dodatkowo zostaną one umieszczone w odpowiednich grupach tematycznych sekcji -> Galeria – zbiory prywatne.
Tłoki pieczęci z ziem historycznie związanych z państwem polskim
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | BARCHLIN Urząd Sołtysa |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | okrągła Ø 28 mm |
| 5 | wypukłoryty |
| 6 | na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka |
| 7 | brak uchwytu, trzpień do jego zamocowania |
| 7a | 26 mm |
| 7b | – |
| 7c | 9 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: * SCHULZENAMT BARCHLIN – KR(eis) SCHMIEGEL |
| 10 | W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem FR na piersi. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, podwójne obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | – |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | BIAŁYSTOK Komisarz policji 1. rewiru miejskiego |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | okrągła Ø 35 mm |
| 5 | wklęsłoryty |
| 6 | – |
| 7 | brak uchwytu, gwintowana wewnętrznie tuleja do jego zamocowania |
| 7a | 30 mm |
| 7b | – |
| 7c | 8 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: ПРИСТАВЪ 1 ЧАСТИ Г(орода) БѢЛОСТОКА |
| 10 | W polu pieczęci wizerunek dwugłowego orła ukoronowanego ze wstęgami pod wspólną koroną, z berłem i jabłkiem w szponach. Na jego piersi tarcza z Pogonią Ruską, wokół łańcuch Orderu św. Andrzeja. Wizerunek ustalony dla małego herbu Rosji w 1857 r. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, podwójne obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | – |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | [POLSKA] Ród Biberstein |
| 3a | stal |
| 3b | drewno |
| 4 | owalna 24 x 20 mm |
| 5 | wklęsłoryty |
| 6 | – |
| 7 | uchwyt toczony o kulistej gałce |
| 7a | 106 mm |
| 7b | 92 mm, w tym skuwka 9 mm (Ø 12 mm) |
| 7c | 14 mm |
| 8 | – |
| 9a | – |
| 9b | – |
| 10 | W polu pieczęci na tarczy herb Biberstein. Tarcza zwieńczona hełmem z koroną o trzech fleuronach i dwóch pałkach. W klejnocie rogacz. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, podwójne obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | Starowieyscy (Biberstein-Starowieyscy) – najbardziej znany i historycznie udokumentowany polski ród tego herbu, wywodzący się ze Starej Wsi w księstwie oświęcimskim. Przedstawicielem tego rodu był m.in. jeden z najwybitniejszych polskich malarzy, grafików i scenografów – Franciszek Starowieyski . |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | STARY TARG Kościół parafialny |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | okrągła Ø 35 mm |
| 5 | wypukłoryty |
| 6 | – |
| 7 | brak, trzpień do jego nabicia |
| 7a | 23 mm |
| 7b | 20 mm |
| 7c | 3 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: SIGILL(um) ECCLESIÆ PAROCH(ialis) STAROTARGENSIS |
| 10 | W polu pieczęci, na trawie stoją św. Szymon trzymający piłę i po jego lewej stronie św. Juda Tadeusz trzymający w reku pałkę. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | Kościół pw. św. Szymona i św Judy Tadeusza pochodzi z XIII w. |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | ŚWIBA Zarząd gminy |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | okrągła Ø 32 mm |
| 5 | wypukłoryty |
| 6 | na rancie matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka oraz sygnatura wytwórcy: EHLERT // POSEN |
| 7 | brak uchwytu, gwintowany trzpień do jego zamocowania |
| 7a | 28 mm |
| 7b | – |
| 7c | 8 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła, minuskuła |
| 9b | w otoku: + GEMEINDEVORSTAND SWIBAZ + // KREIS KEMPEN i(n) / P(osen) |
| 10 | W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem FR na piersi. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | – |
| 1 | kolekcja prywatna | |
| 2 | TARNOWSKIE GÓRY Dowództwo 14 Brygady Piechoty |
|
| 3a | mosiądz | |
| 3b | – | |
| 4 | okrągła Ø 35 mm | |
| 5 | wklęsłoryty | |
| 6 | – | |
| 7 | brak, trzpień do jego nabicia | |
| 7a | 33 mm | |
| 7b | 28 mm | |
| 7c | 6 mm | |
| 8 | – | |
| 9a | majuskuła | |
| 9b | w otoku: DOWÓDZTWO 14 BRYGADY PIECHOTY |
|
| 10 | W polu pieczęci, orzeł królewsko- polski. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe. | |
| 11 | – | |
| 12 | Zobacz: XIV Brygada Piechoty. |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | UCIECHÓW Naczelnik gminy |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | okrągła Ø 29 mm |
| 5 | wklęsłoryty |
| 6 | na rancie matrycy sygnatura wytwórcy: EHLERT // POSEN |
| 7 | brak, trzpień do jego zamocowania |
| 7a | 26 mm |
| 7b | – |
| 7c | 8 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: DER GEMEINDEVORSTEHER // KREIS ADELNAU w polu: ZU // UCIECHOW |
| 10 | W polu pieczęci napis w dwóch wierszach. Poniżej rozeta w pas. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie perełkowe. |
| 11 | – |
| 12 | – |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | WARSZAWA Rada Młodzieżowa Wojska Polskiego |
| 3a | kauczuk |
| 3b | stal |
| 4 | okrągła Ø 30 mm |
| 5 | wypukłolany |
| 6 | – |
| 7 | uchwyt druciany, ruchomy w kształcie połowy rombu, połączony z okrągłym wieczkiem, do którego przymocowana jest matryca zamykana w okrągłym metalowym pudełku z wkładem nasączonym tuszem. |
| 7a | 38 mm |
| 7b | 35 mm |
| 7c | 3 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: RADA MŁODZIEŻOWA WOJSKA POLSKIEGO |
| 10 | W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy obrzeżeniem ciągłym, odznaka Koła Młodzieży Wojskowej (KMW), wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | – |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | WILKA Urząd Stanu Cywilnego |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | okrągła Ø 30 mm |
| 5 | wklęsłoryty |
| 6 | – |
| 7 | brak uchwytu, trzpień do jego zamocowania |
| 7a | 32,5 mm |
| 7b | – |
| 7c | 8,5 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: * K(öniglich) PR(eußisches) STANDESAMT WILKA * // KREIS LAUBAN. |
| 10 | W polu pieczęci orzeł pruski w koronie, z berłem i jabłkiem w szponach oraz monogramem FR na piersi. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | – |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | WYSOKA Kościół parafialny św. Mikołaja |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | okrągła Ø 34,5 mm |
| 5 | wypukłoryty |
| 6 | – |
| 7 | brak, trzpień do jego zamocowania |
| 7a | 25 mm |
| 7b | – |
| 7c | 7 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: * ECCLESIA PAROCHIALIS S(ancti) NICOLAI IN WYSOKA |
| 10 | W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy pojedynczym obrzeżeniem ciągłym, półpostać św. Mikołaja w stroju pontyfikalnym z infułą i pastorałem w lewej ręce, z krzywaśnią zwróconą do wewnątrz. Na zewnątrz, wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | Około 1610 r. Albrecht Radziwiłł, dziedzic na Szydłowcu kupił wieś Wysoka (wraz z Jankowicami) z dóbr chlewickich i przyłączył do szydłowieckiego klucza dóbr Radziwiłłów. W 1724 r. wieś Wysoka została przekazana księżnej Mariannie Radziwiłłowej. Odcięło tą wieś z dóbr szydłowieckich i automatycznie przyłączono do dóbr siedziby Radziwiłłów w Nieświeżu. |
Inne tłoki pieczęci
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | AUXERRE [FRANCJA] Sąd pierwszej instancji |
| 3a | mosiądz |
| 3b | drewno |
| 4 | okrągła Ø 41 mm |
| 5 | wklęsłoryty |
| 6 | – |
| 7 | uchwyt toczony o kulistej gałce, lakierowany na czarno, na gałce znacznik prawidłowego ustawienia tłoka (pineska) |
| 7a | 117,5 mm |
| 7b | 112,5 mm, w tym stopka 2,5 mm, tuleja 20 mm |
| 7c | 5 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: TRIBUNAL DE 1RE INST(ance) D’AUXERRE // (YONNE) |
| 10 | W polu pieczęci herb Drugiego Cesarstwa Francuskiego (1852-1870). Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | – |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | [FRANCJA] Zakon Przenajświętszej Trójcy Odkupienia Niewolników [Zakon Trynitarzy] |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | owalna 28 x 26 mm |
| 5 | wklęsłoryty |
| 6 | – |
| 7 | brak uchwytu, tuleja do jego zamocowania |
| 7a | 17 mm |
| 7b | tuleja 14 mm (Ø 22,5 mm) |
| 7c | 3 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: · SIG(illum) · ORD(inis) S(anctis)S(im)AE TRINIT(atis) REDEMPT(tionis) · CAPTIVOR(um) · |
| 10 | W polu pieczęci na tarczy francuskiej nowożytnej herb Zakonu Trynitarzy. Tarcza zwieńczona zamkniętą koroną królewską. Całość kompozycji ujęta w dwie gałązki palmowe skrzyżowane u dołu i przewiązane szarfą. Na zewnątrz, wokół pola pieczęci, pojedyncze obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | Prawdopodobny okres wykonania/użytkowania 1814–1840 r. |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | {PIERWSZA REPUBLIKA GRECKA} [GRECJA] Komisarz wojskowy / Intendent wojskowy |
| 3a | mosiądz |
| 3b | – |
| 4 | okrągła Ø 26 mm |
| 5 | wypukłoryty |
| 6 | – |
| 7 | brak uchwytu, tuleja do jego zamocowania |
| 7a | 21 mm |
| 7b | tuleja 18 mm (Ø 15 mm) |
| 7c | 3 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ |
| 10 | W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy pojedynczym obrzeżeniem ciągłym, Feniks wyłaniający się ze stosu z płomieniami, z rozpostartymi i uniesionymi ku górze skrzydłami. Ponad głową Feniksa krzyż łaciński. Po prawej stornie krzyża wiązka promieni radialnych. Na zewnątrz, wokół pola legendy, podwójne obrzeżenie ciągłe. |
| 11 | – |
| 12 | Na odwrociu matrycy znacznik prawidłowego ustawienia tłoka. Okres wytworzenia / użytkowania (1829–1832). |
| 1 | kolekcja prywatna |
| 2 | SAINT-YORRE [FRANCJA] Pobór akcyz i podatków |
| 3a | mosiądz |
| 3b | drewno |
| 4 | okrągła Ø 31 mm |
| 5 | wypukłoryty |
| 6 | – |
| 7 | uchwyt toczony o kulistej gałce, lakierowany na czarno, ślad po znaczniku prawidłowego ustawienia tłoka (pineska) |
| 7a | 102 mm |
| 7b | 96,5 mm, w tym skuwka 13 mm (Ø 12,5 mm) |
| 7c | 5,5 mm |
| 8 | – |
| 9a | majuskuła |
| 9b | w otoku: * CONTRIBUTIONS INDIRECTES * // 3-508 w polu: GUERRIER H(en)RI // S(ain)T YORRE |
| 10 | W polu pieczęci, oddzielonym od pola legendy pojedynczym obrzeżeniem perełkowym, napis w dwóch wierszach. Na zewnątrz, wokół pola legendy, pojedyncze obrzeżenie perełkowe. |
| 11 | – |
| 12 | – |