Sfragistyka w warsztacie badawczym historyka dziejów najnowszych


    Już za kilka dni, a dokładnie 10 listopada, na Wydziale Historii UAM w Poznaniu o godz. 10:45  odbędzie się prezentacja książki pt. Sfragistyka w warsztacie badawczym historyka dziejów najnowszych, wydanej w ramach cyklu „Studia i Materiały Poznańskiego IPN”, Tom LIII., na którą serdecznie zapraszamy naszych Czytelników (szczegóły zaproszenia w załączeniu). 

    Książka może być interesująca nie tylko dla zawodowych sfragistyków i archiwistów, ale także dla kolekcjonerów pieczęci, szczególnie z okresu II wojny światowej i PRL. Praca zawiera wiele ciekawych opisów zbiorów pieczęci (odcisków i tłoków), a do tego autorzy często podążają ich śladami, odkrywając i prezentując nieznane lub mało znane obszary z naszej najnowszej, złożonej historii. Czytelnicy znajdą w tym opracowaniu wiele niesłychanie interesujących materiałów. Między innymi prezentację pieczęci używanych w obozach koncentracyjnych Auschwitz i Stutthof, charakterystykę pieczęci wykorzystywanych do udanych mistyfikacji w okresie wczesnego podziemia niepodległościowego, pieczęcie z koncertów rockowych w Jarocinie, a kończąc na Mennicy Państwowej – wytwórcy pieczęci urzędowych. Warto też podkreślić bardzo atrakcyjną szatę graficzną z licznymi i ciekawymi zdjęciami tłoków pieczętnych oraz ich odcisków.

    Publikacja dotyczy rozważań i badań sfragistycznych okresu dziejów naszej historii, który rozpoczął się agresją Niemiec hitlerowskich i stalinowskiej Rosji na państwo polskie, a zakończył się wraz z ostateczną likwidacją komunistycznego państwa w Polsce. Zagadnienia dotyczące sfragistyki tego okresu stanowiły dotychczas „białą plamę”, ponieważ w podejmowanych badaniach koncentrowano się głównie na pieczęciach miejskich z ostatnich dwu stuleci, które wykorzystywano głównie jako przekazy do badań nad herbami miast, a także pieczęciach wiejskich, również wykorzystywanych przede wszystkim z perspektywy heraldyki samorządowej. Inne typy pieczęci z rzadka były obiektem zainteresowań badawczych historyków. Ważny przełom w postrzeganiu pieczęcie z XIX i XX w. przyniosły dopiero ostatnie lata, w których znacznie zintensyfikowano rodzime badania sfragistyczne. Dlatego pojawienie się tej publikacji otwiera wrota dla kolejnych szczegółowych analiz i nowych odkryć. W zasadzie każdy historyk i kolekcjoner pieczęci (dokumentów) z PRL powinien być wyposażony w podstawową wiedzę o systemie sfragistycznym z tego okresu, ponieważ dzięki temu możliwe jest –w określonych oczywiście granicach – stwierdzenie, czy dany (badany) dokument został wystawionym zgodnie z obowiązującym systemem kancelaryjnym, czy też jest to dokument mający znamiona nadużycia lub nawet fałszerstwa.

    Książkę otwierają trzy teksty o charakterze wprowadzającym (Edwarda Skibińskiego, Rafała Kościańskiego i Pawła Stróżyka). Publikowane studia, komunikaty i materiały obejmują problematykę typariuszy, stempli, odcisków pieczętnych, zawierają ich opisy, a także uwzględniają ich zastosowanie, szczególnie podczas II wojny światowej oraz w okresie komunistycznym w Polsce.

    Dla czytelnika pasjonującego się sfragistyką szczególnie wartościowym może okazać się tekst Pawła Stróżyka. Między innymi wskazuje on, że w stosunku do definicji początku okresu stalinowskiego na ziemiach polskich należy przesunąć zegar badawczy z daty „1944” na „1939”, kiedy to nastąpiła agresja Rosji sowieckiej na nasz kraj i wprowadzenie na części ziem systemu administracyjnego okupanta. Porusza także zagadnienie konieczności uporządkowania niektórych (ważnych) pojęć stosowanych w terminologii sfragistycznej oraz wskazuje na potrzebę podejmowania badań sfragistycznych w kolejnych obszarach, w tym m.in. dotyczących polskiego państwa podziemnego.

    Ze względu na zróżnicowaną problematykę poszczególne referaty zawarte w książce zostały zaprezentowane w układzie alfabetycznym, według nazwisk autorów.

Szymon Bauman przedstawił informację dotyczącą stosowania pieczęci przez rabinów i Żydowskie Organizacje Wyznaniowe w 1947 r.

Anna Chmielewska-Metka oraz Łukasz Przybyłka opisali pieczęcie stosowane w latach 1946-1989 przez Ochotniczą Rezerwę Milicji Obywatelskiej w Turku.

Paulina Chrząszcz w swoim referacie zaprezentowała 47 typariuszy używanych przez Centralny Zarząd Budowlany SS i Policji w Auschwitz.

Il. 1 i 2. Pieczęć Specjalnego Zarządu Budowlanego dla Założenia Obozu Jeńców Wojennych (PMA-B)

Tomasz Cieślak przygotował opis 59 pieczęci używanych podczas festiwali muzycznych w Jarocinie.

Il. 3. Festiwal Muzyków Rockowych 1989 (MRJ-SPR)

Janusz Giersz podjął się omówienia historii i tradycji wytwarzania pieczęci przez Mennicę Państwową. W referacie zwrócił uwagę na różne typy pieczęci urzędowych wykorzystywanych przez władze w okresie Polski ludowej, z uwzględnieniem ówczesnych regulacji prawnych wynikających z przepisów wprowadzonych na mocy ustaw. Autor jednocześnie zwrócił uwagę na zjawisko wykonywania w Mennicy pieczęci z wykorzystaniem matryc przedwojennych, co łączyło się z usuwaniem przez pracowników Mennicy korony zwieńczającej głowę orła. Precedens taki, w przypadku pieczęci o średnicy 46 mm, trwał aż do 1989 r.

Il. 4. Pełnomocnik Rządu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej D/S Gospodarki Wodnej na Wodach Granicznych (zbiory prywatne autora)

Il. 5. Urząd Gospodarki Morskiej (zbiory prywatne autora)

Rafał Kościański zaprezentował praktyczne wykorzystanie pieczęci przez jedną osobę (Stanisława Staszewskiego), które wprowadziło w błąd władze bezpieczeństwa i stworzyło wśród funkcjonariuszy przekonanie o istnieniu kilkudziesięcioosobowej organizacji konspiracyjnej, mającej działać w latach 1946-1947 na terenie powiatu kościańskiego.

Il. 6. Polska Podziemna Armia Narodowa (AIPN Po)

Leszek Koźmiński zwrócił uwagę na aspekt badania autentyczności pieczęci oraz odbitek pieczęci, nieodzowny w ramach badań kryminalistycznych. Usystematyzował także metody fałszowania pieczęci.

Aleksandra Kuligowska podjęła się próby klasyfikacji pieczęci Milicji Obywatelskiej oraz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Poznaniu na podstawie odcisków zawartych w księgach ewidencji pieczęci znajdujących się w zasobach IPN.

Il. 7. Komenda Milicji Obywatelskiej (AIPN Po)

Il. 8. Komenda Milicji Obywatelskiej województwa poznańskiego
(AIPN Po)

Mariusz Naworski opisał stemple wykorzystywane przez Wojewódzki Urząd Cenzury w Lesznie w stanie wojennym na terenie województwa leszczyńskiego oraz w rejonowych urzędach cenzury w Lesznie, Kościanie, Gostyniu i Rawiczu.

Katarzyna Okoniweska zaprezentowała pieczęcie z okresu okupacji niemieckiej, znajdujące się w Archiwum Muzeum Stutthof w Sztutowie, w tym pieczęcie Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”.

Il. 9. Lekarz SS obozu koncentracyjnego w Stutthof
(AMS Sztutowo)

Piotr Orzechowski zestawił i usystematyzował według przeznaczenia 40 odcisków pieczętnych znajdujących się w sprawozdaniach powiatowych urzędów bezpieczeństwa publicznego z lat 1945-1954.

Il. 10. Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Wągrowcu
(AIPN Po)

Agata Wąsewicz-Madejek zaprezentowała pieczęcie wykorzystywane przez organizację wytwarzającą dokumenty legalizacyjne dla członków podziemia niepodległościowego.

Il. 11. Notariusz w Mikołajewie n/ON, Stanisław Piotrowski (AIPN Wr)

Il. 12. Starosta Powiatowy Grodzieński (AIPN Wr)

Il. 13. Wojsko Polskie, Warszawski Punkt Przesyłowy Nr (AIPN Wr)

Il. 14. Wojsko Polskie, Szef Zaopatrzenia Departamentu Służb Zdrowia (AIPN Wr)

Zbigniew Wielgosz zwrócił uwagę na fakt używania pieczęci w gimnazjum i liceum w Kościanie po II wojnie światowej. Na pieczęci powojennej figurowała nazwa patrona szkoły (św. Stanisława Kostki) nadana w okresie II RP.

Antoni Zieliński zwrócił uwagę, że w IPN przechowywane są zbiory materiałów szeregu różnych, specyficznych instytucji, których zadaniem było m.in. tworzenie fałszywych tożsamości. Ponadto urzędy te wchodziły w posiadanie pieczęci z czasów okupacji, organizacji podziemia zbrojnego, Solidarności, partii politycznych, organizacji społecznych, a nawet osób prywatnych.

    Zaprezentowany w książce zbiór informacji zapewne będzie stanowił zachętę do prowadzenia dalszych badań i dyskusji w obszarze sfragistyki czasów najnowszych. Zdaniem Pawła Stróżyka „taki impuls wydaje się konieczny i pilny, aby na stałe wprowadzić tę naukę pomocnicza historii do warsztatu historyka XIX i XX w. i uświadomić badaczom korzyści płynące z zastosowania zdobyczy nauki o pieczęciach na etapie krytyki źródeł historycznych”.

Fotografie pieczęci pochodzą z książki Sfragistyka w warsztacie badawczym historyka dziejów najnowszych,
IPN, Poznań – Warszawa 2022.


INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ ODDZIAŁ W POZNANIU,
SEMINARIUM IM. BRYGIDY KÜRBIS

oraz
POLSKIE TOWARZYSTWO HERALDYCZNE ODDZIAŁ W POZNANIU

zapraszają na prezentację książki

SFRAGISTYKA W WARSZTACIE BADAWCZYM
HISTORYKA DZIEJÓW NAJNOWSZYCH

pod red.

RAFAŁA KOŚCIAŃSKIEGO, EDWARDA SKIBIŃSKIEGO, PAWŁA STRÓŻYKA

SPOTKANIE ODBĘDZIE SIĘ 10 LISTOPADA 2022 ROKU (CZWARTEK) O GODZ. 10.45,
NA WYDZIALE HISTORII UAM W POZNANIU – UL. UNIWERSYTETU POZNAŃSKIEGO 7
(COLLEGIUM HISTORICUM) – SALA 1.71 (PARTER)


Książkę można kupić > tutaj

error: Content is protected !!